İsraildə oktyabrın 27-də keçiriləcək parlament seçkiləri ölkənin gələcək siyasi kursu və Yaxın Şərqdəki proseslərin inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Seçkilərin əsas müzakirə mövzularından biri Baş nazir Benyamin Netanyahunun rəhbərlik etdiyi “Likud” partiyasının mövqeyi və müxalifətin hakimiyyətə gəlmək imkanlarıdır. Regionda davam edən gərginlik, Fələstin məsələsi və İsrailin təhlükəsizlik siyasəti seçkilərin nəticələrini daha da əhəmiyyətli edir. Bununla yanaşı, parlamentdə heç bir siyasi blokun mütləq çoxluq əldə edə bilməməsi ehtimalı seçkidən sonrakı koalisiya danışıqlarını da ön plana çıxarır. Bəs seçkilərdən sonra İsraildə siyasi mənzərə necə dəyişə bilər, yeni hökumətin formalaşmasında hansı qüvvələr həlledici rol oynaya bilər və nəticələr regiondakı proseslərə necə təsir göstərə bilər?
Mövzu ilə bağlı politoloq, professor Əlimusa İbrahimov Crossmedia.az-a açıqlama verib:
“Hazırda seçki kampaniyası son mərhələsinə qədəm qoyub, əsas hadisələr Netanyahunun hakimiyyətdə qalıb-qalmaması ətrafında cərəyan edir, lakin rəy sorğuları ardıcıl olaraq göstərir ki, nə sol, nə də sağ blok 61 yerlik çoxluğu təmin edə biləcək və seçkinin taleyi sonrakı koalisiya danışıqlarından asılı olacaq. Bir neçə İsrail KİV-nin oktyabr ortalarındakı rəy sorğularının orta göstəricilərinə görə, iki əsas blok demək olar ki, bərabər yer əldə edə bilər:
- Anti-Netanyahu bloku (Qadi Eizenkotun rəhbərliyi ilə): təxminən 51 yer.
- Netanyahu tərəfdarı blok (Likud və müttəfiqləri): təxminən 51 yer.
- Ərəb partiyaları: təxminən 13–15 yer. Bu partiyalar heç bir bloka aid deyil, lakin potensial olaraq "kingmaker" rolunu oynaya bilərlər.
Ayrı-ayrı partiyalar baxımından, Eizenkotun 2025-ci ildə təsis etdiyi "Yaşar" partiyası orta hesabla təxminən 21,5 yerlə liderlik edir, Netanyahunun "Likud"u isə təxminən 19 yerə qədər geriləyib. Keçmiş baş nazir Bennettin "B'Yachad" partiyası təxminən 12,5 yerlə üçüncü yerdədir”.
Əlimusa İbrahimov seçki bloklarının strategiyasını da şərh edib və mümkün variantları açıqlayıb: “Netanyahunun strategiyası: "təhlükəsizlik nüfuzu" üzərində kampaniya aparır, Həmas, Hizbullah və İrana qarşı hərbi əməliyyatları vurğulayır və Trampdan açıq dəstək alıb. Onun kampaniya şüarı "Sağ ya Fələstin"dir - Eizenkotu ərəb partiyaları ilə əməkdaşlıq yolu ilə "Fələstin dövləti quracağı" kimi təqdim etməyə çalışaraq, sağ seçicilərin böhran hissini səfərbər edir.
Eizenkotun strategiyası: keçmiş İDF Baş Qərargah rəisi və müharibə kabinetinin üzvü. (Onun oğlu Qəzzada həlak olub.) O, Netanyahunun 7 oktyabr 2023-cü il kəşfiyyat uğursuzluğuna görə məsuliyyətdən yayınmasını və müharibəni uzatmasını tənqid edir. Lakin Eizenkot özü də iki dövlətli həlli rədd edir və təhlükəsizlik məsələlərində sərt mövqe saxlayır, Fələstin siyasətində yalnız "daha az aqressiya" alternativlər təklif edir”.
Politoloq ərəb partiyalarının mövqeyini də vurğulayıb.
“Ən böyük qeyri-müəyyənlik ərəb partiyalarındadır. Ra'am Eizenkotla əməkdaşlığa hazır olduğunu bildirib, Joint List isə Netanyahunun devrilməsinə yönəlmiş hər hansı koalisiyaya xarici "təhlükəsizlik şəbəkəsi" təklif edib. Lakin yəhudi seçicilərin ərəb partiyalarına qarşı düşmənçiliyi səbəbindən müxalifət blokunun əsas partiyaları bu əməkdaşlığı açıq şəkildə etiraf etməyə cəsarət etmir.
Bundan əlavə, iki yeni sağ partiya - "Rezervçilər–İqtisadiyyat Partiyası" və "Amcha Israel" - seçki həddi (3,25%) ətrafında dəyişir; onların Knessetə daxil olub-olmaması bir neçə yeri dəyişə bilər və bununla da iki blok arasındakı balansa təsir edər”.
Ekspert qeyd edib ki, hər iki tərəfin 61 yer təmin edə bilməcəyini nəzərə alsaq, seçkidən sonrakı koalisiya danışıqları son dərəcə çətin olacaq.
Onun sözlərinə görə, mümkün ssenarilər belə kimi ola bilər: “Dar koalisiya hökuməti-xarici dəstəyə əsaslanan azlıq hökuməti, Milli birlik hökuməti (Netanyahu və Eizenkotun güclərini birləşdirməsi, rəy sorğularında əhalinin 55%-i bunu dəstəkləyir) və ya yeni seçkilərə səbəb olan dalan. Tarixən İsrail 2019–2021-ci illərdə koalisiya qurma uğursuzluqları səbəbindən dörd seçki keçirib və bu seçkinin də həmin ssenarini təkrarlamayacağına zəmanət yoxdur”.
Turqut Ansari
