İlham Əliyevin mədəniyyət siyasəti: Milli irsin qorunması və Azərbaycanın dünyada tanıdılması

Prezident İlham Əliyevin 2003-cü ildən başlayan prezidentlik dövrü Azərbaycanın mədəniyyət siyasətində yeni mərhələnin formalaşması, milli-mədəni irsin qorunması, mədəniyyət infrastrukturunun yenilənməsi və ölkənin beynəlxalq mədəni əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından olduqca əhəmiyyətli dövrdür. Ulu öndər Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi milli-mədəni prioritetlərin davam etdirilməsi əsasında həyata keçirilən dövlət siyasəti mədəniyyətin yalnız tarixi və mənəvi dəyərlərin qorunması sahəsi deyil, həm də milli kimliyin möhkəmləndirilməsi, cəmiyyətin intellektual inkişafı və Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanıdılması vasitəsi kimi nəzərdən keçirilməsini nəzərdə tutur.

Bu dövrdə mədəniyyət sahəsində həyata keçirilən tədbirlər bir neçə əsas istiqaməti əhatə edib. Mədəni irsin qorunması və bərpası, muzey və kitabxanaların müasirləşdirilməsi, teatr və kino sahələrinin inkişafı, musiqi və təsviri sənət nümunələrinin təbliği, yaradıcı şəxslərə dövlət dəstəyinin göstərilməsi, tarixi şəxsiyyətlərin yubileylərinin qeyd olunması və Azərbaycanın mədəniyyətinin beynəlxalq miqyasda tanıdılması həmin istiqamətlərin əsasını təşkil edib. Dövlət proqramları, Prezidentin sərəncamları, mədəniyyət müəssisələrinin tikintisi və yenidən qurulması, eləcə də fəxri adlar və fərdi təqaüdlər vasitəsilə bu sahənin inkişafına yönəlmiş müxtəlif mexanizmlər formalaşdırılıb.

Xüsusilə son illərdə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi və mədəni irsin bərpası, Şuşanın Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı kimi mövqeyinin gücləndirilməsi və milli-mədəni tədbirlərin yenidən təşkil olunması mədəniyyət siyasətinin diqqət çəkən istiqamətlərindən birinə çevrilib. Bununla yanaşı, mədəniyyətin idarə edilməsində strateji planlaşdırma, elektron informasiya sistemləri və beynəlxalq əməkdaşlıq məsələləri də ön plana çıxıb.

Konseptual əsaslar və dövlət proqramları: mədəniyyət siyasətinin strateji çərçivəsi

Mədəniyyət sahəsində uzunmüddətli inkişafın təmin edilməsi üçün əsas məsələlərdən biri dövlət siyasətinin konseptual əsaslarının müəyyənləşdirilməsi və konkret proqramlarla dəstəklənməsidir. 2003-cü ildən sonrakı dövrdə Azərbaycanda mədəniyyətin müxtəlif istiqamətləri üzrə dövlət proqramlarının hazırlanması, qanunvericilik və idarəetmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi, mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyətinin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması istiqamətində addımlar atılıb.

2014-cü il fevralın 14-də Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə “Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası” təsdiq edilib. Konsepsiya milli mədəniyyətin qorunması, inkişaf etdirilməsi, mədəni sərvətlərin yaradılması, cəmiyyətin mədəni həyatında iştirak imkanlarının genişləndirilməsi və Azərbaycan mədəniyyətinin beynəlxalq aləmdə tanıdılması ilə bağlı prioritetləri müəyyənləşdirən sənədlərdən biridir. Bu sənəd mədəniyyətin dövlət siyasətində tutduğu yeri sistemləşdirməklə yanaşı, milli-mədəni irsin mühafizəsi ilə müasir yaradıcılığın inkişafı arasında əlaqənin gücləndirilməsinə də istiqamət verib.

2026-cı il yanvarın 14-də “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Konsepsiyasının təsdiq edilməsi isə mədəniyyət sahəsində uzunmüddətli strateji planlaşdırmanın növbəti mərhələsi kimi diqqət çəkir. Sənədin əsas əhəmiyyəti mədəniyyətin inkişafına yalnız ayrı-ayrı layihələr və tədbirlər çərçivəsində deyil, daha geniş zaman kəsiyində yanaşılması ilə bağlıdır. Belə bir strateji çərçivə milli irsin qorunması, yaradıcı sənayelərin inkişafı, mədəniyyətin rəqəmsallaşdırılması və beynəlxalq mədəni əlaqələrin genişləndirilməsi kimi istiqamətlərin ümumi inkişaf gündəliyində əlaqələndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Konseptual sənədlərlə yanaşı, ayrı-ayrı sahələr üzrə qəbul edilən dövlət proqramları da mədəniyyət siyasətinin həyata keçirilməsində mühüm rol oynayıb. Kitabxana-informasiya sahəsinin 2008–2013-cü illərdə inkişafı üzrə Dövlət Proqramı kitabxanaların maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, informasiya resurslarının zənginləşdirilməsi və yeni texnologiyaların tətbiqi baxımından əhəmiyyətli istiqamətləri əhatə edib.

Kino sahəsinin 2008–2018-ci illər üzrə inkişaf proqramı milli kinematoqrafiyanın istehsal imkanlarının genişləndirilməsi, film istehsalı və nümayişi üçün şəraitin yaxşılaşdırılması, kino irsinin qorunması kimi məsələlərə diqqət yetirilməsini nəzərdə tutub. Teatr sahəsinin 2009–2019-cu illər üzrə inkişaf proqramı isə teatr binalarının yenilənməsi, səhnə sənətinin maddi-texniki imkanlarının yaxşılaşdırılması və tamaşaçılarla əlaqələrin inkişaf etdirilməsi baxımından mühüm istiqamətlərdən biri olub.

Tarix və mədəniyyət abidələrinin bərpası və qorunması üzrə 2014–2020-ci illəri əhatə edən proqram da milli irsin mühafizəsi siyasətinin tərkib hissəsi kimi çıxış edib. Bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlər tarixi abidələrin fiziki vəziyyətinin yaxşılaşdırılması, onların gələcək nəsillərə çatdırılması və mədəni turizm imkanlarının genişləndirilməsi ilə əlaqələndirilib.

Kitabxana-informasiya sahəsində AZLIBNET və ALISA kimi mərkəzləşdirilmiş elektron sistemlərin tətbiqi də rəqəmsallaşma prosesinin mühüm elementlərindən sayılır. Bu sistemlər kitabxana resurslarının elektron mühitdə idarə olunması, məlumatların axtarışı və informasiya xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Kitabxana fondlarının zənginləşdirilməsi, texniki imkanlarının artırılması və elektron xidmətlərin genişləndirilməsi onların yalnız ənənəvi kitab saxlama məkanları deyil, eyni zamanda müasir informasiya mərkəzləri kimi fəaliyyət göstərməsinə şərait yaradır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışlarında kitabxanaların milli-mədəni irsin qorunmasında və gənc nəslin maariflənməsində rolu da vurğulanıb. Bu yanaşma kitabxana siyasətinin mədəniyyətin digər sahələrindən ayrı deyil, ümumi təhsil, maarifçilik və milli kimliyin qorunması prosesi ilə əlaqəli şəkildə nəzərdən keçirilməsinin vacibliyini göstərir.

Muzeylər və mədəniyyət infrastrukturunun yenilənməsi

2003-cü ildən sonrakı dövrdə Azərbaycanda mədəniyyət infrastrukturunun genişləndirilməsi və mövcud müəssisələrin yenilənməsi dövlət siyasətinin diqqət çəkən istiqamətlərindən biri olub. Yeni muzeylərin yaradılması, mövcud muzeylərin əsaslı təmiri, ekspozisiyaların yenilənməsi və mədəniyyət obyektlərinin müasir memarlıq həlləri əsasında qurulması milli irsin qorunması ilə yanaşı, onun ictimaiyyətə təqdim olunması imkanlarını da genişləndirib.

Bu prosesdə muzeylərin funksiyasına münasibət də dəyişib. Ənənəvi eksponatların nümayişi ilə məhdudlaşmayan müasir muzeylər tarixi biliklərin ötürülməsi, milli mədəniyyətin təbliği, elmi araşdırmaların aparılması və beynəlxalq mədəni əlaqələrin qurulması baxımından əhəmiyyətli məkanlara çevrilir. Azərbaycanda həyata keçirilən layihələr də bu istiqamətdə infrastrukturun yenilənməsini və muzeylərin ictimai həyatdakı rolunun genişləndirilməsini nəzərdə tutub.

Müasir İncəsənət Muzeyi

2009-cu ildə fəaliyyətə başlayan Müasir İncəsənət Muzeyi Azərbaycanın təsviri sənət sahəsində yeni yaradıcılıq istiqamətlərinin təqdim olunması baxımından mühüm mədəniyyət məkanlarından biridir. Muzeydə müasir Azərbaycan rəssamlarının əsərləri ilə yanaşı, müxtəlif sənət yanaşmalarını əks etdirən nümunələr də nümayiş etdirilir. Muzeyin yaradılması Azərbaycan incəsənətinin müasir istiqamətlərinin daha geniş auditoriyaya çatdırılması, rəssamların yaradıcılığının təbliği və incəsənətə marağın artırılması baxımından əhəmiyyət daşıyır. Açılış mərasimində Prezident İlham Əliyevin, Mehriban Əliyevanın və UNESCO-nun baş direktorunun iştirakı da layihənin mədəniyyət sahəsindəki əhəmiyyətini göstərən məqamlardan biri kimi qeyd olunur.

Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi

Azərbaycan xalçaçılıq sənətinin qorunması və təbliği məqsədilə həyata keçirilən layihələr sırasında Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi xüsusi yer tutur. Muzeyin yeni binasının tikintisi ilə bağlı 2007-ci ildə müvafiq qərar qəbul edilib, 2014-cü ildə isə Dənizkənarı Milli Park ərazisində yerləşən yeni binanın açılışı olub. Memar Frans Yans tərəfindən layihələndirilən bina bükülmüş xalçanı xatırladan memarlıq quruluşu ilə diqqət çəkir. Bu xüsusiyyət milli sənət nümunəsinin müasir memarlıq vasitəsilə ifadə olunmasına nümunədir. Muzeyin fəaliyyəti xalçaçılıq irsinin toplanması, qorunması, araşdırılması və nümayiş etdirilməsi, eləcə də Azərbaycanın ənənəvi sənətkarlıq nümunələrinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Xalça muzeyi milli mədəniyyətin yalnız tarixi eksponat kimi qorunması deyil, həm də müasir mədəniyyət məkanında təqdim olunması ideyasını əks etdirir. Burada xalçaçılığın müxtəlif məktəbləri, ornamentləri, texnikaları və regional xüsusiyyətləri vasitəsilə Azərbaycan xalqının estetik düşüncəsi və sənət ənənələri nümayiş etdirilir.

Beynəlxalq Muğam Mərkəzi

Azərbaycanın musiqi mədəniyyətinin inkişafı və muğam sənətinin qorunması istiqamətində həyata keçirilən layihələr sırasında Beynəlxalq Muğam Mərkəzi mühüm yer tutur. Mərkəzin yaradılması 2005-ci ildə qəbul edilən sərəncamla əlaqələndirilir, açılışı isə 2008-ci ildə baş tutub. Tar formasını xatırladan memarlıq quruluşuna malik mərkəzdə konsert salonu, səsyazma studiyası və digər funksional imkanlar nəzərdə tutulub. Təxminən 350 yerlik konsert salonu muğam ifalarının, konsertlərin və musiqi tədbirlərinin təşkili üçün istifadə olunur. Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin yaradılması muğamın yalnız ənənəvi ifaçılıq sənəti kimi qorunması deyil, həm də yeni nəsillərə ötürülməsi, musiqi ifaçılarının fəaliyyətinin dəstəklənməsi və beynəlxalq auditoriyaya təqdim edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Muğamın UNESCO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahılarında yer alması fonunda bu cür mərkəzlərin fəaliyyəti milli musiqi ənənələrinin qorunmasına və təbliğinə xidmət edir.

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi və digər mədəniyyət müəssisələri

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin infrastrukturu da müxtəlif mərhələlərdə yenilənib. Muzeyin korpuslarının təmiri və ekspozisiya imkanlarının genişləndirilməsi təsviri sənət nümunələrinin daha münasib şəraitdə qorunması və nümayiş etdirilməsi məqsədi daşıyıb. Üçüncü korpusun 2018-ci ildə əsaslı təmirdən sonra açılması bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlərdən biri kimi qeyd olunur. İstiqlal Muzeyi, “Suraxanı” gəmi-muzeyi və digər mədəniyyət obyektləri də Azərbaycanın tarixi yaddaşının qorunması və müxtəlif auditoriyalara çatdırılması baxımından əhəmiyyət daşıyır. Bu məkanlar ölkənin siyasi, hərbi, sosial və mədəni tarixinin müxtəlif tərəflərini nümayiş etdirməklə milli irsin daha geniş şəkildə təqdim olunmasına imkan yaradır. Regionlarda mədəniyyət infrastrukturunun genişləndirilməsi də bu siyasətin tərkib hissəsidir. Şəkidə Bayraq Muzeyi, Tərtərdə Dövlət Rəmzləri Muzeyi və digər obyektlər dövlətçilik rəmzlərinin, tarixi hadisələrin və milli-mədəni dəyərlərin ictimaiyyətə çatdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. 2025-ci ildə Bakıda Rəsul Rzanın ev-muzeyinin açılması isə Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin irsinin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətində atılan addımlardan biri kimi diqqət çəkir.

Heydər Əliyev Mərkəzi və müasir memarlıq

2012-ci ildə açılışı olan Heydər Əliyev Mərkəzi Azərbaycanın müasir memarlıq nümunələri sırasında xüsusi yer tutur. Dünya şöhrətli memar Zaha Hadidin layihələndirdiyi bina qeyri-ənənəvi forması və memarlıq həlli ilə seçilir. Mərkəz sərgilərin, beynəlxalq tədbirlərin, konfransların və müxtəlif mədəniyyət layihələrinin keçirildiyi məkan kimi fəaliyyət göstərir. Mərkəzin fəaliyyəti milli irsin təqdimatı ilə yanaşı, müasir incəsənət nümunələrinin nümayiş etdirilməsi, xarici ölkələrin mədəniyyətləri ilə tanışlıq və beynəlxalq mədəni əməkdaşlığın inkişafı baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Heydər Əliyev Mərkəzi müasir memarlığın mədəniyyətin təbliği ilə birləşdiyi layihələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Regionlarda yaradılan Heydər Əliyev mərkəzləri, rəsm qalereyaları və mədəniyyət sarayları isə mədəni xidmətlərin paytaxtdan kənarda da əlçatan olmasına yönəlmiş infrastrukturun tərkib hissəsidir. Belə müəssisələrin fəaliyyəti yerli əhalinin mədəni tədbirlərdə iştirakına, yaradıcı təşəbbüslərin dəstəklənməsinə və regional mədəni həyatın canlanmasına imkan yaradır.

Zəfər Parkı və Zəfər Muzeyi

Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycanın mədəni və memorial məkanlarında yeni istiqamət formalaşıb. Bu istiqamət müharibə tarixinin sənədləşdirilməsi, şəhidlərin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi və əldə olunmuş Zəfərin gələcək nəsillərə çatdırılması ilə bağlıdır. 2024-cü ildə açılan Zəfər Parkı bu məqsədlə yaradılmış memorial məkanlardan biridir. Parkın ərazisinin təxminən 9–10 hektar olduğu, Zəfər tağının hündürlüyünün isə 44 metr təşkil etdiyi qeyd olunur. Parkın memarlıq quruluşu və burada yaradılan memorial elementlər Vətən müharibəsinin tarixi əhəmiyyətinin ifadəsinə xidmət edir.

2025-ci il noyabrın 8-də açılışı nəzərdə tutulan və ya həmin tarixdə açıldığı bildirilən Zəfər Muzeyi də müharibənin tarixinin, hərbi əməliyyatların və əldə edilmiş nəticələrin təqdim olunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Muzeyin ekspozisiyasında səkkiz zalın yaradıldığı, onların sırasında “Qarabağ və Şərqi Zəngəzur. Əsrlərin hekayəsi”, “44 günlük Vətən müharibəsi” və “Şanlı Zəfər. Şuşanın azad edilməsi” kimi mövzuların yer aldığı bildirilir. Bu cür məkanların əsas funksiyası yalnız keçmiş hadisələri xatırlatmaqdan ibarət deyil. Onlar tarixi yaddaşın qorunması, müharibə dövrünün sənədlərinin və materiallarının gələcək nəsillərə çatdırılması, şəhidlərin xatirəsinin yaşadılması və milli tarixin ictimai şüurda möhkəmləndirilməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır.

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə mədəni həyatın bərpası və Şuşanın rolu

Azərbaycanın mədəniyyət siyasətində işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi və mədəni irsin bərpası xüsusi yer tutur. Uzun illər ərzində dağıntılara və zədələrə məruz qalmış abidələrin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi, mədəniyyət müəssisələrinin yenidən qurulması, muzeylərin bərpası və ənənəvi mədəni tədbirlərin keçirilməsi bu istiqamətdə həyata keçirilən işlərin əsas hissəsini təşkil edir. 2021-ci il mayın 7-də Şuşa şəhərinin Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi bu siyasətin mühüm mərhələlərindən biri olub. Şuşanın tarixi, ədəbi və musiqi ənənələri onun Azərbaycan mədəniyyətində xüsusi mövqeyə malik olduğunu göstərir. Şəhərin mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi onun tarixi irsinin qorunması, mədəni həyatının canlandırılması və beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından rəmzi və praktiki əhəmiyyət daşıyır.

2022-ci ilin “Şuşa İli” elan edilməsi isə şəhərin mədəni irsinə diqqətin daha da artırılmasına yönəlib. İl ərzində təşkil olunan tədbirlər Şuşanın tarixi keçmişinin, ədəbiyyat və musiqi ənənələrinin, memarlıq abidələrinin və milli-mədəni yaddaşdakı yerinin daha geniş auditoriyaya çatdırılmasını hədəfləyib.

Şuşada Bülbülün ev-muzeyinin bərpası, Xarıbülbül Musiqi Festivalının və Vaqif Poeziya Günlərinin yenidən təşkili bu istiqamətdə diqqət çəkən layihələrdəndir. Xarıbülbül festivalı Azərbaycan musiqisinin müxtəlif janrlarını, ifaçılıq ənənələrini və beynəlxalq musiqi əlaqələrini bir araya gətirən tədbir kimi çıxış edir. Vaqif Poeziya Günləri isə ədəbi irsin qorunması və poeziyanın ictimai həyatda mövqeyinin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Bu tədbirlərin bərpası Şuşanın yalnız tarixi abidələr şəhəri kimi deyil, canlı mədəniyyət məkanı kimi inkişafına yönəlmiş yanaşmanın tərkib hissəsidir. Mədəniyyət müəssisələrinin bərpası, festivalların təşkili və tarixi məkanların yenidən istifadəyə verilməsi şəhərin mədəni həyatının canlandırılması ilə yanaşı, mədəni turizm imkanlarının genişləndirilməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır.

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə mədəni irsin qorunması məsələsi həmçinin tarixi abidələrin inventarlaşdırılması, onların fiziki vəziyyətinin öyrənilməsi və bərpa işlərinin aparılması ilə bağlıdır. Bu prosesdə abidələrin tarixi xüsusiyyətlərinin saxlanılması, elmi əsaslarla bərpa olunması və gələcək nəsillərə çatdırılması əsas prinsiplərdən biri olmalıdır.

Tarix-mədəniyyət qoruqları və abidələrin qorunması

Azərbaycanın mədəniyyət siyasətində tarixi abidələrin mühafizəsi milli kimliyin qorunması və tarixi yaddaşın yaşadılması baxımından mühüm istiqamətlərdən biridir. Ölkənin müxtəlif bölgələrində yerləşən memarlıq nümunələri, arxeoloji abidələr, qədim yaşayış məskənləri və dini tikililər Azərbaycanın çoxəsrlik tarixinin maddi sübutlarıdır.

2005-ci ildə “İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin yaradılması tarixi şəhər mühitinin qorunması və idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi baxımından mühüm addımlardan biri olub. İçərişəhərin UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısında yer alması onun beynəlxalq əhəmiyyətini artırır. Tarixi ərazinin qorunması, abidələrin vəziyyətinin yaxşılaşdırılması və şəhər mühitinin mühafizəsi ilə bağlı tədbirlər nəticəsində İçərişəhər 2009-cu ildə UNESCO-nun Təhlükədə olan Ümumdünya İrs Siyahısından çıxarılıb.

2006-cı ildə Bakıda yerləşən tarixi-memarlıq abidələrinin bərpası və qorunması ilə bağlı qəbul edilmiş sərəncam da paytaxtın tarixi simasının mühafizəsinə yönəlmiş tədbirlər sırasında qeyd olunur. Tarixi binaların bərpası, memarlıq irsinin qorunması və qədim şəhər mühitinin saxlanılması bu istiqamətin əsas məqsədləridir. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində yaradılan qoruqlar da tarixi və təbii-mədəni irsin qorunmasına xidmət edir. Keşikçidağ, Yanardağ, Xınalıq və Atəşgah kimi məkanlar ölkənin fərqli tarixi dövrlərini, dini ənənələrini, etnoqrafik xüsusiyyətlərini və təbii irsini əks etdirir. Xınalıq və ətraf ərazilərdəki köç yollarının qorunması istiqamətində yaradılan “Xınalıq və Köç yolu” Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Etnoqrafiya Qoruğu da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu ərazi ənənəvi yaşayış tərzinin, dağ icmalarının həyat modelinin və tarixi köç marşrutlarının qorunması baxımından diqqət çəkir. Xınalıq və Köç yolu UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. Çıraqqala-Şabran, Qədim Şəmkir şəhəri və Orta əsr Ağsu şəhəri qoruqları arxeoloji irsin qorunması və elmi cəhətdən araşdırılması baxımından əhəmiyyətli obyektlərdir. Bu qoruqlar vasitəsilə qədim yaşayış məskənlərinin quruluşu, şəhərsalma ənənələri, ticarət əlaqələri və müxtəlif tarixi dövrlərdə bölgənin sosial-iqtisadi həyatı haqqında məlumatların öyrənilməsi mümkün olur. 2012-ci ildə Qobustan qoruğunun yeni inzibati binasının və ekspozisiyasının istifadəyə verilməsi də mədəni irsin müasir təqdimatına yönəlmiş addımlardan biri kimi qiymətləndirilir. Qobustanın qayaüstü təsvirləri Azərbaycanın qədim tarixini və insanların həyat tərzini öyrənmək baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Qala Etnoqrafik Muzey Kompleksi, Beşbarmaq dağı ərazisində irsin qorunmasına yönəlmiş təşəbbüslər və digər layihələr də tarixi-mədəni məkanların qorunması ilə turizm imkanlarının əlaqələndirilməsinə xidmət edir. Bu ərazilərdə aparılan işlər yerli və xarici ziyarətçilərin milli irslə tanış olması, tarixi biliklərin yayılması və mədəni turizmin inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. 2025-ci il mayın 22-də Möminə xatun türbəsinin bərpası və konservasiyası ilə bağlı tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün sərəncam imzalanması da konkret tarixi abidələrin qorunmasına yönəlmiş addımlardan biridir. Naxçıvanda yerləşən bu türbə Azərbaycan memarlığının mühüm nümunələrindən sayılır. Onun qorunması tarixi-memarlıq irsinin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. 2026-cı ilin oktyabrında “Azıx-Tağlar Arxeoloji Parkı” Dövlət Qoruğunun yaradılması ilə bağlı məsələ də Azərbaycanın qədim tarixinin öyrənilməsi və arxeoloji irsin mühafizəsi kontekstində diqqət çəkir. Azıx və Tağlar mağara düşərgələri regionun qədim insan məskənləri və arxeoloji tədqiqatlar baxımından əhəmiyyətli əraziləridir. Beləliklə, tarixi-mədəni qoruqların yaradılması, abidələrin bərpası və mühafizə mexanizmlərinin gücləndirilməsi mədəniyyət siyasətinin yalnız paytaxtla məhdudlaşmadığını göstərir. Bu fəaliyyət milli irsin müxtəlif bölgələrdə qorunmasını, tarixi yaddaşın saxlanılmasını və mədəni turizm potensialının inkişafını bir-biri ilə əlaqələndirir.

Rəssamların sərgiləri və təsviri sənətin inkişafı

Təsviri sənət Azərbaycanın mədəni həyatında mühüm yer tutur. Rəssamlıq, heykəltəraşlıq, qrafika və digər vizual sənət sahələri xalqın tarixi təcrübəsini, estetik düşüncəsini və müasir cəmiyyətdə baş verən dəyişiklikləri ifadə etmək imkanına malikdir. Buna görə də sərgi məkanlarının fəaliyyəti, rəssamların əsərlərinin ictimaiyyətə təqdim olunması və yerli sənət nümunələrinin beynəlxalq auditoriyaya çatdırılması mədəniyyət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. 2003-cü ildən sonrakı dövrdə Heydər Əliyev Mərkəzi, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi, Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi və digər mədəniyyət məkanlarında yerli və xarici rəssamların sərgiləri təşkil olunub. Bu sərgilər müxtəlif dövrlərə aid sənət nümunələrinin təqdim edilməsi, müasir incəsənət tendensiyalarının izlənilməsi və yaradıcılıq mübadiləsinin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Ömər Eldarovun yubiley sərgisi, Faiq Əhmədin retrospektiv sərgisi, Emil Əzizin “Naxış və siluet” sərgisi, Əli bəy Hüseynzadənin irsinə həsr olunan sərgilər bu istiqamətdə diqqət çəkən nümunələr kimi göstərilir. Rəşid Behbudovun 110 illiyinə həsr edilmiş “Səsin rəngi” sərgisi isə musiqi irsi ilə vizual sənət arasında əlaqənin təqdim olunması baxımından maraq doğurur. Qadın rəssamların İstanbulda keçirilən sərgilərdə iştirak etməsi də Azərbaycan incəsənətinin beynəlxalq mədəniyyət məkanında təmsil olunması baxımından əhəmiyyətli istiqamətlərdəndir. Belə tədbirlər sənətkarların əsərlərinin daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına, müxtəlif ölkələrin sənət mühitləri arasında əlaqələrin qurulmasına və Azərbaycan rəssamlığının müasir tendensiyalarının tanıdılmasına imkan yaradır.

Sərgilərin təşkili yalnız hazır əsərlərin nümayişi ilə məhdudlaşmır. Bu tədbirlər sənətşünasların, tədqiqatçıların, kolleksiyaçıların və tamaşaçıların bir araya gəlməsi üçün də şərait yaradır. Nəticədə təsviri sənət sahəsində bilik mübadiləsi, yaradıcı müzakirələr və yeni əməkdaşlıq imkanları formalaşır. Bununla yanaşı, milli sənət ənənələrinin müasir yaradıcılıqla əlaqələndirilməsi də vacib məsələdir. Xalça ornamentləri, miniatür sənəti, klassik rəssamlıq məktəbləri və müasir vizual ifadə vasitələri arasında əlaqələrin qurulması Azərbaycanın təsviri sənətinin həm tarixi köklərini qorumağa, həm də yeni yaradıcılıq istiqamətlərini inkişaf etdirməyə imkan verir.

Mədəniyyət xadimlərinə, yazıçılara və rəssamlara dövlət qayğısı

Mədəniyyət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri yaradıcı insanların əməyinin qiymətləndirilməsi və onların fəaliyyətinin dəstəklənməsidir. Yazıçılar, şairlər, rəssamlar, bəstəkarlar, aktyorlar, rejissorlar, musiqi ifaçıları və digər sənət nümayəndələri milli mədəniyyətin yaradılmasında və inkişafında mühüm rol oynayırlar. 2003-cü ildən sonrakı dövrdə Prezident tərəfindən mədəniyyət xadimlərinin fəxri adlarla təltif edilməsi, dövlət mükafatlarının verilməsi və fərdi təqaüdlərin təsis edilməsi bu sahədə həyata keçirilən dəstək mexanizmləri sırasında yer alıb. “Xalq artisti”, “Xalq rəssamı”, “Xalq yazıçısı”, “Xalq şairi”, “Əməkdar artist”, “Əməkdar rəssam” və “Əməkdar mədəniyyət işçisi” kimi fəxri adlar sənət adamlarının yaradıcılıq fəaliyyətinin dövlət səviyyəsində qiymətləndirilməsi vasitələridir.

2019-cu ildə Kamal Abdulla, Natiq Rəsulzadə və Afaq Məsudun təltif olunub. Həmin il Vahid Əziz, Ramiz Rövşən və Musa Yaqub da “Xalq şairi” fəxri adına layiq görülüb. Bu təltiflər Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına töhfə verən yaradıcı şəxslərin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Mədəniyyət xadimlərinin dövlət mükafatları və Prezidentin fərdi təqaüdləri ilə təmin olunması da dəstək mexanizmlərinin tərkib hissəsidir. Hər il may ayında incəsənət xadimlərinə Prezident mükafatlarının verilməsi və mədəniyyət nümayəndələrinin fərdi təqaüdlə təmin olunması ilə bağlı sərəncamların imzalanması ənənəvi xarakter daşıyır. 2023–2026-cı illərdə də bu istiqamətdə müvafiq sənədlər qəbul edilib. Bu mexanizmlərin əhəmiyyəti yalnız fəxri adların təqdim olunması ilə məhdudlaşmır. Yaradıcı şəxslərin fəaliyyətinin ictimaiyyətə tanıdılması, onların sosial vəziyyətinin dəstəklənməsi, yaradıcılıq imkanlarının genişləndirilməsi və mədəniyyət sahəsində peşəkar fəaliyyətin stimullaşdırılması da dövlət qayğısının mühüm tərəfləri hesab olunur. Prezidentin mədəniyyət xadimləri ilə görüşləri zamanı sənət nümayəndələrinin problemlərinin, mədəniyyət müəssisələrinin vəziyyətinin və yaradıcılıq fəaliyyətinin inkişaf perspektivlərinin müzakirə edilməsi də bu sahəyə diqqətin göstəricilərindən biridir. Belə görüşlər mədəniyyət siyasətinin yalnız inzibati qərarlarla deyil, yaradıcı mühitin ehtiyaclarının öyrənilməsi ilə də əlaqələndirilməsinə imkan verir. 

Bununla yanaşı, mədəniyyət sahəsində dövlət dəstəyinin davamlılığı yaradıcı şəxslərin peşəkar inkişafı, gənc istedadların üzə çıxarılması və mədəniyyətin müxtəlif istiqamətlərində yeni əsərlərin yaradılması baxımından əhəmiyyət daşıyır. Bu sahədə nəticələrin qiymətləndirilməsi üçün təltif olunan şəxslərin sayı ilə yanaşı, onların yaradıcılıq imkanlarına, mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyətinə və ictimaiyyətin mədəni xidmətlərə çıxışına təsir göstərən amillər də nəzərə alınmalıdır.

Klassik ədəbi irsin qorunması və yubiley sərəncamları

Azərbaycan ədəbiyyatının klassik irsinin qorunması, nəşri və təbliği 2003-cü ildən sonrakı mədəniyyət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Klassik əsərlərin latın qrafikası ilə yenidən nəşri, görkəmli yazıçı və şairlərin yubileylərinin keçirilməsi, ədəbi irsin araşdırılması və yeni nəslə çatdırılması milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasına xidmət edir.

2004-cü ildən etibarən klassik ədəbiyyat nümunələrinin latın qrafikası ilə nəşri istiqamətində həyata keçirilən layihələr Azərbaycan dilində yazılmış əsərlərin daha geniş oxucu auditoriyasına çatdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Belə nəşrlər klassik ədəbi irsin müasir oxucu üçün əlçatanlığını artırmaqla yanaşı, milli ədəbiyyatın sistemli şəkildə öyrənilməsinə də imkan yaradır.

“Kitabi-Dədə Qorqud” dastanı ilə bağlı yubiley tədbirləri və tədqiqatlar da Azərbaycan xalqının epik irsinin qorunması və təbliği baxımından diqqət çəkir. Dastan milli-mənəvi dəyərlərin, qəhrəmanlıq ənənələrinin və tarixi yaddaşın mühüm daşıyıcılarından biridir. 2011-ci ildə Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin yaradılması Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsinin irsinin beynəlxalq miqyasda tanıdılması ilə yanaşı, qlobal müzakirələr və beynəlxalq əməkdaşlıq üçün platformanın formalaşdırılması baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Nizami Gəncəvinin əsərləri müxtəlif xalqların ədəbi və fəlsəfi irsi ilə əlaqəli şəkildə araşdırılır, onun humanist ideyaları beynəlxalq mədəni dialoq kontekstində təqdim olunur.

Koroğlu və digər tarixi-mədəni şəxsiyyətlərlə bağlı abidələrin ucaldılması da milli ədəbi və qəhrəmanlıq ənənələrinin ictimai məkanda təmsil olunmasına xidmət edir. Bu cür layihələr ədəbi obrazların və tarixi yaddaşın müasir şəhər mühitində yaşadılmasına imkan yaradır.

Müxtəlif illərdə imzalanan yubiley sərəncamları da ədəbi irsin qorunmasında mühüm rol oynayır. 2018-ci ildə İmadəddin Nəsiminin 650 illiyinin və yazıçı İmran Qasımovun 100 illiyinin qeyd edilməsi ilə bağlı tədbirlər təşkil olunub. Nəsiminin yaradıcılığı Azərbaycan fəlsəfi və poetik düşüncəsinin mühüm nümunələrindən biri kimi öyrənilir, İmran Qasımovun ədəbi irsi isə milli dramaturgiya və nəsrin inkişafı kontekstində qiymətləndirilir.

2020-ci ildə Nəriman Nərimanovun 150 illik yubileyinin qeyd edilməsi də tarixi şəxsiyyətlərin irsinin araşdırılması və ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər sırasındadır. Nəriman Nərimanovun ictimai-siyasi fəaliyyəti və ədəbi yaradıcılığı Azərbaycan tarixinin müxtəlif mərhələlərinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

2024-cü ildə Məhəmməd Füzulinin 530 illik yubileyinin qeyd edilməsi klassik Azərbaycan poeziyasının təbliği baxımından mühüm hadisə olub. Füzulinin əsərləri Azərbaycan ədəbi dilinin, poetik düşüncəsinin və Şərq ədəbiyyatı ənənələrinin inkişafında xüsusi yer tutur. 2026-cı ildə Xaqani Şirvaninin 900 illik yubileyinin qeyd edilməsi ilə bağlı təşəbbüslər də klassik ədəbi irsin qorunması və araşdırılması istiqamətində diqqət çəkir. Xaqani Şirvaninin yaradıcılığı Azərbaycan poeziyasının tarixi inkişaf mərhələlərinin öyrənilməsi və milli ədəbi ənənələrin beynəlxalq mədəniyyət kontekstində təqdim olunması baxımından əhəmiyyətlidir.

Bu yubiley tədbirlərinin ümumi məqsədi yalnız müəyyən tarixlərin qeyd olunması deyil. Onlar klassiklərin əsərlərinin yenidən nəşri, elmi konfransların və ədəbi tədbirlərin keçirilməsi, irsin təhsil və maarifçilik prosesinə daxil edilməsi üçün də imkan yaradır.

Musiqi, teatr və kino sahəsində yubileylər və inkişaf təşəbbüsləri

Azərbaycanın musiqi, teatr və kino sahələri milli mədəniyyətin əsas istiqamətləri sırasında yer alır. Bu sahələrdə tanınmış sənətkarların yubileylərinin keçirilməsi, əsərlərinin yenidən təqdim olunması və yaradıcılıqlarının araşdırılması mədəni yaddaşın qorunması baxımından əhəmiyyətlidir. 2010-cu ildə bəstəkar və dirijor Niyazinin 100 illik yubileyinin, rəssam Toğrul Nərimanbəyovun isə 80 illik yubileyinin qeyd edilməsi ilə bağlı tədbirlər təşkil olunub. Niyazinin yaradıcılığı Azərbaycan dirijorluq və bəstəkarlıq məktəbinin inkişafında mühüm yer tutur. Toğrul Nərimanbəyovun əsərləri isə Azərbaycan təsviri sənətinin fərdi üslub xüsusiyyətlərini və milli motivlərin müasir sənət vasitələri ilə ifadəsini əks etdirir. 2019-cu ildə Soltan Hacıbəyovun 100 illik yubileyinin qeyd edilməsi Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin irsinin təbliği baxımından əhəmiyyət daşıyıb. 2020-ci ildə Həsən Seyidbəylinin 100 illik yubileyinə həsr olunan tədbirlər isə milli kino və ədəbiyyat tarixinin görkəmli nümayəndələrindən birinin yaradıcılığına diqqəti artırıb.

2024-cü ildə Süleyman Ələsgərovun 100 illik yubileyinin qeyd edilməsi Azərbaycan musiqi irsinin qorunması və bəstəkarın əsərlərinin yeni nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm hadisələrdən biri olub. Belə yubileylər konsertlərin təşkili, əsərlərin ifası, elmi araşdırmalar və maarifləndirici tədbirlər vasitəsilə sənətkarların yaradıcılığının yenidən gündəmə gətirilməsinə imkan yaradır. Teatr və kino sahələrində dövlət proqramlarının həyata keçirilməsi isə infrastrukturun yenilənməsi və yaradıcılıq imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm rol oynayıb. Teatr binalarının təmiri, səhnə avadanlıqlarının yenilənməsi, kino istehsalının inkişafı və milli filmlərin qorunması bu istiqamətdə diqqət yetirilən məsələlərdəndir. Mədəniyyət siyasətinin bu sahələrdəki nəticələri yalnız binaların yenilənməsi və yubiley tədbirləri ilə ölçülməməlidir. Əsərlərin tamaşaçıya çatdırılması, gənc aktyorların, rejissorların, bəstəkarların və ifaçıların inkişafı, yeni əsərlərin yaradılması və milli sənət nümunələrinin rəqabətqabiliyyətli mədəni mühitdə təqdim olunması da mühüm göstəricilərdir.

Xaricdə Azərbaycan mədəniyyətinin təbliği və beynəlxalq əməkdaşlıq

Azərbaycan mədəniyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması 2003-cü ildən sonrakı dövrdə həyata keçirilən siyasətin əsas istiqamətlərindən biridir. Milli irsin qorunması və ölkə daxilində mədəniyyət infrastrukturunun inkişafı ilə yanaşı, Azərbaycan mədəniyyətinin xarici auditoriyalara çatdırılması, beynəlxalq tədbirlərdə təmsil olunması və digər ölkələrlə mədəni əlaqələrin genişləndirilməsi də diqqət mərkəzində saxlanılıb.

2010-cu il sentyabrın 1-də Azərbaycanın Fransa və Özbəkistandakı səfirliklərinin tabeliyində mədəniyyət mərkəzlərinin yaradılması ilə bağlı sərəncam imzalanıb. Bu mərkəzlərin yaradılması Azərbaycan mədəniyyətinin, tarixinin və turizm imkanlarının xaricdə təbliği üçün institusional imkanların genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Mədəniyyət mərkəzləri vasitəsilə milli musiqi, ədəbiyyat, təsviri sənət, adət-ənənələr və digər mədəniyyət nümunələrinin təqdim olunması müxtəlif ölkələrin ictimaiyyətinin Azərbaycan haqqında məlumatlılığının artırılmasına xidmət edir. Belə qurumlar həmçinin sərgilərin, konsertlərin, təqdimatların və digər mədəni tədbirlərin təşkilinə şərait yaradır.

Azərbaycanın beynəlxalq mədəniyyət siyasətində Bakı Prosesi və Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumları da mühüm yer tutur. Bu platformalar müxtəlif mədəniyyətlərin, dinlərin və sivilizasiyaların nümayəndələri arasında dialoqun inkişaf etdirilməsinə, qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsinə və mədəniyyətin beynəlxalq əməkdaşlıq vasitəsi kimi təqdim olunmasına yönəlib.

Beynəlxalq musiqi, kino, teatr və xalça festivalları da Azərbaycanın mədəniyyət həyatının xarici auditoriyalara çatdırılmasına imkan yaradır. Bu tədbirlər vasitəsilə yerli sənətkarların yaradıcılığı beynəlxalq iştirakçılara təqdim olunur, xarici sənət nümayəndələri ilə əməkdaşlıq əlaqələri qurulur və müxtəlif mədəni ənənələr arasında qarşılıqlı mübadilə imkanları genişlənir.

Muğam, xalçaçılıq və aşıq sənəti kimi elementlərin UNESCO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahılarında yer alması Azərbaycan mədəniyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasının mühüm göstəricilərindəndir. Bu irs nümunələrinin qorunması yalnız dövlət qurumlarının deyil, həm də ifaçıların, sənətkarların, tədqiqatçıların və yerli icmaların iştirakını tələb edir.

Azərbaycan mədəniyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərin nəticələri yalnız tədbirlərin sayı ilə deyil, onların yaratdığı uzunmüddətli əlaqələr, mədəni irsin qorunmasına verdiyi töhfə və beynəlxalq auditoriyanın Azərbaycan mədəniyyəti ilə tanışlıq imkanları ilə də qiymətləndirilməlidir. 2003–2024-cü illərdə 14 qlobal və 100-dən çox regional mədəniyyət tədbirinin keçirildiyi, muzeylərdə on minlərlə sərginin təşkil olunduğu, minlərlə eksponatın bərpa edildiyi və xaricdən geri qaytarıldığı barədə məlumatlar da bu sahədə görülən işlərin miqyasını göstərmək məqsədilə təqdim olunur. Bununla belə, həmin rəqəmlərin dəqiq mənbələr və illər üzrə statistik hesabatlarla əsaslandırılması mədəniyyət siyasətinin nəticələrinin daha obyektiv qiymətləndirilməsi üçün vacibdir.

Mədəniyyət siyasətinin nəticələri və gələcək inkişaf istiqamətləri

2003-cü ildən sonrakı dövrdə Azərbaycanda mədəniyyət sahəsində həyata keçirilən tədbirlər bir neçə əsas istiqamət üzrə nəzərə çarpır. İlk növbədə, mədəniyyət infrastrukturunun yenilənməsi və genişləndirilməsi muzeylərin, mədəniyyət mərkəzlərinin, kitabxanaların və digər müəssisələrin fəaliyyət imkanlarını artırıb. Yeni binaların tikintisi, mövcud obyektlərin əsaslı təmiri və müasir texnologiyaların tətbiqi mədəni sərvətlərin qorunması və ictimaiyyətə təqdim olunması üçün əlavə şərait yaradıb. İkinci mühüm istiqamət tarixi və mədəni irsin qorunmasıdır. Qoruqların yaradılması, tarixi abidələrin bərpası, klassik ədəbi və musiqi irsinin nəşri, yubiley tədbirlərinin təşkili və mədəniyyət xadimlərinin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi milli-mədəni yaddaşın qorunmasına yönəlmiş tədbirlərdir. Üçüncü istiqamət yaradıcı şəxslərə dövlət dəstəyinin göstərilməsidir. Fəxri adlar, Prezident mükafatları və fərdi təqaüdlər mədəniyyət nümayəndələrinin fəaliyyətinin tanınmasına xidmət edir. Bununla yanaşı, yaradıcı mühitin davamlı inkişafı üçün gənc istedadların dəstəklənməsi, yeni əsərlərin yaradılması, peşəkar təhsil imkanlarının genişləndirilməsi və mədəniyyət müəssisələrinin fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi də əhəmiyyətlidir. Dördüncü istiqamət beynəlxalq mədəni əlaqələrin genişləndirilməsidir. Beynəlxalq forumlar, festivallar, xaricdə fəaliyyət göstərən mədəniyyət mərkəzləri və UNESCO çərçivəsində görülən işlər Azərbaycanın milli irsinin dünya miqyasında tanıdılmasına imkan yaradır. Bu istiqamətin uzunmüddətli nəticələri mədəniyyətin beynəlxalq dialoqda iştirak səviyyəsi, sənətkarlar arasında əməkdaşlıq və milli irsin qorunması üzrə birgə təşəbbüslərlə əlaqələndirilə bilər. Şuşanın mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi, 2022-ci ilin “Şuşa İli” adlandırılması və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə mədəni həyatın bərpası isə son illərin diqqət çəkən istiqamətlərindəndir. Tarixi abidələrin bərpası, muzeylərin və ev-muzeylərinin fəaliyyətinin yenilənməsi, festivalların və poeziya günlərinin təşkili mədəni irsin qorunması ilə onun canlı ictimai həyatın bir hissəsinə çevrilməsi arasında əlaqə yaradır.

Mədəniyyət sahəsində rəqəmsallaşmanın genişləndirilməsi, elektron kitabxanaların və rəqəmsal arxivlərin inkişafı, muzeylərdə müasir təqdimat üsullarının tətbiqi, yaradıcı sənayelərin dəstəklənməsi və milli irsin beynəlxalq auditoriyalara çatdırılması gələcək inkişaf baxımından əhəmiyyətli istiqamətlər olaraq qalır. Eyni zamanda, mədəniyyətin inkişafı üçün dövlət qurumları, yaradıcı birliklər, elmi müəssisələr, özəl sektor və vətəndaş cəmiyyəti arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin 2003-cü ildən sonrakı dövrdə həyata keçirdiyi mədəniyyət siyasəti milli irsin qorunması, mədəniyyət infrastrukturunun yenilənməsi, yaradıcı şəxslərin dəstəklənməsi və Azərbaycanın beynəlxalq mədəni əlaqələrinin genişləndirilməsi istiqamətlərini əhatə edir. Dövlət proqramları, konseptual sənədlər, sərəncamlar, muzeylərin yaradılması və bərpası, tarixi abidələrin mühafizəsi, yubiley tədbirləri və mədəniyyət xadimlərinin təltif olunması bu siyasətin əsas mexanizmləri sırasında yer alır. Müasir İncəsənət Muzeyi, Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi, Beynəlxalq Muğam Mərkəzi və Heydər Əliyev Mərkəzi kimi obyektlər mədəniyyət infrastrukturunun inkişafını əks etdirən nümunələrdir. Tarix-mədəniyyət qoruqlarının fəaliyyəti, İçərişəhərin qorunması, Möminə xatun türbəsi kimi abidələrin bərpasına yönələn tədbirlər və klassik ədəbi irsin təbliği isə milli-mədəni yaddaşın qorunmasına xidmət edir.

Şuşanın Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi, “Şuşa İli” çərçivəsində keçirilən tədbirlər və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə mədəni həyatın bərpası bu siyasətin yeni mərhələsini xarakterizə edən istiqamətlərdəndir. Xarıbülbül Musiqi Festivalı və Vaqif Poeziya Günləri kimi tədbirlərin yenidən təşkili tarixi-mədəni irsin yalnız qorunması deyil, həm də müasir ictimai həyatın bir hissəsi kimi yaşadılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Nəticə etibarilə, 2003-cü ildən sonrakı mədəniyyət siyasətinin əsas xüsusiyyəti müxtəlif sahələr üzrə tədbirlərin konseptual sənədlər, dövlət proqramları və konkret layihələr vasitəsilə əlaqələndirilməsidir. Bu siyasətin davamlı nəticələri isə mədəni irsin qorunması, yaradıcı mühitin inkişafı, mədəni xidmətlərin əlçatanlığı və Azərbaycan mədəniyyətinin beynəlxalq miqyasda tanıdılması istiqamətlərində əldə olunan göstəricilərlə qiymətləndirilməlidir.