Rusiya-Ukrayna savaşı ilə bağlı gizlinlər: İkinci Dünya müharibəsində də belə olmuşdu
ABŞ Müdafiə Nazirliyinin Ukraynanın Rusiya ərazisinin dərinliklərinə endirdiyi zərbələrin müharibənin başa çatmasına töhfə vermədiyi barədə açıqlaması Vaşinqtonun Kiyevin hərbi strategiyasına münasibətini yenidən gündəmə gətirib. ABŞ rəsmiləri Ukraynanın diqqətini Rusiya ərazisinin dərinliklərindəki hədəflərdən daha çox cəbhə xəttindəki döyüşlərə və hərbi təchizat xətlərinin sıradan çıxarılmasına yönəltməsini istəyirlər. Bununla belə, bu mövqe Qərb müttəfiqləri arasında da birmənalı qarşılanmayıb. Almaniya və Böyük Britaniya rəsmiləri Ukraynanın uzaqmənzilli zərbələrini müdafiə edərək, bu əməliyyatların Rusiyanın hərbi potensialını zəiflətməyə və Ukraynanın müdafiə imkanlarını qorumağa xidmət etdiyini bildiriblər.
Belə bir şəraitdə ABŞ-nin Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə bağlı siyasətində hansı məqsədləri güddüyü, bir tərəfdən müharibənin dayandırılması istiqamətində diplomatik təşəbbüslər irəli sürərkən, digər tərəfdən Kiyevin hərbi əməliyyatlarına müəyyən məhdudiyyətlər qoymağa çalışmasının səbəbləri müzakirə mövzusuna çevrilir. Eyni zamanda, Rusiyanın hərbi və iqtisadi üstünlüyü, Ukraynanın insan və hərbi resursları, eləcə də Qərbin gələcək dəstəyinin miqyası müharibənin taleyinə birbaşa təsir edən amillər olaraq qalır. Bu baxımdan, Ukraynanın mövcud hərbi təzyiqlər qarşısında nə qədər müqavimət göstərə biləcəyi və Qərbin dəstəyi zəiflədiyi təqdirdə müharibənin gedişində hansı dəyişikliklərin baş verə biləcəyi xüsusi maraq doğurur.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən hərbi ekspert İbrahim Rüstəmli qeyd edib ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi, başda ABŞ olmaqla, Qərb və Avropa dövlətlərinin ortaq layihəsidir: “Bu layihənin arxasında ilk növbədə ABŞ hökuməti dayanır. Hesab edirəm ki, söhbət əvvəlcədən dəqiqliklə hazırlanmış və məqsədyönlü şəkildə reallaşdırılan bir strategiyadan gedir. Əsas məqsəd Rusiyanı zəiflətmək, onun hərbi potensialını sıradan çıxarmaq, iqtisadiyyatını çətin vəziyyətə, hətta bəzi hallarda müflislik həddinə çatdırmaqdır. Əgər ötən əsrin ortalarından Sovet İttifaqının dağıldığı dövrə qədərki tarixi təhlil etsək, görərik ki, dünyada iki supergüc mövcud olub. Bir tərəfdə ABŞ, digər tərəfdə isə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı dayanıb. Bu iki dövlət arasında, xüsusilə Soyuq müharibə dövründə, ciddi geosiyasi qarşıdurma yaşanıb. Bilirsiniz, bəzən səssiz və görünməz xarakter daşıyan Soyuq müharibələr dövlətlərə açıq müharibələrdən heç də az zərər vurmur. Həmin dövrdə ABŞ Prezidenti Con Kennedi də bu qarşıdurmaya sərf olunan maliyyənin elmin, texnikanın və xüsusilə kosmosun inkişafına yönəldilməsini təklif edirdi. Həmin dövrdə dünyada iki əsas supergüc var idisə, sonrakı mərhələdə Çin də meydana çıxdı və öz iqtisadi, texnoloji və siyasi gücünü nümayiş etdirməyə başladı. Bununla belə, ümumi geosiyasi mənzərə mahiyyət etibarilə dəyişməyib. Supergüclərin qarşısında dayanan əsas vəzifələrdən biri rəqib dövlətin mövqelərini zəiflətmək və güc balansını öz xeyrinə dəyişməkdir. Bunu obrazlı şəkildə ifadə etsək, hər bir güc mərkəzi dünyadakı siyasi proseslərin idarəetmə pultunu öz əlində saxlamağa çalışır. Diqqət yetirsək, Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə bağlı ABŞ-nin mövqeyinin daim dəyişdiyini görərik. Vaşinqton müxtəlif vaxtlarda fərqli yanaşmalar nümayiş etdirir, bir mövqedən digərinə keçir və fərqli istiqamətlərdə siyasi münasibətlər qurur. Qənaətimə görə, burada əsas məqsədlərdən biri müharibənin mümkün qədər uzanmasına şərait yaratmaqdır. Çünki müharibə çox böyük maliyyə vəsaiti tələb edir. Hər gün həm Ukrayna, həm də Rusiya milyonlarla dollar xərcləyir. Onlarla, yüzlərlə, bəzən ay ərzində minlərlə insan həyatını itirir. Hərbi texnika, infrastruktur və enerji obyektləri sıradan çıxarılır. Bütün bunlar böyük iqtisadi itkilər deməkdir. Məsələn, müəyyən dövrlərdə Ukrayna Rusiyanın enerji infrastrukturuna zərbələr endirməyə çalışıb. Bunun nəticəsində yanacaq təminatında ciddi çətinliklər yaranıb, kilometrlərlə uzanan yanacaq növbələri formalaşıb. Bütün bunların ümumi nəticəsi Rusiyanın hərbi və iqtisadi potensialının zəiflədilməsinə xidmət edir. Beləliklə, ABŞ bir tərəfdən münaqişənin sakitləşdirilməsi istiqamətində mövqe nümayiş etdirir, digər tərəfdən isə müharibənin davam etməsinə səbəb olan proseslərdən kənarda qalmır. Məncə, bu yanaşmanın arxasında Rusiyanı mümkün qədər zəiflətmək məqsədi dayanır. Digər tərəfdən, Ukraynanın bu müharibədə Rusiyaya uzun müddət müstəqil şəkildə müqavimət göstərmək imkanları məhduddur. Çünki Ukrayna insan resursları, iqtisadi potensial, hərbi imkanlar və təbii sərvətlər baxımından Rusiyadan xeyli geridədir. Əhalisinin sayı, iqtisadiyyatının miqyası, hərbi potensialı və resursları Rusiya ilə müqayisə oluna bilməz. Ukraynanın bu günədək müqavimət göstərə bilməsinin əsas səbəblərindən biri Qərb və Avropa dövlətlərinin maliyyə və hərbi dəstəyidir. Artıq Ukraynanın bir sıra əraziləri Rusiya tərəfindən işğal olunub və ölkə ərazisində hərbi təcavüz davam edir. Bu şəraitdə Qərbin dəstəyi Ukraynanın müdafiə qabiliyyəti baxımından həlledici əhəmiyyət daşıyır”.

Ekspert qeyd edib ki, ABŞ bir sıra hallarda Avropa İttifaqı ölkələrinə də xəbərdarlıq edib ki, Ukraynaya dəstək məsələsində passiv mövqe tutmasınlar: “Vaşinqtonun əsas arqumentlərindən biri budur ki, Rusiya Ukrayna üzərində qələbə qazanarsa, növbəti təhlükə Avropa dövlətləri üçün yarana bilər. Bu yanaşma, müəyyən mənada, İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı dövrü xatırladır. Almaniyanın məğlubiyyətindən sonra Sovet İttifaqı Şərqi Avropada öz təsir dairəsini genişləndirmiş, Polşa, Rumıniya, Çexoslovakiya və digər ölkələrdə siyasi nəzarətini möhkəmləndirmişdi. Almaniyanın da bir hissəsi Sovet təsir dairəsinə daxil olmuşdu. Beləliklə, müharibədən sonra Avropada yeni geosiyasi bölgü formalaşmışdı. Bütün bu proseslərin arxasında dünyadakı güc balansına nəzarət etmək istəyi dayanır. ABŞ də qlobal siyasi və iqtisadi proseslərdə öz təsirini qorumağa, mümkün qədər geniş coğrafiyada nəzarət imkanlarını saxlamağa çalışır. İraq və Suriyada baş verən hadisələr də bu baxımdan diqqətəlayiq nümunələrdir. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın İraqla bağlı səsləndirdiyi fikirləri xatırlamaq kifayətdir. O, ABŞ-nin İraqa neft maraqları naminə gəldiyini bildirmişdi. Sonradan isə İraqda kimyəvi silahların mövcudluğu ilə bağlı irəli sürülən iddiaların əsassız olduğu ortaya çıxdı. Bu hadisələr göstərdi ki, təhlükəsizlik arqumentləri bəzən geosiyasi və iqtisadi maraqların həyata keçirilməsi üçün də istifadə oluna bilər. Burada əsas məqsədlərdən biri enerji resurslarına nəzarət etmək, onların istehsalını, daşınmasını və idarə olunmasını öz təsir dairəsinə almaq, bununla da iqtisadi və siyasi üstünlük əldə etməkdir. Rusiya ilə bağlı da oxşar məqsədlərin güdüldüyünü düşünürəm. Məqsəd bu dövləti zəiflətmək, iqtisadi baxımdan ağır vəziyyətə salmaq və nəticədə onun mövcud gücünü sarsıtmaqdır. Bunu Çar Rusiyası dövründə baş verən hadisələrlə də müqayisə etmək olar. Məsələn, Alyaskanın ABŞ-yə satılması həmin dövrün geosiyasi və iqtisadi reallıqlarının nəticəsi idi. Məncə, bu gün də Rusiyanın zəiflədilməsi və onun əvvəlki imperiya gücündən məhrum edilməsi istiqamətində müəyyən strategiyalar həyata keçirilir. Ukraynanın müharibədə müqavimət göstərməsi isə birbaşa Qərbin dəstəyindən asılıdır. ABŞ, Böyük Britaniya və Avropa dövlətləri, xüsusilə Almaniya və Fransa Ukraynaya maliyyə və hərbi yardım göstərməyə davam etdikləri müddətdə Kiyevin müqavimət imkanları qorunacaq. Bu dəstək dayandırılarsa, Ukraynanın Rusiyaya qarşı uzun müddət tab gətirməsi olduqca çətinləşəcək. Çünki iki ölkənin hərbi, iqtisadi və insan resursları arasında ciddi fərq var. Bu məsələdə tarixi təcrübəyə də diqqət yetirmək lazımdır. İkinci Dünya müharibəsində Sovet İttifaqının qələbəsi böyük insan itkiləri hesabına əldə olunmuşdu. Xüsusilə Berlin əməliyyatı zamanı sovet komandanlığının insan itkilərinə münasibəti ciddi müzakirə mövzusu olub. Stalin marşal Georgi Jukova Berlinə və Reyxstaqa ilk daxil olmaq tapşırığını vermişdi. Bu məqsədlə Jukov, İvan Konev və Konstantin Rokossovskinin komandanlıq etdiyi qoşunlar müxtəlif istiqamətlərdən Berlinə doğru irəliləyirdilər. Əməliyyat zamanı sovet ordusunun çox böyük itkilər verdiyi məlumdur. ABŞ ordusunun komandanlarından Duayt Eyzenhauer və Corc Pattonun da həmin əməliyyatları diqqətlə izlədiyi bildirilir. Bu hadisələr sovet hərbi rəhbərliyinin qələbə naminə insan itkilərinə nə dərəcədə dözümlü yanaşdığını göstərən nümunələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Sovet sistemində insan həyatının çox vaxt dövlətin və hərbi məqsədlərin arxasında qaldığını görürük. Mən bu tarixi xatırlatmaqla onu demək istəyirəm ki, Rusiya da Ukrayna müharibəsində eyni yanaşmanı davam etdirə bilər. Əgər Qərb və Avropa Ukraynaya dəstəyi dayandırsa, Rusiya qələbə əldə etmək naminə çox böyük insan itkiləri verməkdən çəkinməyə bilər. Nəticə etibarilə, Ukraynanın müharibədəki gələcəyi və müqavimət imkanları böyük ölçüdə Qərbin, xüsusilə ABŞ-nin və Avropa dövlətlərinin mövqeyindən asılıdır. Bu dövlətlərin maliyyə və hərbi dəstəyi davam etdiyi müddətdə Ukraynanın müqavimət göstərmək imkanları qalacaq. Lakin həmin dəstək dayandırılarsa, ölkənin hərbi və iqtisadi baxımdan Rusiyaya qarşı mübarizəni davam etdirməsi olduqca çətin olacaq”.
Ayhan
12:00 19.11.2026
Oxunuş sayı: 51