Səhnədə Üzeyir Hacıbəylinin ölməz irsi: O olmasın, bu olsun
Teatrın qapısından içəri addımlayanda elə bilirdin ki, zaman maşınına minmisən. Foyedə həm gənc tələbə, həm ağsaqqal, həm də ilk dəfə teatr görən uşaq var idi. Hamını birləşdirən bir məqam vardı: Üzeyir Hacıbəylinin ölməz "O olmasın, bu olsun" musiqili komediyası ilə görüş həyəcanı.
Pərdə açıldı. Orkestrin ilk akkordları ilə zal XX əsrin əvvəllərinin Bakısına köçdü. Daş binalar, dar küçələr, adət-ənənələrin hökm sürdüyü bir cəmiyyət... Və bu dünyanın tam ortasında bir sual: "O olmasın, bu olsun?"
İlk dəqiqədən aydın oldu ki, bu tamaşa toz basmış arxivdən çıxarılmış klassika deyil. Bu, bu gün də yaşayan, nəfəs alan, düşündürən bir əsərdir. Rəngarəng dekorasiya, dövrün ruhunu yaşadan milli geyimlər, işıq tərtibatı və səhnə həlli hər kəsi hadisələrin içinə aparırdı.
Tamaşanın ürəyi isə, şübhəsiz ki, aktyorlar idi. Onlar sadəcə mətn səsləndirmirdilər, bütöv bir dövrü yaşadırdılar. Məşədi İbadın simasında köhnə düşüncə tərzi, var-dövlətin insan taleyindən üstün tutulması və "pul hər şeyi həll edər" məntiqi satirik dillə təqdim olunurdu. Zal dəfələrlə gülüşə qərq olsa da, bu gülüşün arxasında düşündürücü suallar gizlənirdi: Bir əsrdən artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq, cəmiyyət bu stereotiplərdən nə dərəcədə uzaqlaşa bilib?
Məhz Üzeyir Hacıbəylinin dahiliyi də bundadır. O, komediyanın dili ilə dövrünün ən ağrılı problemlərini tamaşaçının qarşısına çıxarır. Məcburi evliliklər, qadının seçim azadlığı, riyakarlıq, saxta münasibətlər və maddiyyatın mənəvi dəyərlərdən üstün tutulması bu gün də aktuallığını itirməyən mövzulardır. Rüstəm bəyin qətiyyəti, Gülnazın daxili mübarizəsi, Sərvər və Gülnazın saf sevgisi əsərin ideya xəttini daha da gücləndirirdi.
Bu təsiri daha da artıran Üzeyir Hacıbəylinin ölməz musiqisi idi. Canlı orkestrin ifasında səslənən melodiyalar tamaşaçını hadisələrin ritminə kökləyirdi. Musiqi nömrələri, xorun çıxışları, rəqs səhnələri və aktyorların peşəkar plastikası operettaya xüsusi rəng qatırdı. Təxminən iki saat davam edən tamaşa tamaşaçılara bir an kimi gəldi.
Tamaşanın ən böyük üstünlüyü onun eyni anda həm güldürməsi, həm də düşündürməsidir. Bir an Məşədi İbadın hərəkətlərinə gülürsən, növbəti an anlayırsan ki, əsərdə tənqid olunan düşüncə tərzinin izləri bu gün də cəmiyyətdə qalmaqdadır. Məhz bu xüsusiyyət "O olmasın, bu olsun"u zamanın fövqündə dayanan klassik əsərə çevirir.
Finalda pərdə bağlananda zal ayağa qalxdı. Uzun sürən alqışlar yalnız aktyor heyətinə deyil, həm də Üzeyir Hacıbəylinin ölməz yaradıcılığına, Azərbaycan teatr sənətinə və milli mədəniyyətimizə göstərilən ehtiramın ifadəsi idi.
Teatrdan çıxan hər kəs özü ilə iki duyğu aparırdı: doyunca gülməyin yaratdığı sevinc və əsərin verdiyi suallar üzərində düşünmək ehtiyacı.
"O olmasın, bu olsun" bir daha sübut etdi ki, həqiqi klassika heç vaxt köhnəlmir. O, hər dövrdə cəmiyyətə güzgü tutur, insanı həm güldürür, həm də özünə kənardan baxmağa vadar edir. Elə buna görə də Üzeyir Hacıbəylinin bu ölməz əsəri illər keçsə də səhnədən düşmür və hər yeni tamaşa ilə yenidən doğulur.
Nigar Xəlilli
14:00 13.07.2026
Oxunuş sayı: 52
