Cəmiyyət
Bir düymə ilə ölkəni qarışdırdılar!
İnformasiya müharibəsinin ən təhlükəli tərəfi bəzən insanların reallığı necə qəbul etdiklərini kökündən dəyişdirməkdir. Müasir dövrdə süni intellektin (AI) yaratdığı imkanlar bu təhlükəni daha da mürəkkəbləşdirir; artıq həqiqəti təhrif etmək üçün mövcud hadisəni fərqli təqdim etmək kifayət etmir, heç vaxt baş verməmiş bir hadisəni belə inandırıcı görüntü ilə cəmiyyətə təqdim etmək mümkündür. Bu baxımdan Fransada baş verən son hadisələr və Prezident Emmanuel Makronun ölkədə baş verməmiş hadisələri əks etdirən süni intellekt görüntülərinin yayıldığını, eləcə də ölkənin miqrantlar tərəfindən kütləvi işğalı iddialarının saxta olduğunu bildirməsi yalnız bir ölkənin daxili siyasi məsələsi deyil, bütövlükdə beynəlxalq informasiya təhlükəsizliyinin üzləşdiyi çağırışların göstəricisidir. Daxili narazılıqlarla xarici informasiya manipulyasiyasının eyniləşdirilməməsinin vacibliyini xatırladan bu proseslər rəqəmsal məkanda həqiqət və azadlıq balansının necə qorunmalı olduğu sualını ön plana çıxarır.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən siyasi şərhçi Nigar Allahverdiyeva süni intellekt dövründə informasiya müharibələrinin dərin qatlarını, tarixi paralelləri və rəqəmsal təhlükəsizlik mexanizmlərini ətraflı şərh edib:
"Bir ölkədəki narazılıqların daxili səbəbləri ilə həmin narazılıqlardan xarici siyasi aktorların öz maraqları naminə istifadə etməsi eyniləşdirilməməlidir. Xarici informasiya manipulyasiyasının mövcudluğu özlüyündə etirazların xaricdən təşkil olunduğunu sübut etmir. Bu cür nəticələr yalnız yoxlanılmış faktlar və etibarlı sübutlar əsasında çıxarıla bilər. Tarix göstərir ki, informasiya vasitələrinin ictimai rəyə təsiri süni intellekt dövründən xeyli əvvəl də dövlətlərin siyasi davranışına təsir edən amillərdən biri olub. Fərq ondadır ki, indi süni intellekt vasitəsilə saxta fotoşəkillər, videolar və səsyazmaları yaradılaraq tam həqiqət təsiri bağışlayır."
Siyasi şərhçi tarixi nümunələrə və daxili sosial problemlərin düzgün qiymətləndirilməsi vacibliyinə diqqət çəkib:
"1994-cü ildə Ruandada baş vermiş soyqırımı zamanı radio vasitəsilə yayılan nifrət nitqi etnik qarşıdurmanı kəskinləşdirmişdi. Yaxud 2016-cı il ABŞ prezident seçkilərində sosial şəbəkələrdəki dezinformasiya şəbəkələri demokratik riskləri ortaya qoydu. Fransanın özündə 2018–2019-cu illərdəki 'sarı jiletlilər' hərəkatı da daxili sosial ədalət problemlərindən qaynaqlanırdı. Sosial etirazları yalnız xarici təsirlərlə izah etmək real ictimai problemləri nəzərdən qaçırmaq deməkdir. İnformasiya manipulyasiyası ilə mübarizə aparan dövlət eyni zamanda narazılıqların daxili səbəblərini də düzgün qiymətləndirməlidir".
Nigar Allahverdiyeva rəqəmsal informasiya məkanındakı emosional təsirləri vurğulayaraq fikrini yekunlaşdırıb:
"Süni intellektlə yaradılan saxta görüntülərin təhlükəsi xüsusilə ona görə böyükdür ki, vizual məlumat insanlarda yazılı açıqlamalardan daha güclü emosional reaksiya yaradır. Rəqəmsal informasiya məkanında yalan bir qığılcım, sosial şəbəkələr isə həmin qığılcımı sürətlə yaya bilən külək rolunu oynayır. Amma qığılcımın böyük yanğına çevrilməsi cəmiyyətin hazırlığından və dövlət institutlarının reaksiyasından asılıdır. XXI əsrdə informasiya təhlükəsizliyinin ən mühüm şərti yalnız yalanı vaxtında təkzib etmək deyil, cəmiyyətin həqiqəti müəyyənləşdirmək qabiliyyətini və media savadlılığını gücləndirməkdir. Ən başlıcası isə həqiqəti müdafiə etmək naminə azadlığı zəiflətməməkdir".
Zeynəb Həsən
17:15 23.10.2026
Oxunuş sayı: 79
