Azərbaycan kino və teatr sənətinin unudulmaz siması - İsmayıl Əfəndiyev
Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında mühüm xidmətləri olan sənətkarlar arasında İsmayıl Mahmud oğlu Əfəndiyevin xüsusi yeri var.
O, milli kino və teatr sənətimizin formalaşması və inkişafı yolunda yorulmadan çalışan, yaratdığı yaddaqalan obrazlarla tamaşaçıların sevgisini qazanan görkəmli aktyor və rejissorlardan biri olub.
Bu il Azərbaycan kinosunun və teatrının tanınmış nümayəndəsi İsmayıl Əfəndiyevin anadan olmasının 116-cı ildönümü tamam olur.
İsmayıl Əfəndiyev 1910-cu il avqustun 10-da Şamaxıda dünyaya göz açıb. Hələ gənc yaşlarından incəsənətə böyük maraq göstərən sənətkar təhsilini Bakı Pedaqoji Texnikumunda alıb.
Təhsil illərində teatr sənətinə olan sevgisi daha da güclənib və bu sahədə peşəkar fəaliyyətə başlamaq qərarına gəlib. Əmək fəaliyyətinin ilk illərində Gəncə teatr mühitində çalışan Əfəndiyev qısa zamanda istedadı ilə seçilərək tamaşaçıların və sənət adamlarının diqqətini cəlb edib.
1939-cu ildə Azərbaycan Kinostudiyasında fəaliyyətə başlaması onun yaradıcılığında yeni mərhələnin əsasını qoydu. Həmin dövrdən etibarən İsmayıl Əfəndiyev Azərbaycan kinosunun inkişafında fəal iştirak etməyə başladı və milli ekran sənətinin ilk peşəkar aktyorlarından biri kimi tanındı. Onun yaratdığı obrazlar sadəcə aktyor oyunu deyil, həm də milli xarakterin, xalq ruhunun və dövrün ictimai mənzərəsinin bədii ifadəsi idi.
İsmayıl Əfəndiyevin yaradıcılığında xüsusi yer tutan filmlərdən biri Üzeyir Hacıbəylinin eyniadlı operettası əsasında çəkilmiş “Arşın mal alan” filmidir.
1945-ci ildə ekranlara çıxan bu filmdə canlandırdığı Süleyman obrazı ona böyük şöhrət qazandırdı. Film yalnız Azərbaycanda deyil, keçmiş SSRİ məkanında və bir sıra xarici ölkələrdə də maraqla qarşılandı. Süleyman obrazı aktyorun yaradıcılıq bioqrafiyasının ən parlaq səhifələrindən birinə çevrildi.
Sənətkarın iştirakı ilə çəkilən “O olmasın, bu olsun”, “Fətəli xan”, “Səbuhi”, “Vətən oğlu”, “Bəxtiyar”, “Qara daşlar”, “Qızmar günəş altında”, “Kölgələr sürünür” və digər filmlər Azərbaycan kino tarixinin qızıl fonduna daxil olub.
O, hər bir obrazına fərdi yanaşır, qəhrəmanlarının xarakterini və daxili dünyasını ustalıqla tamaşaçıya çatdırırdı. Məhz buna görə onun yaratdığı obrazlar illər keçsə də öz aktuallığını və bədii dəyərini qoruyub saxlayır.
İsmayıl Əfəndiyev yalnız aktyor kimi deyil, rejissor kimi də milli kino tarixində iz qoyub. Onun Şüa Şeyxovla birlikdə ekranlaşdırdığı “Kölgələr sürünür” filmi Azərbaycan kinosunda sosial-psixoloji mövzulara fərqli yanaşmanın nümunələrindən biri hesab olunur. Rejissor kimi fəaliyyəti onun yaradıcılıq imkanlarının nə qədər geniş olduğunu bir daha sübut edirdi.
Sənətkarın xidmətləri dövlət tərəfindən də yüksək qiymətləndirilib. 1943-cü ildə ona “Əməkdar incəsənət xadimi” fəxri adı verilib. Bu ad onun Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafına verdiyi töhfələrin rəsmi təsdiqi idi. O, həm səhnədə, həm də ekran qarşısında nümayiş etdirdiyi peşəkarlıqla gənc aktyor nəslinin formalaşmasına da təsir göstərib.
İsmayıl Əfəndiyevin şəxsiyyəti haqqında danışan müasirləri onu yüksək mənəviyyat sahibi, sadə, təvazökar və vətənpərvər insan kimi xarakterizə edirdilər. O, sənətə böyük məsuliyyətlə yanaşır, Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafını həyatının əsas məqsədlərindən biri hesab edirdi. Gənc sənət adamlarına daim dəstək göstərməsi və öz təcrübəsini bölüşməsi onun insanpərvər xarakterindən xəbər verirdi.
Təəssüf ki, görkəmli sənətkarın ömrü uzun olmadı. İsmayıl Əfəndiyev 1967-ci il mayın 30-da, cəmi 56 yaşında ürək-damar xəstəliyindən vəfat etdi. Lakin onun ölümü sənətkarın yaratdığı zəngin irsi xalqın yaddaşından silə bilmədi. Bu gün də onun iştirak etdiyi filmlər maraqla izlənilir, yaratdığı obrazlar yeni nəsil tamaşaçılar tərəfindən sevilir.
Azərbaycan kino və teatr sənətinin inkişaf tarixindən danışarkən İsmayıl Əfəndiyevin adını xüsusi ehtiramla xatırlamaq lazımdır. O, milli mədəniyyətimizin inkişafına mühüm töhfələr vermiş, öz istedadı və zəhməti ilə Azərbaycan kinosunun formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Onun sənət irsi bu gün də yaşayır və gələcək nəsillər üçün qiymətli mədəni sərvət olaraq qalır.
İsmayıl Əfəndiyev Azərbaycan kino və teatr tarixində silinməz iz qoymuş sənətkar kimi hər zaman hörmət və ehtiramla anılacaq. Onun yaratdığı obrazlar, çəkildiyi filmlər və sənətə verdiyi töhfələr Azərbaycan mədəniyyətinin qızıl səhifələrində yaşayacaq.
Ayhan
15:00 30.05.2026
Oxunuş sayı: 76
