Geosiyasi

Vuçiç dövrünün sonu, yoxsa yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı?

Serbiya Prezidenti Aleksandar Vuçiç sentyabrın 27-də prezident vəzifəsindən istefa verəcəyini açıqlayıb. Bu qərar ilk baxışdan Serbiyada uzunmüddətli siyasi hakimiyyətin sona çatması kimi görünə bilər. Lakin hadisələrin ardıcıllığı göstərir ki, söhbət Vuçiçin siyasətdən getməsindən daha çox, onun hakimiyyət modelinin yeni mərhələyə keçirilməsindən gedir. Belə ki, Serbiyada parlament sentyabrın 9-da buraxılıb və növbədənkənar parlament seçkiləri oktyabrın 25-nə təyin edilib. Hakim Serb Tərəqqi Partiyası isə Vuçiçi baş nazir postuna namizəd göstərib.

Vuçiçin siyasi hakimiyyəti və gördüyü işlər

Aleksandar Vuçiç son 12 ildə Serbiyanın siyasi sisteminin əsas fiquruna çevrilib. O, əvvəlcə baş nazir, daha sonra prezident kimi ölkənin siyasi kursunu müəyyənləşdirib. Bu müddətdə Vuçiç bir tərəfdən iqtisadi artım, xarici investisiyaların cəlbi, infrastruktur layihələri və dövlət maliyyəsinin sabitləşdirilməsi ilə bağlı nəticələri öz hakimiyyətinin əsas nailiyyətləri kimi təqdim edib. Dünya Bankının məlumatına görə, Serbiyanın dövlət borcunun ÜDM-ə nisbəti 2015-ci ildəki 68,3 faizdən 2025-ci ildə 45 faizə qədər azalıb; ölkə 2024-cü ildə ilk dəfə investisiya səviyyəli kredit reytinqi əldə edib.

Vuçiç hakimiyyəti dövründə Serbiyanın xarici siyasətində də özünəməxsus balans modeli formalaşdırıb. Belqrad Avropa İttifaqına üzvlük kursunu saxlayıb, eyni zamanda Rusiya və Çinlə siyasi və iqtisadi əlaqələri qoruyub. Bu siyasət Vuçiçə müxtəlif geosiyasi mərkəzlərlə münasibətlərdən Serbiyanın maraqları üçün istifadə etmək imkanı verib.

Ancaq Vuçiç hakimiyyətinin digər tərəfi daxili siyasi sistemlə bağlı mübahisələrdir. Müxalifət və etirazçılar onu hakimiyyətin həddindən artıq mərkəzləşdirilməsində, media üzərində təzyiqdə və korrupsiya ilə bağlı problemlərdə ittiham edirlər. Hakimiyyət isə bu ittihamları rədd edir.

Bu baxımdan Vuçiç dövrünün qiymətləndirilməsi ikili xarakter daşıyır: bir tərəfdə iqtisadi və infrastruktur göstəricilərinin yaxşılaşması, digər tərəfdə isə demokratik institutların və siyasi rəqabətin vəziyyəti ilə bağlı ciddi suallar dayanır.

Hakimiyyəti dövründə Azərbaycanla münasibətlər

Vuçiçin prezidentliyi dövründə Azərbaycan-Serbiya münasibətləri nəzərəçarpacaq şəkildə yüksəlib və iki ölkə arasında əlaqələr strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə çatıb.

Bu prosesin mühüm mərhələlərindən biri 2022-ci ilin noyabrında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Serbiyaya səfəri zamanı Azərbaycan və Serbiya arasında Strateji Tərəfdaşlıq Şurasının yaradılması barədə memorandumun imzalanması olub. Tərəflər həmin vaxt enerji, hərbi-texniki əməkdaşlıq, kənd təsərrüfatı, investisiya və digər sahələr üzrə əlaqələrin genişləndirilməsi barədə razılığa gəliblər.

Enerji sahəsi münasibətlərin ən strateji istiqamətlərindən birinə çevrilib. Serbiya Rusiyanın enerji resurslarından asılılığını azaltmaq və enerji mənbələrini diversifikasiya etmək baxımından Azərbaycan qazına xüsusi maraq göstərib. 2022-ci ildə iki ölkə enerji və mədənçilik sahəsində əməkdaşlıq haqqında saziş də imzalayıb.

Bununla yanaşı, hərbi-texniki əməkdaşlıq da münasibətlərin mühüm komponentidir. Azərbaycan və Serbiya müdafiə sənayesi, hərbi texnologiyalar və digər təhlükəsizlik məsələləri üzrə əməkdaşlığı inkişaf etdiriblər.

Münasibətlərin siyasi tərəfi isə xüsusilə diqqətçəkəndir. Bakı və Belqrad bir-birinin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə dəstək nümayiş etdirirlər. 2026-cı ilin fevralında İlham Əliyevin Serbiyaya səfəri zamanı tərəflər iqtisadiyyat, enerji, infrastruktur, investisiyalar və hərbi-texniki əməkdaşlığın genişləndirilməsi barədə müzakirələr aparıblar. Vuçiç Azərbaycan-Serbiya əlaqələrini açıq şəkildə “strateji tərəfdaşlıq” adlandırıb.

Deməli, Vuçiçin istefası Azərbaycan üçün Serbiya ilə münasibətlərdə avtomatik dəyişiklik demək deyil. Çünki bu əlaqələr artıq ayrı-ayrı liderlərin şəxsi münasibətlərindən kənara çıxaraq institusional xarakter almağa başlayıb. Bununla belə, Belqradın yeni hökumətinin xarici siyasət prioritetləri Bakı-Belqrad münasibətlərinin inkişaf tempinə təsir göstərə bilər.

İstefanın səbəbləri

Vuçiçin istefasının əsas səbəblərini yalnız bir amillə izah etmək mümkün deyil. Burada həm konstitusion-siyasi məhdudiyyətlər, həm də daxili siyasi böhran rol oynayır.

Əsas məsələ isə onun prezidentlikdən getməklə siyasətdən çəkilməməsidir. Vuçiç prezident postundan istefa verdikdən sonra oktyabrın 25-də keçiriləcək parlament seçkilərində kampaniya aparmaq və hakimiyyətin icraedici qanadında baş nazir kimi fəaliyyətini davam etdirmək istəyir. Bu səbəbdən onun qərarını daha çox hakimiyyət formasının dəyişdirilməsi kimi qiymətləndirmək mümkündür.

Digər mühüm səbəb isə Serbiyada uzun müddətdir davam edən etirazlardır. 2024-cü ilin noyabrında Novi Sad dəmiryol vağzalının örtüyünün uçması nəticəsində 16 nəfərin həlak olması ölkədə korrupsiya və dövlət idarəçiliyi ilə bağlı narazılıqları kəskinləşdirib. Sonrakı aylarda tələbələrin ön plana çıxdığı genişmiqyaslı etirazlar Vuçiç hakimiyyəti üçün ən ciddi siyasi çağırışlardan birinə çevrilib.

Bu baxımdan növbədənkənar seçki də təsadüfi qərar deyil. Hakimiyyət seçki yolu ilə siyasi legitimliyi yeniləməyə və parlamentdəki mövqeyini yenidən təsdiqləməyə çalışır. Lakin tələbə hərəkatının da seçki prosesinə daxil olması vəziyyəti əvvəlki seçkilərdən fərqləndirir.

Başqa sözlə, Vuçiçin istefası bir növ siyasi manevrdir: prezident postundan geri çəkilməklə o, həm konstitusion məhdudiyyətlərdən yan keçməyə, həm də hakimiyyətin əsas mərkəzində qalmağa çalışır.

Bundan sonra Serbiyanı nə gözləyir?

Serbiyanı qarşıdakı dövrdə kifayət qədər mürəkkəb siyasi proses gözləyir. Oktyabrın 25-də keçiriləcək seçkilər faktiki olaraq Vuçiçin siyasi gələcəyi ilə bağlı referendum xarakteri daşıya bilər.

Əgər Vuçiçin rəhbərlik etdiyi siyasi qüvvə parlament seçkilərində üstünlük qazansa, onun baş nazir postuna keçməsi ehtimalı yüksəkdir. Bu halda prezidentlikdən istefa verməsi Vuçiç dövrünün sonu yox, Vuçiç modelinin transformasiyası olacaq. Yəni Serbiyada hakimiyyətin siması və konstitusion vəzifə dəyişəcək, lakin real siyasi təsir mərkəzi eyni qala bilər.

Əks ssenaridə isə tələbə hərəkatının və müxalifətin ciddi nəticə göstərməsi Serbiyanın siyasi sistemində böyük dəyişikliklərə yol aça bilər. Bu halda korrupsiyaya qarşı mübarizə, məhkəmə sistemi, media azadlığı və dövlət institutlarının yenidən qurulması əsas gündəmə çevrilə bilər. Tələbə hərəkatının seçkilərə daxil olması artıq bu istiqamətdə mühüm siyasi dəyişiklikdir.

Xarici siyasət də mühüm sual olaraq qalır. Yeni siyasi hakimiyyət Serbiyanın Aİ-yə inteqrasiyasını sürətləndirə, Rusiya və Çinlə münasibətlərə yenidən baxa və ya Vuçiçin balans siyasətini davam etdirə bilər. Bu seçim yalnız Serbiyanın daxili siyasi kursuna deyil, Balkanlardakı geosiyasi balanslara da təsir göstərəcək.

Azərbaycan baxımından isə əsas məsələ Belqradın Bakı ilə formalaşdırdığı strateji tərəfdaşlığın yeni siyasi hakimiyyət tərəfindən necə davam etdiriləcəyidir. Mövcud münasibətlərin iqtisadi, enerji, investisiya və müdafiə sənayesi kimi müxtəlif istiqamətlərə yayılması onların davamlılığı üçün mühüm baza yaradır. 2026-cı ilin əvvəlində keçirilən Azərbaycan-Serbiya Strateji Tərəfdaşlıq Şurasının ilk iclasında da tərəflər əməkdaşlığın müxtəlif sahələrdə daha da genişləndirilməsinə hazır olduqlarını nümayiş etdiriblər.

Nəticə etibarilə, 27 sentyabr Serbiya siyasətində mühüm tarixdir, amma bu tarix mütləq şəkildə Vuçiç erasının sonu demək deyil. Daha doğru ifadə ilə, bu, Vuçiçin prezidentlikdən baş nazirliyə keçid cəhdi və Serbiyanın siyasi sistemində yeni mərhələnin başlanğıcıdır.

Oktyabrın 25-də keçiriləcək seçki isə bu keçidin nə dərəcədə uğurlu olacağını müəyyənləşdirəcək. Əgər Vuçiç seçkidən güclənərək çıxarsa, Serbiya onun siyasi xəttini davam etdirəcək. Əgər tələbə hərəkatı və müxalifət gözləniləndən daha yüksək nəticə əldə etsə, ölkə uzun illərdən sonra ilk dəfə real hakimiyyət dəyişikliyi perspektivi ilə üzləşə bilər.

Beləliklə, qarşıdakı seçki təkcə Serbiyanın parlamentini müəyyən etməyəcək. O, Vuçiçin siyasi irsinin qorunub-qorunmayacağını və Belqradın növbəti illərdə hansı geosiyasi istiqamətdə hərəkət edəcəyini də müəyyənləşdirə bilər.

Müşahidəçi

🖨 Çap et

15:45 15.09.2026

Oxunuş sayı: 51