Ekranın arxasında gizlənən ölüm tələsi
Bir neçə saniyəlik video, bir neçə bəyənmə, bir az da izləyici diqqəti... Bəzən yeniyetmələr üçün bunlar o qədər vacib görünür ki, həyatlarını belə təhlükəyə atmağa hazır olurlar. Sosial şəbəkələrdə yayılan hər çağırışın zərərsiz əyləncə olmadığını isə bəziləri yalnız ağır nəticələrlə üzləşəndən sonra anlayır. “Blackout Challenge” məhz bu təhlükəli tendensiyalardan biridir. İzlənmə və diqqət naminə huşunu itirməyə cəhd göstərmək, əslində, əyləncə deyil, insan həyatını təhdid edən riskli davranışdır.
Ekrandakı çağırış, həyatda real təhlükə
Rəqəmsal dünyanın imkanları artdıqca uşaqların və yeniyetmələrin qarşılaşdığı risklər də dəyişir. Sosial şəbəkələr artıq yalnız ünsiyyət, əyləncə və məlumat mənbəyi deyil. Bəzən burada yayılan təhlükəli çağırışlar gəncləri özlərini sübut etməyə, başqalarından fərqlənməyə və daha çox diqqət qazanmağa sövq edir. Nəticədə adi görünən bir video ideyası sağlamlıq üçün ciddi təhlükəyə çevrilə bilir.
“Blackout Challenge” — huşun itirilməsinə səbəb ola biləcək şəkildə nəfəsalma və oksigen təminatını qəsdən məhdudlaşdırmağa yönələn təhlükəli internet çağırışıdır. Bu davranış zamanı beyinə oksigen çatışmazlığı yarana, insan qəfil huşunu itirə, ağır xəsarət ala və hətta həyatını itirə bilər. Təhlükənin əsas tərəfi isə odur ki, insan vəziyyətin nə vaxt nəzarətdən çıxacağını əvvəlcədən müəyyən edə bilmir.
Bu çağırışın təhlükəli olması üçün onun hər hansı xüsusi avadanlıq və ya mürəkkəb şərait tələb etməsi lazım deyil. Məhz sadə və təkrarlana bilən görünməsi onu daha qorxulu edir. Yeniyetmə videoda başqasının etdiyi hərəkəti görə, bunun zərərsiz olduğunu düşünə və eyni davranışı təkrarlamağa cəhd göstərə bilər. Halbuki ekranda görünən bir neçə saniyəlik görüntü həmin hərəkətin real nəticələrini əks etdirmir.
Bəyənmə naminə riskə gedən yeniyetmələr
Yeniyetməlik dövrü insanın özünü tanımağa, cəmiyyətdə yerini müəyyənləşdirməyə və yaşıdları tərəfindən qəbul olunmağa çalışdığı mərhələdir. Bu yaşlarda başqalarının fikri, sosial çevrənin münasibəti və qəbul edilmək istəyi daha böyük əhəmiyyət daşıya bilər. Sosial şəbəkələrdə izləyici sayının, bəyənmələrin və şərhlərin görünməsi isə diqqət qazanmaq arzusunu daha da gücləndirə bilər.
Bəzi uşaqlar üçün riskli davranışa qoşulmaq cəsarət nümayiş etdirmək, dostlarının diqqətini çəkmək və ya internetdə məşhurlaşmaq vasitəsi kimi görünə bilər. Onlar təhlükənin miqyasını düzgün qiymətləndirmədən başqalarının davranışını təqlid edə bilərlər. Xüsusilə də belə çağırışlar əyləncəli formada təqdim ediləndə onların arxasında dayanan təhlükə ikinci plana keçir.
Burada əsas məsələ yalnız sosial şəbəkələrin mövcudluğu deyil, onlardan istifadə zamanı qarşıya çıxan məzmunun necə qiymətləndirilməsidir. Uşaqlar gördükləri hər videonun həqiqəti əks etdirmədiyini, populyar olan hər davranışın təhlükəsiz sayılmadığını və internetdə diqqət qazanmağın insan sağlamlığından daha vacib olmadığını anlamalıdırlar.
Təhlükə bəzən gec hiss olunur
“Blackout Challenge”ın yaratdığı risklər sadəcə qısa müddətli narahatlıqla məhdudlaşmır. Beyinə oksigenin çatışmaması qıcolmalara, ağır beyin zədələnməsinə və ölümə səbəb ola bilər. Huşun itirilməsi zamanı yıxılma və başın zədələnməsi kimi əlavə təhlükələr də yaranır.
Ən narahatedici məqam odur ki, insan özünü nəzarətdə hiss etsə belə, orqanizmin oksigen çatışmazlığına reaksiyasını dəqiq proqnozlaşdıra bilməz. Buna görə də bu cür hərəkətləri “bir dəfə sınamaq”, “özünü yoxlamaq” və ya “sadəcə video çəkmək” kimi qiymətləndirmək düzgün deyil.
Təhlükəli çağırışların yayılmasında videoların sürətlə paylaşılması da mühüm rol oynaya bilər. Bir istifadəçinin paylaşdığı görüntü qısa müddətdə çoxsaylı insanlara çata, başqalarında təqlid etmək marağı yarada bilər. Beləliklə, bir nəfərin etdiyi riskli hərəkət başqa uşaqlar üçün də təhlükəli nümunəyə çevrilir.
Valideynlər təhlükəni necə müəyyən edə bilər?
Uşaqların internetdən istifadəsinə diqqət yetirmək onların şəxsi həyatına müdaxilə etmək deyil, təhlükəsizliyini qorumaq baxımından məsuliyyətli yanaşmadır. Bununla belə, yalnız qadağalar qoymaq həmişə kifayət etmir. Uşaq təhlükəli məzmunla qarşılaşanda qorxmadan valideyninə müraciət edə bilməli, səhv etdiyini düşündüyü halda belə danlanmaqdan çəkinməməlidir.
Valideynlər uşaqları ilə sosial şəbəkələrdə gördükləri videolar, iştirak etdikləri çağırışlar və internetdə qarşılaşdıqları təzyiqlər barədə müntəzəm danışmalıdırlar. Uşağa hər hansı təhlükəli çağırışın səbəblərini izah etmək, onu təqlid etməməyin vacibliyini anlatmaq və şübhəli məzmunu şikayət etməyi öyrətmək daha təsirli qorunma üsullarındandır.
Uşaq təhlükəli çağırışa qoşulduğunu bildirirsə, onu alçaltmaq və ya günahlandırmaq əvəzinə, ilk növbədə təhlükəsizliyini təmin etmək lazımdır. Belə yanaşma uşağın gələcəkdə də problemlərini böyüklərlə bölüşməsinə şərait yaradır.
Sosial şəbəkələrdə məsuliyyət məsələsi
Təhlükəli çağırışların qarşısının alınması yalnız ailələrin üzərinə düşən vəzifə deyil. Sosial platformaların da zərərli məzmunu müəyyənləşdirmək, onun yayılmasını məhdudlaşdırmaq və istifadəçiləri xəbərdar etmək istiqamətində məsuliyyəti var. Bununla yanaşı, məktəblərdə rəqəmsal təhlükəsizlik barədə maarifləndirmənin gücləndirilməsi də uşaqların bu cür riskləri daha tez tanımasına kömək edə bilər.
Uşaqlara internetdə gördükləri məlumatı tənqidi qiymətləndirməyi, təhlükəli davranışları təqlid etməməyi və riskli çağırışlarla qarşılaşdıqda etibarlı böyüklərə müraciət etməyi öyrətmək vacibdir. Eyni zamanda, təhlükəli videoların daha çox izlənmə toplamaq məqsədilə yenidən paylaşılması həmin məzmunun yayılmasına şərait yarada bilər.
Bir video bitir, nəticələri isə qalır
Sosial şəbəkələrdə yayılan videolar bir neçə saniyə ərzində diqqət çəkə, sonra isə başqa paylaşımlarla əvəzlənə bilər. Ancaq həmin görüntüləri yaratmaq üçün edilən təhlükəli hərəkətlərin nəticələri saniyələrlə ölçülmür. Bir anlıq huş itkisi, ağır xəsarət və ya beyin zədələnməsi insanın bütün həyatını dəyişə bilər.
“Blackout Challenge” kimi təhlükəli çağırışlar göstərir ki, rəqəmsal dünyada məşhurlaşmaq istəyi bəzən sağlam düşüncəni arxa plana keçirir. Uşaqların təhlükəsizliyi üçün əsas məqsəd onları internetdən tamamilə uzaqlaşdırmaq deyil, rəqəmsal mühitdə düzgün qərarlar verməyə hazırlamaqdır.
Çünki heç bir bəyənmə insan sağlamlığından, heç bir izləyici sayı həyatın özündən dəyərli deyil. Bir videonun yaratdığı diqqət bir neçə dəqiqəyə unudula bilər, amma təhlükəli qərarın nəticəsi uzun illər davam edə bilər.
Nuray Oqtayqızı
20:50 23.10.2026
Oxunuş sayı: 47
