Maşınınızın istilik sistemi sizi zəhərləyə bilər - Ekspertdən xəbərdarlıq

Qarşıdan qış mövsümünün gəlməsi avtomobillərin texniki vəziyyətinə və sürücülərin təhlükəsizlik qaydalarına daha ciddi yanaşmasını zəruri edir. Soyuq hava, qar, buzlanma və məhdud görünüş qış aylarında yol-nəqliyyat hadisələrinin başvermə riskini artıran əsas amillərdəndir. Belə şəraitdə avtomobilin texniki cəhətdən saz olması, təkərlərin mövsümə uyğun seçilməsi, əyləc və işıqlandırma sistemlərinin işlək vəziyyətdə saxlanılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, sürücülərin yol və hava şəraitini nəzərə alması, ara məsafəsini qoruması və sükan arxasında daha diqqətli davranması da təhlükəsizliyin təmin olunmasında mühüm rol oynayır.Mütəxəssislər hesab edirlər ki, avtomobilin qış mövsümünə hazırlanması yalnız təkərlərin dəyişdirilməsi ilə məhdudlaşmamalı, bütün əsas texniki sistemlər ətraflı yoxlanılmalıdır. Xüsusilə mühərrik, akkumulyator, əyləc, istilik və havalandırma sistemlərinin vəziyyətinə diqqət yetirilməlidir. Nasazlıqların vaxtında aşkarlanması və aradan qaldırılması həm qəza riskini azaltmaq, həm də sürücülərin və sərnişinlərin həyatını qorumaq baxımından vacibdir.

Nəqliyyat eksperti Adil Nəbiyev Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, qarşıdan qış mövsümü gəlir və sürücülər indidən həm özlərini, həm də avtomobillərini soyuq hava şəraitinə hazırlamalıdırlar: "Çünki qış mövsümündə yol-nəqliyyat hadisələrinin baş vermə riskini artıran əsas amillərdən biri məhz avtomobillərin texniki vəziyyətinin mövsümə uyğun olmamasıdır. Təəssüf ki, bəzi sürücülər avtomobilin qışa hazırlanmasını yalnız təkərlərin dəyişdirilməsi ilə əlaqələndirirlər. Halbuki burada söhbət avtomobilin mühərrikindən tutmuş əyləc sisteminə, akkumulyatorundan işıqlandırma avadanlıqlarına, istilik və havalandırma sistemindən tutmuş şüşəsilən mexanizmlərinə qədər bütün əsas hissələrin kompleks yoxlanılmasından gedir. İlk növbədə sürücülərə tövsiyə edirəm ki, havalar kəskin soyumamış avtomobillərini peşəkar texniki xidmət mərkəzlərinə apararaq ümumi diaqnostikadan keçirsinlər. Xüsusilə avtomobilin əyləc sistemi ciddi yoxlanılmalıdır. Əyləc qəliblərinin, disklərin, əyləc mayesinin və əyləc borularının vəziyyətinə diqqət yetirilməlidir. Çünki qarlı, buzlu və sürüşkən yollarda əyləc sistemindəki ən kiçik nasazlıq belə ağır yol-nəqliyyat hadisəsinə səbəb ola bilər. Eyni zamanda ABS, ESP və digər elektron təhlükəsizlik sistemlərinin işlək vəziyyətdə olması vacibdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu sistemlər sürücüyə avtomobili idarə etməkdə kömək etsə də, fizika qanunlarını dəyişmir və sürüşkən yolda əyləc məsafəsini hər zaman qısaltmır. Digər mühüm məsələ avtomobilin təkərləridir. Qış mövsümündə, xüsusilə temperaturun aşağı düşdüyü, qar və buzlanmanın müşahidə olunduğu ərazilərdə qış təkərlərindən istifadə təhlükəsizlik baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Qış təkərlərinin rezin tərkibi aşağı temperaturda elastikliyini daha yaxşı qoruyur və yol örtüyü ilə ilişməni artırır. Sürücülər təkərlərin yalnız protektor dərinliyinə deyil, istehsal tarixinə, rezinin sərtləşməsinə, yan səthlərində çatların olub-olmamasına və hava təzyiqinə də diqqət yetirməlidirlər. Havanın temperaturu aşağı düşdükcə təkərlərdə təzyiq də azalır. Buna görə təkərlərin təzyiqi mütəmadi olaraq, istehsalçının müəyyən etdiyi göstəricilərə uyğun yoxlanılmalıdır. Xüsusilə dağlıq rayonlara, qar və buzlanmanın intensiv olduğu ərazilərə səfər edən sürücülər avtomobillərinin qış şəraitinə uyğun təchiz olunmasına daha ciddi yanaşmalıdırlar". 

Ekspert qeyd edib ki, növbəti vacib məsələ mühərrikin soyutma sistemidir: "Bəzi sürücülər hələ də soyutma sisteminə adi su əlavə edirlər ki, bu da qış mövsümündə çox ciddi texniki problemlər yarada bilər. Temperatur sıfır dərəcədən aşağı düşdükdə su donaraq radiatorun, boruların və hətta mühərrik blokunun zədələnməsinə səbəb ola bilər. Buna görə avtomobilin soyutma sistemində istehsalçının tövsiyə etdiyi antifrizdən istifadə olunmalı, onun donmaya davamlılığı xüsusi cihaz vasitəsilə yoxlanılmalıdır. Antifrizin sadəcə rənginə baxmaqla onun keyfiyyətini və yararlılığını müəyyən etmək mümkün deyil. Eyni zamanda termostat, radiator, su nasosu və soyutma sisteminin digər hissələri də yoxlanılmalıdır. Akkumulyator qış mövsümündə ən çox problem yaradan hissələrdən biridir. Soyuq havada akkumulyatorun iş qabiliyyəti zəifləyir, mühərrikin işə salınması üçün isə daha çox enerji tələb olunur. Xüsusilə istismar müddəti çox olan və artıq zəifləmiş akkumulyatorlar şaxtalı havalarda avtomobilin işə düşməməsinə səbəb olur. Buna görə akkumulyatorun gərginliyi ilə yanaşı, yük altında iş qabiliyyəti, generatorun enerji verməsi və elektrik birləşmələrinin vəziyyəti yoxlanılmalıdır. Mühərrik yağının da qış şəraitinə uyğunluğu nəzərdən keçirilməlidir. Burada əsas prinsip avtomobil istehsalçısının müəyyən etdiyi özlülük və texniki standartlara əməl etməkdir. Bütün avtomobillərə eyni yağın tökülməsi düzgün deyil. Soyuq havada mühərrikin normal yağlanması onun uzunömürlü olması baxımından vacibdir. Qışa hazırlıq zamanı xüsusi diqqət yetirilməli məsələlərdən biri də avtomobilin salonunun istilik və havalandırma sistemidir. Bu məsələ təkcə rahatlıq deyil, birbaşa insan sağlamlığı və həyatı ilə bağlıdır. Sürücülər bilməlidirlər ki, avtomobilin istilik sistemi nasaz olduqda və ya düzgün işləmədikdə müəyyən təhlükələr yarana bilər. Lakin burada çox mühüm bir məqamı xüsusi vurğulamaq istəyirəm. Avtomobilin salonunu qızdıran sistemin sadəcə çirkli olması öz-özlüyündə dəm qazı zəhərlənməsi yaratmır. Dəm qazı, yəni karbonmonoksid əsasən yanacağın yanması nəticəsində əmələ gəlir. Avtomobilin işlənmiş qaz sistemində sızma olduqda, səsboğucu və onun birləşmələri zədələndikdə, kuzovun alt hissəsində və salona hava daxil olan yerlərdə hermetiklik pozulduqda bu təhlükəli qaz salonun içərisinə daxil ola bilər. Xüsusilə qış aylarında sürücülər avtomobilin şüşələrini bağlı saxladıqları və istilik sistemindən davamlı istifadə etdikləri üçün belə nasazlıqlar daha təhlükəli nəticələrə gətirib çıxara bilər. Dəm qazının ən təhlükəli xüsusiyyəti onun rəngsiz və qoxusuz olmasıdır. İnsan bu qazı hiss etmədən zəhərlənə bilər. Zəhərlənmənin ilkin əlamətləri baş ağrısı, başgicəllənmə, ürəkbulanma, halsızlıq və yuxululuq ola bilər. Daha ağır hallarda huşun itirilməsi və ölüm baş verə bilər. Ona görə də sürücü avtomobilin salonunda səbəbsiz baş ağrısı, başgicəllənmə və ya güclü yuxululuq hiss edərsə, bunu sadəcə yorğunluq kimi qiymətləndirməməlidir. Belə vəziyyətdə avtomobili təhlükəsiz yerdə saxlamalı, mühərriki söndürməli, bütün sərnişinlərlə birlikdə təmiz havaya çıxmalı və təcili tibbi yardım çağırmalıdır. Xüsusilə avtomobili qapalı qarajda mühərriki işlək vəziyyətdə saxlamaq son dərəcə təhlükəlidir. Qarajın qapısının açıq olması belə təhlükəni tam aradan qaldırmır. Qarlı havalarda avtomobilin arxa hissəsində, xüsusilə işlənmiş qaz borusunun çıxışında qar yığılması da ciddi risk yaradır. Borunun çıxışı tutulduqda işlənmiş qazların avtomobilin salonuna daxil olma ehtimalı artır. Buna görə qış mövsümündə avtomobilin işlənmiş qaz sistemi mütləq yoxlanılmalı, borularda, birləşmələrdə və səsboğucuda hər hansı sızmanın olub-olmaması müəyyən edilməlidir. İstilik sisteminin radiatoru, ventilyatoru, hava kanalları və salon filtri də texniki baxışdan keçirilməlidir. Salon filtrinin uzun müddət dəyişdirilməməsi havalandırmanın zəifləməsinə, şüşələrin daha tez buxarlanmasına, toz və allergenlərin salonda toplanmasına səbəb ola bilər. Kondisioner və havalandırma sistemində nəmlik və çirklənmə olduqda xoşagəlməz qoxular, kif və mikroorqanizmlərin çoxalması da mümkündür. Bunlar xüsusilə allergiyası və tənəffüs yollarında həssaslığı olan insanlar üçün narahatlıq yarada bilər. Amma bir daha qeyd etmək istəyirəm ki, çirkli salon filtri ilə dəm qazı zəhərlənməsini eyniləşdirmək olmaz. Dəm qazı təhlükəsinin qarşısını almaq üçün ilk növbədə mühərrikin işlənmiş qaz sistemi və avtomobilin kuzovunun hermetikliyi yoxlanılmalıdır".

A.Nəbiyev bildirib ki, qış mövsümündə sürücülərin qarşılaşdığı digər ciddi problem avtomobil şüşələrinin buxarlanmasıdır: "Bəzən sürücülər şüşənin içəridən buxarlanmasına əhəmiyyət vermədən hərəkətə başlayırlar. Halbuki bu, görmə məsafəsini məhdudlaşdıraraq qəza riskini artırır. İstilik və havalandırma sistemi şüşələrin buxarını effektiv şəkildə aradan qaldırmalıdır. Ön şüşəyə hava üfürən kanallar, arxa şüşənin qızdırıcısı və avtomobildə varsa, yan güzgülərin qızdırılması sistemi yoxlanılmalıdır. Şüşəsilən rezinlər köhnəlibsə, mütləq dəyişdirilməlidir. Şüşəyuyan maye isə mənfi temperaturlarda donmayan xüsusi qış mayesi ilə əvəz olunmalıdır. Adi suyun istifadəsi şüşəyuyan sistemin donmasına, boruların və maye çəninin zədələnməsinə səbəb ola bilər. Avtomobilin faraları, arxa işıqları, dönmə siqnalları, əyləc işıqları və duman əleyhinə işıq cihazları da yoxlanılmalıdır. Qış aylarında günlərin qısalması, yağış, duman və qar səbəbindən görmə şəraiti pisləşir. Buna görə işıqlandırma sisteminin saz olması həm sürücünün yolu görməsi, həm də digər hərəkət iştirakçılarının avtomobili vaxtında görməsi baxımından vacibdir. Asqı sistemi, amortizatorlar, sükan mexanizmi və təkərlərin bucaqları da yoxlanılmalıdır. Çünki sürüşkən yolda avtomobilin dayanıqlığı təkcə təkərlərin vəziyyətindən deyil, həmin sistemlərin texniki sazlığından da asılıdır. Qış aylarında sürücülərin idarəetmə vərdişləri də mövsümə uyğun dəyişməlidir. Yayda quru asfalt üzərində avtomobili idarə etməklə qışda yaş, qarlı və buzlu yolda idarə etmək arasında ciddi fərq var. Sürücü sürət həddini yalnız yol nişanında göstərilən maksimum göstəriciyə əsasən seçməməli, real hava və yol şəraitini nəzərə almalıdır. Buzlu yolda hətta icazə verilən sürətlə hərəkət etmək belə təhlükəli ola bilər. Ara məsafəsi artırılmalı, qəfil əyləcləmədən, sərt sükan hərəkətlərindən və kəskin sürətlənmədən çəkinilməlidir. Xüsusilə körpülərdə, estakadalarda, tunellərin giriş-çıxışlarında, kölgəli ərazilərdə və dağ yollarında buzlanma ehtimalı daha yüksək ola bilər. Sürücülər nəzərə almalıdırlar ki, yol örtüyü zahirən quru görünsə də, üzərində nazik və çətin görünən buz təbəqəsi ola bilər. Belə şəraitdə avtomobilin idarəetmədən çıxması üçün kiçik bir səhv kifayət edir. Xüsusilə yeni sürücülərə tövsiyə edərdim ki, qış mövsümü başlamazdan əvvəl təhlükəsiz və nəzarət olunan təlim meydançalarında sürüşkən yol şəraitində əyləcləmə, maneədən yayınma və avtomobilin dayanıqlığını qoruma bacarıqlarını inkişaf etdirsinlər. Çünki sürücülük vəsiqəsinin olması insanın bütün hava şəraitlərində təhlükəsiz avtomobil idarə etmək bacarığına malik olması demək deyil. Bunun üçün əlavə praktiki hazırlıq və düzgün davranış vərdişləri lazımdır. Eyni zamanda sürücülər avtomobillərində fövqəladə vəziyyətlər üçün müəyyən vasitələr saxlamalıdırlar. İlk tibbi yardım çantası, qəza dayanma nişanı, işıq qaytaran jilet, fənər, telefon üçün enerji mənbəyi, isti geyim, ehtiyat su və uzun səfərlərdə digər zəruri ləvazimatlar faydalı ola bilər. Dağlıq ərazilərə gedən sürücülərin avtomobilin təkərlərinə uyğun qar zəncirləri götürməsi də məqsədəuyğundur. Lakin zəncirlər yalnız uyğun yol şəraitində və avtomobil istehsalçısının göstərişlərinə əsasən istifadə edilməlidir. Qış aylarında yanacaq çəninin həddindən artıq boşalmasına yol verməmək də vacibdir. Xüsusilə uzun məsafəyə və dağlıq ərazilərə səfər edən sürücülər yolda gözlənilməz tıxac, qar yağması və ya yolun bağlanması ehtimalını nəzərə almalıdırlar. Dizel mühərrikli avtomobillərdə isə soyuq hava şəraitinə uyğun yanacağın istifadəsi və yanacaq filtrinin vəziyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Elektromobil sahibləri də bilməlidirlər ki, aşağı temperatur akkumulyatorun effektivliyinə, yürüş məsafəsinə və enerji doldurma sürətinə təsir göstərə bilər. Buna görə səfərdən əvvəl enerji ehtiyatı və marşrut düzgün planlaşdırılmalıdır. Ümumiyyətlə, Azərbaycanda qış mövsümünə hazırlıq məsələsinə daha sistemli yanaşılmalıdır. Xüsusilə sərnişindaşıma fəaliyyəti göstərən avtobuslar, taksilər, məktəb avtobusları və digər ictimai nəqliyyat vasitələri qış mövsümü başlamazdan əvvəl daha ciddi texniki yoxlamadan keçirilməlidir. Burada əsas diqqət əyləc, sükan, təkər, istilik, havalandırma və işlənmiş qaz sistemlərinə yönəldilməlidir. Çünki bu nəqliyyat vasitələrində baş verə biləcək texniki nasazlıq eyni anda çoxsaylı insanların həyatını təhlükəyə ata bilər. Hesab edirəm ki, sürücülərin qışa hazırlığı yalnız şəxsi məsuliyyət kimi deyil, ümumi yol hərəkəti təhlükəsizliyinin mühüm tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Bunun üçün mövsüm başlamazdan əvvəl geniş maarifləndirmə tədbirləri keçirilməli, sürücülərə avtomobillərində hansı texniki sistemləri yoxlatdırmalı olduqları izah edilməlidir. Ən əsası isə sürücülər başa düşməlidirlər ki, avtomobilin texniki baxışına sərf edilən vəsait əlavə xərc deyil, insan həyatına və təhlükəsizliyinə qoyulan sərmayədir. Kiçik bir texniki nasazlığın vaxtında aradan qaldırılması gələcəkdə həm böyük maddi zərərin, həm də ağır yol-nəqliyyat hadisəsinin qarşısını ala bilər. Unutmamalıyıq ki, qış mövsümündə təhlükəsiz hərəkətin əsas şərti saz avtomobil, mövsümə uyğun təkərlər, düzgün sürücülük vərdişləri və məsuliyyətli davranışdır. Sürücü yola çıxmazdan əvvəl təkcə avtomobilinin mühərrikinin işləməsinə deyil, onun təhlükəsiz hərəkət üçün tam hazır olmasına əmin olmalıdır. Qışa hazırlıq qar yağandan sonra deyil, ilk şaxtalar başlamazdan əvvəl görülməlidir. Çünki yolda baş verən qəzanın qarşısını almaq, onun nəticələrini aradan qaldırmaqdan qat-qat asandır. İnsan həyatı isə istənilən texniki nasazlıqdan və maddi xərcdən daha qiymətlidir. Beləliklə, qış mövsümündə yollarda təhlükəsizliyin təmin olunması üçün avtomobillərin əvvəlcədən texniki baxışdan keçirilməsi və sürücülərin hava şəraitinə uyğun hərəkət etməsi vacibdir. Sadə təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl olunması, texniki nasazlıqların vaxtında aradan qaldırılması və məsuliyyətli sürücülük vərdişləri mümkün yol-nəqliyyat hadisələrinin qarşısının alınmasına kömək edə bilər. Sürücülər unutmamalıdırlar ki, qışa hazırlıq ilk şaxtalar və qar yağışı başlamazdan əvvəl görülməli, yola çıxarkən həm özlərinin, həm də digər hərəkət iştirakçılarının təhlükəsizliyi nəzərə alınmalıdır".

Fəridə Yaşarqızı