Tütün əslində dərman imiş...
Tütünün tarixi düşündüyümüzdən daha maraqlıdır. Bu gün əsasən siqaretlə əlaqələndirdiyimiz tütün bitkisi keçmişdə bəzi xalqlar tərəfindən xalq təbabətində müxtəlif məqsədlərlə istifadə olunub. Onun yarpaqlarından hazırlanan məhlullar isə kənd təsərrüfatında zərərverici həşəratlara qarşı mübarizə vasitəsi kimi tətbiq edilib. Bunun əsas səbəbi tütünün tərkibindəki nikotinin həşəratların sinir sisteminə zəhərli təsir göstərməsidir. Lakin eyni maddə insan orqanizmi üçün də təhlükəlidir və yüksək dozada ağır zəhərlənməyə səbəb ola bilər.
Tütünün tarixən müalicə məqsədilə istifadə edilməsi onun həqiqətən təhlükəsiz dərman olması demək deyil. Elmi araşdırmalar inkişaf etdikcə nikotinin asılılıq yaratdığı, tütün tüstüsündəki çoxsaylı zərərli maddələrin isə insan sağlamlığına ciddi ziyan vurduğu daha aydın şəkildə ortaya çıxıb. Bu gün siqaret ağciyər xərçəngi, ürək-damar xəstəlikləri və xroniki tənəffüs problemləri üçün mühüm risk amillərindən biri hesab olunur. Buna baxmayaraq, insanlar siqaretin zərərlərini bilsələr də, nikotinin yaratdığı asılılıq səbəbindən bu vərdişdən qurtulmaqda çətinlik çəkirlər.
Maraqlıdır ki, nikotin qısa müddətdə beyində müəyyən xoş hisslər yarada, diqqət və əhval-ruhiyyədə müvəqqəti dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Lakin bu təsir uzunmüddətli rahatlıq demək deyil. Müntəzəm istifadə nəticəsində orqanizm nikotinə uyğunlaşır, maddəyə qarşı istək güclənir və siqaret çəkmədikdə əsəbilik, narahatlıq, diqqətin azalması kimi əlamətlər meydana çıxa bilər.
Məsələ ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən toksikoloq İsmayıl Əfəndiyev bildirib ki, nikotin sinir sistemində siqnalların ötürülməsində iştirak edən nikotinik asetilxolin reseptorlarına təsir göstərir:
"Həşəratlarda bu təsir sinir sisteminin fəaliyyətini pozaraq iflicə və ölümə səbəb ola bilər. İnsanlarda isə beynin mükafatlandırma sistemini fəallaşdırır, dopaminin ifrazını artıraraq təkrar istifadə istəyini gücləndirir. Nikotin yüksək dozada insan üçün də zəhərlidir. Tütünün keçmişdə xalq təbabətində istifadəsi onun təhlükəsiz və faydalı olduğunu göstərmir. Siqaret çəkildikdə nikotin təxminən 10–20 saniyədə beyinə çatır və qısamüddətli məmnunluq hissi yarada bilər. Davamlı istifadə zamanı beyin nikotinə uyğunlaşır. Onun səviyyəsi azaldıqda əsəbilik, narahatlıq, diqqət çətinliyi və yenidən siqaret çəkmək istəyi yaranır. Növbəti siqaret bu əlamətləri müvəqqəti yüngülləşdirərək asılılığı möhkəmləndirir. Buna görə tərgitməkdə çətinlik çəkməyi sadəcə iradə zəifliyi saymaq düzgün deyil".
Toksikoloq qeyd edib ki, siqareti tərgitdikdən sonra çəkilmə əlamətləri adətən ilk üç gündə daha güclü olur, 3–4 həftə ərzində isə xeyli azalır: "Orqanizmin bərpası da ilk dəqiqələrdən başlayır: ürək döyüntüləri yavaşıyır, sonrakı saatlarda qandakı dəm qazının səviyyəsi azalır. Həftələr ərzində qan dövranı yaxşılaşır, aylar ərzində öskürək və təngnəfəslik azalır. İllər keçdikcə infarkt, insult və ağciyər xərçəngi riski enir.
Bərpanın dərəcəsi siqaret çəkmə müddətindən və mövcud xəstəliklərdən asılıdır; bəzi ağciyər zədələnmələri tam geri dönmür. Lakin siqareti tərgitmək istənilən yaşda faydalıdır, peşəkar dəstək və uyğun müalicə isə bunu asanlaşdıra bilər".
17:20 23.10.2026
Oxunuş sayı: 68
