Dəbdəbəli binaların kölgəsində qalan reallıq
Bakının elə küçələri var ki, orada şəhərin gələcəyi göydələnlərin şüşələrində əks olunur. Müasir yaşayış kompleksləri, bahalı avtomobillər, dəbdəbəli restoranlar və parlaq vitrinlər inkişafın, rahatlığın və imkanların mənzərəsini yaradır. Ancaq həmin mənzərədən bir neçə küçə uzaqlaşanda başqa bir Bakı ilə qarşılaşmaq mümkündür: köhnəlmiş binalar, təmirə ehtiyacı olan həyətlər, dar küçələr və hər ay kirayə haqqını, kommunal xərcləri, gündəlik ehtiyaclarını hesablamaq məcburiyyətində qalan insanlar... Eyni şəhər, eyni səma, amma fərqli həyat şərtləri.
Bakı böyüyür, dəyişir, müasirləşir. Yeni binalar ucalır, şəhərin siması yenilənir, yaşayış və istirahət məkanları genişlənir. Lakin bu dəyişikliklərin yaratdığı imkanlardan hamı eyni dərəcədə yararlana bilirmi? Bir tərəfdə mənzilini rahatlıq və təhlükəsizlik simvolu kimi görənlər, digər tərəfdə isə ev sahibi olmağı hələ də əlçatmaz arzu hesab edənlər var. Bir tərəfdə şəhərin ən bahalı məkanlarında vaxt keçirənlər, digər tərəfdə isə ayın sonuna qədər büdcəsini çatdırmağa çalışan ailələr...
Bu mənzərə Bakını sadəcə memarlıq baxımından deyil, sosial reallıqlar baxımından da iki fərqli dünyanın kəsişdiyi şəhər kimi düşünməyə əsas verir. Söhbət şəhərin rəsmi şəkildə iki yerə bölünməsindən yox, eyni məkanda yaşayan insanların həyat imkanları, gündəlik qayğıları və seçimləri arasındakı fərqlərdən gedir.
Eyni şəhər, fərqli həyat şəraiti
Şəhərin inkişafı ilk növbədə onun görünüşündə hiss olunur. Müasir tikililər, yeni yollar, abadlaşdırılan ərazilər və yenilənən ictimai məkanlar Bakının dəyişən simasını formalaşdırır. Lakin şəhərin inkişafını yalnız yeni binaların sayı və küçələrin görünüşü ilə ölçmək kifayət deyil. İnsanların harada və hansı şəraitdə yaşaması, ictimai xidmətlərə çıxışı, nəqliyyatdan istifadə imkanları və mənzil xərclərini qarşılamaq gücü də bu mənzərənin vacib hissəsidir.
Bakıda mənzil məsələsi bu fərqlərin ən aydın göründüyü sahələrdən biridir. Bəzi ailələr üçün yeni yaşayış kompleksində mənzil almaq və ya kirayələmək seçim məsələsidirsə, digərləri üçün münasib qiymətə ev tapmaq uzunmüddətli axtarışa çevrilir. Mənzil qiymətləri və kirayə xərcləri ailə büdcəsində mühüm yer tutur. Xüsusilə gənclər, yeni ailə quranlar və tək yaşayan şəxslər üçün müstəqil həyata başlamaq əlavə maliyyə yükü yarada bilər.
Məsələnin digər tərəfi köhnə yaşayış fondudur. Bakının müxtəlif ərazilərində illər əvvəl tikilmiş binalar və həyətlər şəhərin tarixi yaddaşının bir hissəsidir. Lakin bu məkanların hamısı müasir yaşayış tələblərinə uyğun vəziyyətdə deyil. Bəzi binalarda təmir, infrastrukturun yenilənməsi və təhlükəsizlik məsələləri diqqət tələb edir. Belə ərazilərdə yaşayan insanlar üçün şəhərin müasirləşməsi yalnız yeni tikililərin yüksəlməsi deyil, mövcud yaşayış şəraitinin də yaxşılaşması deməkdir.
Dəbdəbə ilə gündəlik qayğıların arasında
Bakının mərkəzi küçələrində və yeni yaşayış komplekslərində formalaşan müasir həyat tərzi şəhərin iqtisadi fəallığını və istehlak mədəniyyətini əks etdirir. Kafelər, restoranlar, alış-veriş mərkəzləri və müxtəlif əyləncə məkanları şəhər həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Ancaq bu imkanlardan istifadə etmək hər kəsin büdcəsinə uyğun olmaya bilər.
Gündəlik xərclər arasındakı fərq bəzən həyat tərzlərini də müəyyənləşdirir. Bir ailə həftəsonunu restoranda keçirməyi adi istirahət hesab etdiyi halda, başqa bir ailə üçün əlavə xərclərdən yayınmaq və yalnız zəruri ehtiyaclara pul ayırmaq daha vacib ola bilər. Bu fərq insanların istəklərinin deyil, çox vaxt maliyyə imkanlarının nəticəsidir.
Bununla belə, şəhərdə sosial fərqləri yalnız gəlir səviyyəsi ilə izah etmək düzgün olmazdı. Yaşayış yerinin işə və təhsil müəssisələrinə yaxınlığı, ictimai nəqliyyatın əlçatanlığı, ətrafdakı xidmətlərin keyfiyyəti və asudə vaxt üçün imkanlar da gündəlik həyatın rahatlığına təsir göstərir. Eyni şəhərdə yaşayan iki insanın gün ərzində qarşılaşdığı çətinliklər bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənə bilər.
Şəhər dəyişir, bəs sakinlərin həyatı necə dəyişir?
Bakının inkişafı ilə bağlı əsas məsələlərdən biri yenilənmənin şəhər sakinlərinin gündəlik həyatına necə təsir etməsidir. Yeni layihələr şəhərə müasir görünüş qazandıra bilər, lakin davamlı şəhər inkişafı daha geniş yanaşma tələb edir. Buraya münasib mənzil imkanları, keyfiyyətli ictimai nəqliyyat, təhlükəsiz küçələr, əlçatan xidmətlər, yaşıllıq sahələri və bütün sakinlərin istifadə edə biləcəyi ictimai məkanlar daxildir.
Şəhərsalma zamanı yalnız tikililərin estetik görünüşünü deyil, həmin ərazilərdə insanların necə yaşayacağını da nəzərə almaq vacibdir. Piyadalar üçün rahat səkilər, uşaqların təhlükəsiz oynaya biləcəyi həyətlər, yaşlı insanların sərbəst hərəkət edə biləcəyi məkanlar və sakinlərin gündəlik ehtiyaclarını qarşılaya biləcəyi infrastruktur şəhərin həyat keyfiyyətini müəyyənləşdirən amillərdəndir.
Digər mühüm məsələ şəhərin köhnə məhəllələri ilə yeni yaşayış əraziləri arasında tarazlığın qorunmasıdır. Bakının tarixi simasını formalaşdıran məkanların qorunması və eyni zamanda onların yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması şəhərin gələcəyi üçün əhəmiyyətlidir. Müasirləşmə keçmişin izlərinin silinməsi ilə deyil, şəhərin tarixi və müasir ehtiyaclarının uzlaşdırılması ilə daha dayanıqlı nəticə verə bilər.
İki fərqli Bakı arasında ortaq gələcək
Bakının bir üzündə yüksələn göydələnlər, digər üzündə isə köhnə həyətlər dayanır. Bu mənzərə şəhərin həm dəyişən simasını, həm də həllini gözləyən problemlərini göstərir. Lakin məsələni yalnız varlılarla aztəminatlı insanların qarşılaşdırılması kimi təqdim etmək də doğru deyil. Şəhər müxtəlif gəlirlərə, ehtiyaclara, yaş qruplarına və həyat tərzlərinə malik insanların ortaq məkanıdır.
Əsl inkişaf şəhərin yalnız müəyyən hissələrinin gözəlləşməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. İnkişafın nəticələri insanların gündəlik həyatında hiss edilməli, yaşayış şəraiti yaxşılaşmalı və şəhər imkanlarından daha geniş əhali qrupu yararlana bilməlidir. Çünki şəhərin uğuru təkcə onun nə qədər müasir görünməsi ilə deyil, sakinlərinin burada nə qədər rahat, təhlükəsiz və əlçatan şəraitdə yaşaması ilə də ölçülür.
Bir şəhərdə iki Bakı anlayışı da məhz bu ziddiyyətdən doğur: eyni küçələrdə fərqli həyatların yaşanması, eyni inkişafın müxtəlif insanlara fərqli təsir göstərməsi. Bakının gələcəyi isə bu fərqlərin nə qədər dərinləşməsi ilə deyil, şəhərin bütün sakinləri üçün daha rahat və əlçatan həyat mühitinin nə dərəcədə formalaşması ilə müəyyənləşəcək.
Nuray Oqtayqızı
20:00 23.10.2026
Oxunuş sayı: 62
