Geosiyasi
Arxiv yazıları
Sisi anons verdi: Misir husilərə qarşı müharibəyə başlayacaq?
Misir Prezidenti Əbdülfəttah əs-Sisinin Səudiyyə Ərəbistanının müdafiəsi üçün zəruri addımların atılacağına dair bəyanatı Qırmızı dəniz və Ərəbistan yarımadası ətrafında təhlükəsizlik məsələlərini yenidən gündəmə gətirir. Bu açıqlamanın mümkün nəticələrini qiymətləndirərkən əsas sual budur: Qahirə Ər-Riyada siyasi və hərbi dəstək verməklə kifayətlənəcək, yoxsa Yəməndə İranla əlaqəli husilərə qarşı birbaşa hərbi əməliyyatlara da qoşula bilər?
Burada mühüm fərq var: bir ölkənin müttəfiqini müdafiə etməyə hazır olduğunu bəyan etməsi ilə konkret müharibəyə qoşulmaq barədə qərar verməsi eyni mənanı ifadə etmir. Misirin mümkün addımlarını həm Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizlik ehtiyacları, həm Qırmızı dənizdə gəmiçiliyin qorunması, həm də Qahirənin öz iqtisadi və hərbi maraqları kontekstində təhlil etmək lazımdır
Səudiyyə Ərəbistanının müdafiəsi, yoxsa Yəmən müharibəsinin yeni mərhələsi?
Misirin Səudiyyə Ərəbistanına dəstək barədə bəyanatı artıq yalnız diplomatik həmrəylik səviyyəsində qiymətləndirilə bilməz. Çünki 2026-cı il oktyabrın 17-də Sisi mümkün hərbi addımlar üçün parlamentin razılığını almaq təşəbbüsü ilə çıxış edib. Oktyabrın 18-də isə Misirin milli təhlükəsizlik qurumunun Səudiyyə Ərəbistanına husilərin hücumlarından müdafiə məqsədilə yardım göstərilməsini dəstəklədiyi bildirilib. Oktyabrın 19-na olan məlumata görə, parlamentin məsələ ilə bağlı səsverməsinin həftə ərzində keçirilməsi gözlənilir.
Beləliklə, əsas məsələ artıq Misirin Səudiyyə Ərəbistanını müdafiə etməyə hazır olub-olmaması deyil. Əsas məsələ bu dəstəyin hansı formada göstəriləcəyi, onun coğrafi sərhədlərinin harada bitəcəyi və husilərin mümkün reaksiyasının necə olacağıdır.
Misir niyə məhz indi hərəkətə keçir?
Qahirənin mövqeyini anlamaq üçün üç əsas amili nəzərə almaq lazımdır.
Birincisi, Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyi Misirin regional maraqları ilə birbaşa bağlıdır. Husilərin Səudiyyə Ərəbistanının hava limanlarına və enerji infrastrukturuna qarşı hücumları krallığın müdafiə sistemlərinə ciddi təzyiq yaradır. Bu hücumlar yalnız hərbi obyektləri deyil, mülki aviasiyanı, enerji təchizatını və iqtisadi fəaliyyətin davamlılığını da risk altına qoyur.
İkincisi, Qahirənin iqtisadi maraqları Körfəz ölkələri ilə sıx bağlıdır. Səudiyyə Ərəbistanı və digər Körfəz dövlətləri Misir iqtisadiyyatına investisiyalar, maliyyə dəstəyi və əmək miqrasiyası vasitəsilə əhəmiyyətli töhfə verirlər. Körfəz ölkələrində çalışan misirlilərin ölkəyə göndərdiyi vəsaitlər də mühüm valyuta mənbəyidir. Bu səbəbdən regionda uzunmüddətli qeyri-sabitlik Misirin iqtisadi vəziyyətinə əlavə təzyiq göstərə bilər.
Üçüncüsü, Qırmızı dəniz və Süveyş kanalı amili var. Misir üçün dəniz yollarının təhlükəsizliyi təkcə hərbi-strateji məsələ deyil, həm də dövlət gəlirləri ilə bağlıdır. Gəmiçiliyə qarşı təhlükələrin artması və marşrutların dəyişdirilməsi Süveyş kanalından əldə olunan gəlirlərə mənfi təsir göstərə bilər. Deməli, Qahirə husilərin hücumlarını yalnız müttəfiqinə qarşı təhdid kimi deyil, özünün iqtisadi və milli təhlükəsizlik maraqlarına toxunan problem kimi də qəbul edir.
Bu amillər Misirin mövqeyinin arxasında həm siyasi həmrəyliyin, həm də konkret strateji hesablamaların dayandığını göstərir.
Misir husilərə qarşı müharibəyə başlayacaqmı?
Bu suala cavab vermək üçün iki fərqli ssenarini bir-birindən ayırmaq lazımdır: Misirin Səudiyyə Ərəbistanının müdafiəsinə qoşulması və Yəməndə husilərə qarşı genişmiqyaslı hücum əməliyyatlarına başlaması.
Misirin hərbi yardım göstərməsi artıq real siyasi gündəmdədir. Lakin bu, avtomatik olaraq Yəmən ərazisində yeni hücum müharibəsinin başlanması demək deyil
Qahirə üçün daha məhdud və müdafiəyönümlü iştirakın bir sıra üstünlükləri ola bilər. Məsələn:
* Səudiyyə Ərəbistanına hava hücumundan müdafiə sahəsində yardım göstərilməsi;
* raket və pilotsuz uçuş aparatlarından müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi;
* Qırmızı dənizdə və Səudiyyə Ərəbistanının sahil sularında dəniz təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə töhfə verilməsi;
* kəşfiyyat və hərbi koordinasiyanın genişləndirilməsi.
“Reuters”-in oktyabrın 19-da dərc etdiyi təhlildə də Misirin mümkün iştirakının hava hücumundan müdafiə və dəniz qüvvələrinin dəstəyi üzərində cəmləşə biləcəyi, Yəmənə quru qoşunlarının göndərilməsinin isə daha az ehtimallı ssenari olduğu qeyd edilir.
Bununla belə, Misirin birbaşa hücum əməliyyatlarına qoşulması ehtimalını tam istisna etmək olmaz. Əgər husilərin hücumları daha da intensivləşər, Səudiyyə Ərəbistanının kritik infrastrukturuna ciddi zərər dəyər və Ər-Riyad Qahirədən daha geniş hərbi dəstək istəyərsə, Misirin iştirakının miqyası dəyişə bilər.
Burada əsas məqam budur ki, Misirin müdafiə əməliyyatlarına qoşulması ilə husiləri hərbi yolla məğlub etmək məqsədilə Yəməndə genişmiqyaslı müharibəyə başlaması fərqli strateji qərarlardır. Birinci ssenari hazırkı bəyanatlarla daha çox uzlaşır; ikinci ssenari isə əlavə siyasi qərarlar və ciddi risklər tələb edir.
Qahirə əvvəlki təcrübədən nə öyrənib?
Misirin Yəmənlə bağlı hərbi təcrübəsi yeni deyil. Prezident Camal Əbdünnasir 1960-cı illərdə Yəməndə respublikaçı qüvvələri dəstəkləmək üçün hərbi müdaxiləyə getmişdi. Bu kampaniya Misir üçün uzunmüddətli və baha başa gələn münaqişəyə çevrilmişdi.
2015-ci ildə isə Misir Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiyanın tərkibində Yəməndə husilərə qarşı əməliyyatlara dəniz və hava qüvvələri ilə töhfə vermişdi.
Bu tarixi təcrübə bugünkü qərarların qiymətləndirilməsində əhəmiyyətlidir. Yəmənə qoşun göndərmək və ərazidə uzunmüddətli əməliyyatlar aparmaq yalnız hərbi imkan məsələsi deyil. Bu, logistika, maliyyə, insan itkisi və əməliyyatların müddəti ilə bağlı çətinliklər yaradır.
Üstəlik, husilər adi nizami ordu ilə eyni xüsusiyyətlərə malik rəqib deyil. Onlar raketlərdən, pilotsuz uçuş aparatlarından və qeyri-simmetrik müharibə üsullarından istifadə edirlər. Geniş əraziyə malik Səudiyyə Ərəbistanının bütün strateji obyektlərini bu hücumlardan qorumaq da asan deyil.
Bu səbəbdən Misirin mümkün müdaxiləsinin əsas məqsədi husiləri bütövlükdə məğlub etməkdən daha çox, hücumların effektivliyini azaltmaq və Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə imkanlarını gücləndirmək ola bilər.
İran amili: münaqişə daha böyük qarşıdurmaya çevrilə bilərmi?
Məsələnin ən həssas tərəfi İran amilidir. Husilər İranla siyasi və hərbi əlaqələrə malikdirlər və Tehranla eyni regional istiqamətdə hərəkət etdikləri bir sıra məsələlər mövcuddur. Bununla belə, husiləri İranın bütün göstərişlərini qeyd-şərtsiz yerinə yetirən qüvvə kimi təqdim etmək də düzgün olmazdı. Onların öz yerli siyasi məqsədləri və müstəqil qərarvermə maraqları var.
Misirin hərbi dəstəyinin genişlənməsi İranın regional təsir imkanlarının məhdudlaşdırılması cəhdi kimi qəbul edilə bilər. Lakin bu, avtomatik olaraq Misir-İran müharibəsinin başlanacağı anlamına gəlmir.
Qahirə ilə Tehran arasında münasibətlərin daha geniş qarşıdurma müstəvisinə keçməsi Misir üçün əlavə risklər yaradardı. Eyni zamanda, husilərə qarşı əməliyyatların genişlənməsi İranın və onun regional tərəfdaşlarının cavab tədbirləri görməsi ehtimalını artıra bilər.
Burada mümkün eskalasiya zənciri yaranır: Səudiyyə Ərəbistanı hücumlara cavab verir, Misir müdafiə dəstəyini artırır, husilər yeni zərbələr endirir və münaqişə daha çox dövlətin təhlükəsizlik maraqlarına toxunmağa başlayır.
Lakin bu zəncir qaçılmaz deyil. Diplomatik təmaslar, vasitəçilik və hərbi addımların məhdudlaşdırılması onun qarşısını ala bilər. Misirin bəyanatlarında müdafiə məqsədinin vurğulanması da Qahirənin öz iştirakını müəyyən çərçivədə saxlamaq istədiyinə işarə edir.
Səudiyyə Ərəbistanı niyə təkbaşına hərəkət etmək istəmir?
Səudiyyə Ərəbistanı böyük hərbi büdcəyə və müasir silah sistemlərinə malik olsa da, bu üstünlüklər bütün hücumların qarşısını almağa zəmanət vermir. Ucuz pilotsuz uçuş aparatları və raketlərlə bahalı hava hücumundan müdafiə sistemlərini davamlı şəkildə sınağa çəkmək mümkündür. Ölkənin geniş ərazisi və çoxsaylı strateji obyektləri müdafiəni daha da mürəkkəbləşdirir.
Misirin dəstək təklifi bu baxımdan Ər-Riyad üçün əlavə imkanlar yarada bilər. Ancaq məsələnin siyasi tərəfi də var: ərəb dövlətlərinin Səudiyyə Ərəbistanının müdafiəsi ətrafında birləşməsi husilərə və onların regional tərəfdaşlarına qarşı çəkindirici mesaj rolunu oynaya bilər.
Bununla belə, vahid mövqe formalaşdırmaq asan olmayacaq. Region ölkələrinin Yəməndəki maraqları tam üst-üstə düşmür. Məsələn, Səudiyyə Ərəbistanı ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Yəməndəki müxtəlif yerli qüvvələrə münasibətdə fərqli prioritetləri olub. Buna görə də hərbi koordinasiyanın güclənməsi bütün regional fikir ayrılıqlarının aradan qalxması demək deyil.
Regionu hansı ssenarilər gözləyir?
Birinci ssenari: müdafiə koalisiyasının güclənməsi
Misir parlamentinin müvafiq razılığı verməsi və Ər-Riyadın rəsmi müraciəti əsasında Qahirə hava hücumundan müdafiə, dəniz təhlükəsizliyi və hərbi koordinasiya sahəsində dəstəyini artıra bilər. Bu halda Misir müharibənin coğrafiyasını genişləndirmədən Səudiyyə Ərəbistanının müdafiəsinə töhfə verməyə çalışar.
İkinci ssenari: müharibənin genişlənməsi
Husilərin hücumlarının davam etməsi və ya daha ağır nəticələr doğurması Misirin iştirakının genişlənməsinə səbəb ola bilər. Bu zaman Yəməndəki qarşıdurma daha çox regional dövlətin birbaşa və ya dolayı iştirakı ilə müşayiət oluna bilər. Belə inkişaf enerji infrastrukturu, dəniz yolları və mülki əhali üçün əlavə risklər yaradacaq.
Üçüncü ssenari: hərbi təzyiq və diplomatiyanın paralel aparılması
Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi husilərlə danışıqlarda əlavə təzyiq vasitəsi yarada bilər. Oman kimi vasitəçilərin iştirakı ilə gərginliyin azaldılması istiqamətində səylər bərpa olunarsa, münaqişənin daha geniş müharibəyə çevrilməsinin qarşısını almaq mümkün ola bilər.
Bu ssenarilər bir-birini mütləq şəkildə istisna etmir. Müdafiə koalisiyasının güclənməsi və diplomatik səylərin paralel davam etməsi mümkündür. Eyni zamanda, tərəflərin qarşılıqlı hücumları artırması üçüncü ssenarinin reallaşmasını çətinləşdirə bilər.
Qırmızı dəniz və dünya iqtisadiyyatı nə itirə bilər?
Yəmən böhranının əhəmiyyəti təkcə ərəb dövlətləri arasındakı münasibətlərlə məhdudlaşmır. Bab əl-Məndəb boğazı Qırmızı dənizi Ədən körfəzi ilə birləşdirən, Süveyş kanalı vasitəsilə Avropa ilə Asiya arasında mühüm dəniz marşrutunun işləməsinə imkan verən strateji keçiddir.
Bu ərazidə hücumların artması gəmiçilik şirkətlərini daha uzun marşrutlardan istifadə etməyə məcbur edə, daşınma müddətini və sığorta xərclərini artıra bilər. Belə bir vəziyyət Misirin Süveyş kanalı gəlirlərinə, beynəlxalq ticarətə və enerji bazarlarına mənfi təsir göstərə bilər.
Misirin mümkün hərbi iştirakının əsas motivlərindən biri də məhz bu risklərin məhdudlaşdırılmasıdır. Lakin paradoks ondadır ki, husilərə qarşı əməliyyatların genişlənməsi qısamüddətli perspektivdə dəniz təhlükəsizliyini daha da pisləşdirə bilər. Hərbi müdaxilənin uğuru yalnız hədəflərə zərbə vurmaqla deyil, ticarət yollarının nə dərəcədə təhlükəsizləşdirilməsi ilə ölçüləcək.
Qahirənin qərarı region üçün nə deməkdir?
Sisinin bəyanatı Misirin Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyinə daha fəal yanaşmağa hazır olduğunu göstərir. Parlamentin mümkün hərbi dəstəyə razılıq verməsi isə siyasi bəyanatla real əməliyyat imkanları arasındakı məsafəni azalda bilər. Bununla belə, 2026-cı il oktyabrın 19-na olan məlumatlar Misirin Yəməndə genişmiqyaslı quru müharibəsinə başlamaq qərarı verdiyini təsdiqləmir.
Hazırkı mərhələdə diqqət yetirilməli üç əsas göstərici var: Misir parlamentinin qərarı, Səudiyyə Ərəbistanının Qahirəyə ünvanlayacağı konkret müraciət və husilərin növbəti addımları.
Əgər Misirin iştirakı müdafiə sistemləri və dəniz təhlükəsizliyi ilə məhdudlaşarsa, bu, Səudiyyə Ərəbistanının imkanlarını gücləndirə, eyni zamanda Qahirənin genişmiqyaslı müharibədən yayınmasına şərait yarada bilər. Əksinə, Misir qüvvələrinin birbaşa hücum əməliyyatlarına qoşulması münaqişənin daha geniş regional qarşıdurmaya çevrilməsi riskini artırar.
Əsas məsələ Misirin müharibəyə qoşulub-qoşulmayacağından daha çox, onun müdafiə məqsədilə atdığı addımların hansı nöqtədə hücum müharibəsinin bir hissəsinə çevriləcəyidir. Yaxın Şərqdə növbəti mərhələnin xarakterini də böyük ölçüdə bu sərhəd müəyyənləşdirəcək.
Müşahidəçi
10:00 20.10.2026
Oxunuş sayı: 105
Siyasətin pərdəarxası
Rubrika Crossmedia.az Analitik İnformasiya Portalının "Yaradıcı layihələr" departamentinə daxildir.
