Media ictimai marağa, yoxsa reklam sifarişinə xidmət edir?
Müasir dövrdə media yalnız informasiya ötürən vasitə deyil, həm də
insanların düşüncəsinə, seçimlərinə və gündəlik davranışlarına təsir göstərən
mühüm platformadır. Bu imkanlardan isə bəzən kommersiya maraqları naminə
istifadə olunur. Xüsusilə reklam şirkətləri müxtəlif media kanalları vasitəsilə
müəyyən məhsul və xidmətləri cəmiyyətə daha cəlbedici təqdim etməyə, insanların
diqqətini onların müsbət tərəflərinə yönəltməyə çalışırlar. Nəticədə reklamla
jurnalistikanın sərhədləri bəzən qarışır, kommersiya məqsədli məlumatlar
obyektiv informasiya kimi təqdim olunur.
Məsələn, kofenin faydalarından bəhs edən çoxsaylı yazılar, süjetlər və
paylaşımlar yayımlanır. Onun enerji verməsi, diqqəti artırması və digər müsbət
xüsusiyyətləri qabardılır. Halbuki kofeinin həddindən artıq istehlakının
sağlamlığa mənfi təsirləri də elmi araşdırmalarla göstərilir. Belə
vəziyyətlərdə auditoriya təqdim olunan məlumatın müstəqil jurnalist
araşdırması, yoxsa hansısa şirkətin reklam maraqlarına xidmət edən material
olduğunu necə müəyyən etməlidir?
Əslində, əsas problem məhsulun reklam olunmasında deyil, reklamın informasiya adı altında təqdim edilməsindədir. Bu isə həm medianın etibarlılığına, həm də insanların düzgün qərar vermək imkanına təsir göstərir. Bəs media məkanında kommersiya maraqları ilə ictimai maraq arasındakı sərhəd necə qorunmalıdır?

Məsələ ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlamasında Bakıvaxtı.az xəbər portalının
baş redaktoru, Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvü Qalib İbrahimoğlu bildirib
ki, bu gün reklam media qurumlarının maliyyə baxımından ayaqda qalması üçün vacib
gəlir mənbələrindən biridir:
“Lakin media yalnız reklamdan pul qazanmaq məqsədi daşımamalı, öz əsas
vəzifəsini - cəmiyyətə düzgün və obyektiv informasiya çatdırmağı unutmamalıdır.
Təəssüf ki, bəzi hallarda reklam şirkətləri öz məhsul və xidmətlərini təqdim
edərkən yalnız müsbət tərəfləri önə çəkir, mümkün risk və çatışmazlıqlar barədə
isə susurlar. Bu da insanların yanlış məlumat almasına və müəyyən məhsullara
əsassız etibar etməsinə səbəb olur. Belə hallara xüsusilə sağlamlıq, maliyyə,
təhsil, texnologiya və müxtəlif istehlak məhsulları ilə bağlı mövzularda rast
gəlinir.
Burada medianın üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Redaksiyalar reklam
materialı ilə jurnalist yazısı arasında aydın fərq qoymalı, sponsorlu və
ödənişli materialların reklam olduğunu oxucuya açıq şəkildə bildirməlidir. Eyni
zamanda, auditoriyadan gələn irad və şikayətlərə diqqətlə yanaşmalı, yanlış
məlumat yayıldıqda onu düzəltməlidirlər.
Digər problem isə odur ki, bəzi reklamlar adi xəbər, ekspert rəyi, müsahibə
və ya araşdırma formasında təqdim olunur. Bu zaman oxucu və tamaşaçı
qarşısındakı materialın reklam olduğunu anlamır və onu müstəqil jurnalist
araşdırması kimi qəbul edir. Nəticədə həmin məhsul və ya xidmət haqqında süni
şəkildə müsbət fikir formalaşdırılır”.
Qalib İbrahimoğlu qeyd edib ki, bu cür halların qarşısını almaq üçün reklam
qanunvericiliyinin tələblərinə əməl olunmasına nəzarət gücləndirilməlidir:
“Reklamın xəbər və jurnalist materialı adı altında təqdim edilməsinə yol
verilməməli, insanları yanlış yönləndirən məlumatlara görə, məsuliyyət məsələsi
diqqətdə saxlanılmalıdır. Hər bir media qurumunun da reklam və redaksiya
fəaliyyətini bir-birindən ayıran aydın qaydaları olmalıdır.
Bununla yanaşı, jurnalistlərin reklam və media etikası ilə bağlı bilikləri
artırılmalı, oxucuların da media savadlılığı gücləndirilməlidir. İnsanlar
oxuduqları və izlədikləri məlumatın reklam, yoxsa müstəqil jurnalist materialı
olduğunu ayırd edə bilməlidirlər.
Ən əsası, media reklam gəliri əldə etmək naminə auditoriyanın etimadını itirməməlidir. Çünki reklam mediaya müəyyən maliyyə qazancı gətirsə də, onun uzunmüddətli nüfuzunu müəyyən edən əsas amil oxucunun etimadı və obyektiv informasiya təqdim etmək prinsipidir”.
Məhəbbət Tərlanoğlu
11:45 19.11.2026
Oxunuş sayı: 46