Vahid məktəbli forması: dövlət nizamına qarşı süni kampaniya
Azərbaycanda məktəbli geyim formaları ilə bağlı qəbul edilmiş qərarın son həftələrdə siyasiləşmiş və dövlətçiliyimizin əleyhinə olan qruplar tərəfindən dini azadlıqların məhdudlaşdırılması kimi təqdim olunması məsələnin hüquqi və ictimai mahiyyətini arxa plana keçirməyə edilmiş cəhddir. Halbuki burada söhbət ilk növbədə dövlət ümumi təhsil müəssisələrində vahid geyim standartlarının tətbiqindən, təhsil mühitində nizam-intizamın təmin edilməsindən və Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ilə müəyyən edilmiş dünyəvi dövlətçilik prinsipinin qorunmasından gedir. Məktəb dövlətin təhsil siyasətinin həyata keçirildiyi ictimai institutdur və burada tətbiq olunan qaydalar ayrı-ayrı dini, siyasi və ideoloji qrupların istəklərinə deyil, qanunvericiliyə və ümumi təhsil sisteminin prinsiplərinə əsaslanmalıdır.
Nazirlər Kabinetinin 21 sentyabr 2026-cı il tarixli 309 nömrəli Qərarı ilə 2022-ci il 17 mart tarixli 96 nömrəli Qərarla təsdiqlənmiş “Dövlət ümumi təhsil müəssisəsi təhsilalanlarının geyim formalarının təsvirləri”nə dəyişiklik edilib. Dəyişikliyə əsasən, şagirdlərin müəyyən edilmiş vahid geyim formasını pozan, eləcə də ümumi təhsilin dünyəvilik prinsipinə uyğun gəlməyən əlavə geyim elementlərindən istifadəyə yol verilmir. Qərarın mətnində hicab ayrıca göstərilmir və dini mənsubiyyətə görə fərqli qayda müəyyən edilmir. Yəni burada məxsusi olaraq müsəlman, xristian, yəhudi və ya başqa bir dini, sosial qrupa qarşı qərar qəbul edilməyib. Bu qaydalar bütün şagirdlərə aiddir və hər kəsə bərabər, şəffaf və qanun çərçivəsində tətbiq olunmaqdadır.
Azərbaycan dünyəvi dövlətdir. Bu, müvəqqəti siyasi seçim deyil, müstəqil Azərbaycan dövlətinin konstitusion əsaslarından biridir. Dünyəvilik dinə qarşı mübarizə, insanların inancına müdaxilə və yaxud milli-mənəvi dəyərlərin inkarı demək deyil. Əksinə, dünyəvi dövlət bütün dini inanclar qarşısında hüquqi bərabərliyi təmin edən, dövlət idarəçiliyini dini təsirlərdən müstəqil saxlayan və hər bir vətəndaşın vicdan azadlığını qoruyan idarəçilik modelidir. Azərbaycan Respublikasının tarixi inkişafı da göstərir ki, İslam dəyərlərinə hörmətlə müasir, dünyəvi dövlət institutlarının fəaliyyəti arasında ziddiyyət yoxdur.
Məktəbli formasına dair vahid standartların müəyyənləşdirilməsi dünyanın müxtəlif ölkələrində tətbiq edilən təhsil siyasəti mexanizmlərindəndir. Bu qaydaların əsas məqsədi şagirdlər arasında sosial fərqlərin geyim vasitəsilə qabardılmasının qarşısını almaq, məktəb mühitində ümumi intizamı gücləndirmək və tədris prosesinin təşkilinə vahid yanaşma formalaşdırmaqdır. Azərbaycan məktəblərində də əsas diqqət şagirdin hansı dini və ya sosial mühitdən gəlməsinə deyil, onun keyfiyyətli təhsil almasına, bilik və bacarıqlarının inkişafına yönəlməlidir. Məktəb uşaqlar arasında ideoloji rəqabət meydanına çevrilməməli, bütün şagirdlərin özlərini təhlükəsiz və bərabərhüquqlu hiss etdikləri təhsil məkanı olaraq qalmalıdır. Bu yazılanlar gəlişi gözəl sözlər deyil. Son günlərdə sosial şəbəkələrdə inanclı insanların hisslərindən istifadə edən siyasiləşmiş, radikal qrupların və onların əlaltılarının aqressiyası, dövlətə qarşı çağırışları durumun nə yerdə olduğunu, dövlətin vaxtında, doğru qərar verdiyini sübut edir.
Azərbaycan dövlətinin İslam dininə və milli-mənəvi dəyərlərə münasibətini bir məktəbli geyimi qərarı üzərindən qiymətləndirmək həm tarixi faktları, həm də dövlət siyasətinin mahiyyətini nəzərə almamaq demək olardı. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən qısa müddət sonra, 1991-ci il dekabrın 8-də Seneqalın paytaxtı Dakarda keçirilən konfransda İslam Konfransı Təşkilatına, indiki İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına tamhüquqlu üzv qəbul edilib. Keçmiş sovet respublikaları arasında bu təşkilata üzvlük üçün ilk müraciət edən Azərbaycan İslam dünyası ilə siyasi, mədəni və mənəvi əməkdaşlığı dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevirib.
Ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyəti illərində Azərbaycanın milli və dini irsinin qorunması istiqamətində mühüm addımlar atılıb. Sovet dövründə məhdudlaşdırılmış dini həyatın dirçəldilməsi, tarixi ibadət məkanlarının bərpası, dini ənənələrə münasibətin dəyişməsi və İslam dünyası ilə əlaqələrin gücləndirilməsi müstəqil dövlət quruculuğu prosesinin tərkib hissəsi olub. Bibiheybət məscid-ziyarətgah kompleksinin bərpası bu siyasətin ən mühüm nümunələrindəndir. Heydər Əliyevin dövlətçilik konsepsiyasında milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıqla dünyəvi idarəçilik prinsipləri bir-birini tamamlayan amillər kimi çıxış edib.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə də dini-mədəni irsin qorunması, tarixi məscidlərin bərpası və İslam dünyası ilə əməkdaşlıq siyasəti davam etdirilib. Bakıda inşa edilmiş Heydər məscidi Azərbaycanın müasir dini memarlığının ən möhtəşəm nümunələrindən biridir. Minlərlə insanın eyni vaxtda ibadət edə bildiyi bu məscid dövlətin dini-mənəvi irsə münasibətinin konkret ifadəsidir. Ölkənin müxtəlif bölgələrində məscidlərin tikilməsi, təmiri və bərpası istiqamətində görülən işlər də bu siyasətin ardıcıl xarakter daşıdığını göstərir.
Məhz İlham Əliyevin rəhbərliyi və himayəsi, Heydər Əliyev Fondunun çalışmaları nəticəsində işğaldan azad edilmiş ərazilərdə dini abidələrin bərpasını xüsusi qeyd etmək lazımdır. Ermənistanın işğalı dövründə Azərbaycanın bir çox tarixi və dini abidəsi dağıdılıb, təhqir edilib, məscidlər yararsız vəziyyətə salınıb. Ağdam Cümə məscidinin işğal dövründə məruz qaldığı vəziyyət bunun ən ağrılı nümunələrindəndir. Prezident İlham Əliyevin işğaldan azad edilmiş Ağdam Cümə məscidini ziyarət etməsi, orada dua etməsi və Məkkədən gətirdiyi Qurani-Kərimi məscidə bağışlaması Azərbaycan dövlətinin dini irsə münasibətində mühüm rəmzi məna daşıyır. Şuşada yeni məscidin inşasına başlanılması, şəhərin tarixi dini abidələrinin bərpası da Qarabağın yalnız fiziki deyil, mənəvi-mədəni həyatının dirçəldilməsinə yönəlmiş addımlardır. Bunları edən Azərbaycan dövlətidir, onun xalqıdır, ali rəhbəridir. Bu məscidlər işğal vaxtında ermənilər tərəfindən dağıdılmışdı, qalanlara isə donuz bağlanırdı. İndi qarışıqlıq salmaq istəyənlərin cənubdakı dini-siyasi “liderləri” o zaman niyə səslərini çıxarmırdılar? Allahın evinin erməni qardaşları tərəfindən murdarlanmasını niyə namus, qeyrət məsələsinə çevirmirdilər?
Bu faktlar qarşısında Azərbaycan dövlətinin məktəbli forması ilə bağlı qərarını bövlükdə İslama qarşı olan fəaliyyət kimi təqdim etmək ən yumşaqa halda ifadə etsək vicdansızlıq, ən sərt formada isə dövlətin suveren qurluşuna qarşı qəsddir. Dövlətin dini irsin qorunması sahəsindəki çoxillik fəaliyyəti ilə təhsil müəssisələrində vahid geyim tələblərinin müəyyən edilməsi fərqli hüquqi və ictimai məsələlərdir.
İnanclı və saf vətəndaşlarımızın narahatlıqları ilə həmin narahatlıqların siyasi məqsədlərlə istismar olunması arasında mühüm fərq var. Xüsusilə dini məsələlər ətrafında yaranan ictimai həssaslıqdan istifadə edərək Azərbaycan dövlətinin dünyəvi əsaslarını şübhə altına almaq, dini mənsubiyyəti siyasi sədaqət meyarına çevirmək və dövlət institutlarını dini ideologiyalara tabe etdirmək cəhdləri yolverilməzdir və aidiyyatı orqanları buna qarşı qətiyyətli addımlar atmağa çağırırıq. Azərbaycan cəmiyyətinin dini dəyərlərə bağlılığı heç bir xarici siyasi mərkəzin ölkəmizin daxili idarəçiliyinə müdaxilə etmək hüququ yaratmır.
Bununla yanaşı saf, səmimi, inanclı vətəndaşlarımıza, qardaş-bacılarımıza həssas münasibət göstərilməsi vacibdir. Dövlətin qəbul etdiyi qərarın vacibliyi və əhəmiyyəti onlara izah edilməlidir. Bu vətəndaşlarımızın heç bir halda xaricdən idarə olunan radikal qrupların əlində alət olmamasına çalışmaq, baş verənlərin həqiqi mahiyyətini çatdırmaq da önəmlidir.
İranın dini-siyasi idarəçilik modelini Azərbaycan üçün nümunə kimi təqdim edən, dini məsələlərdən dövlətin dünyəvi xarakterinə qarşı arqument kimi istifadə edən ideoloji yanaşmalar yolverilməzdir. Azərbaycan müstəqil dövlətdir və onun idarəçilik modeli nə Tehranın, nə də başqa xarici paytaxtın siyasi və ideoloji təsəvvürləri əsasında müəyyən edilə bilər. Azərbaycanın gələcəyi ilə bağlı qərarların legitim mənbəyi onun Konstitusiyası, qanunları və suveren dövlət institutlarıdır. Dini həmrəylik anlayışı siyasi tabelik kimi yozula bilməz.
Məktəbli geyimi məsələsini Azərbaycanın dövlətçilik prinsiplərinə qarşı siyasi kampaniyaya çevirmək cəhdləri sərt tənqid edilməlidir. Azərbaycan xalqı əsrlər boyu İslam mədəniyyətinin daşıyıcısı olmaqla yanaşı, müxtəlif dinlərin və mədəniyyətlərin birgə yaşadığı ictimai mühit formalaşdırıb. Ölkəmizdə məscidlərin, kilsələrin və sinaqoqların fəaliyyəti, müxtəlif dini icmaların mövcudluğu dünyəvi dövlətçiliklə dini müxtəlifliyin uzlaşmasının təzahürüdür. Azərbaycanı fərqləndirən mühüm xüsusiyyətlərdən biri də məhz budur: burada dövlətin dini yoxdur, lakin dövlət vətəndaşlarının dini inanclarına hörmətlə yanaşmaq öhdəliyi daşıyır. Bu modelin qorunması yalnız dövlət institutlarının deyil, bütövlükdə cəmiyyətin maraqlarına xidmət edir.
Dini dəyərlər milli kimliyimizin mühüm tərkib hissəsidir, ancaq Azərbaycan dövlətçiliyi hər hansı dini-siyasi ideologiyanın üzərində qurulmayıb. Dövlətin suverenliyi, Konstitusiyanın aliliyi, qanun qarşısında bərabərlik, təhsilin dünyəviliyi və vətəndaş hüquqlarının qorunması bir-birini tamamlayan fundamental prinsiplərdir. Bu prinsiplərdən birini digərinə qarşı qoymaqla sağlam ictimai müzakirə aparmaq mümkün deyil.
Nazirlər Kabinetinin məktəbli geyimi ilə bağlı qərarı da məhz bu hüquqi çərçivədə qiymətləndirilməlidir. Qərarın vahid məktəbli forması və dünyəvi təhsil mühitinin qorunmasına yönəlmiş müddəaları dövlətin təhsil siyasətini həyata keçirmək səlahiyyətinin ifadəsidir. Eyni zamanda, həmin müddəaların tətbiqi zamanı yaranan sualların hüquqi izahı, məktəblərdə vahid yanaşmanın təmin edilməsi və bütün şagirdlərin təhsil hüququnun qorunması dövlətin müəyyən etdiyi qaydaların cəmiyyət tərəfindən düzgün anlaşılmasına xidmət edəcək.
Azərbaycanın dünyəvi dövlət modelini dini dəyərlərə qarşı mövqe kimi qələmə vermək doğru deyil. Bu model ölkədə müxtəlif inanclara malik milyonlarla vətəndaşın eyni hüquqi sistem daxilində yaşamasının təminatıdır. Azərbaycan dövlətinin dini-mənəvi irsə münasibəti onun həyata keçirdiyi bərpa və quruculuq layihələrində, İslam dünyası ilə əməkdaşlığında və dini müxtəlifliyə verdiyi hüquqi təminatlarda öz ifadəsini tapır. Məktəbli geyiminin tənzimlənməsi isə ayrıca təhsil siyasəti məsələsidir və məhz bu müstəvidə müzakirə olunmalıdır.
Azərbaycanın dövlətçilik prinsipləri kənardan idxal edilən dini-siyasi modellərə uyğunlaşdırılmalı deyil. Azərbaycan xalqı öz dövlətinin dünyəvi xarakterini, milli-mənəvi irsini və suverenliyini birlikdə qorumaq imkanına malikdir. Bu məsələdə ən güclü mövqe hüquqi əsasları aydın şəkildə müdafiə etmək, vətəndaşların narahatlıqlarına cavab vermək və dini mövzuların siyasi qarşıdurma vasitəsinə çevrilməsinə imkan verməməkdir.
10:20 12.10.2026
Oxunuş sayı: 1533
