Bu gün Zərifə Əliyevanın doğum günüdür
Azərbaycan xalqının milli özünüdərkinin ən fundamental sütunlarından birini təşkil edən tarixi yaddaş və şəxsiyyətlərə sədaqət məfhumu milli kimliyimizin formalaşmasında və gələcək nəsillərə ötürülməsində həlledici rol oynayır. Bu mənəvi varislik zəncirinin ən parlaq halqalarından biri XX əsr Azərbaycan elminin və ictimai fikir tarixinin müstəsna siması, AMEA-nın həqiqi üzvü, tibb elmləri doktoru, professor Zərifə Əliyeva obrazıdır.
Bu gün onun doğum gününü böyük ehtiramla yad edərkən qarşımızda mənəviyyat və müdriklik məktəbi olan kamil insanın həyat fəlsəfəsi canlanır.
1923-cü il aprelin 28-də Naxçıvanın Şahtaxtı kəndində görkəmli dövlət və elm xadimi Əziz Əliyevin ailəsində dünyaya göz açan Zərifə xanım hələ uşaqlıq illərindən yüksək milli-mənəvi dəyərlərin, elmə və xalqa xidmət ruhunun hakim olduğu mühitdə boya-başa çatmış, atasının şəxsiyyətində təcəssüm tapan dürüstlük və fədakarlıq prinsiplərini öz ömür yolunun ana xəttinə çevirmişdir. Onun tibb elminə gəlişi insanlara nur bəxş etmək, onları qaranlıqdan işığa çıxarmaq missiyasının təntənəsi idi.
Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirdikdən sonra Moskvada ixtisaslaşan və vətənə qayıdan gənc alimin fəaliyyəti o dövrün ən ağır problemlərindən olan traxoma xəstəliyi ilə mübarizəyə həsr olunmuşdu. Zərifə xanım xalqın içində olmağı seçərək respublikanın ən ucqar rayonlarını qarış-qarış gəzir, xəstəlik ocaqlarını aşkarlayır və özünün təklif etdiyi sintomisin terapiyası ilə minlərlə insanı korluq təhlükəsindən xilas edirdi. Bu fəaliyyət nəticəsində Azərbaycanda traxomanın sosial bəla kimi ləğv edilməsi onun adı ilə birbaşa bağlıdır və 1960-cı ildə müdafiə etdiyi namizədlik dissertasiyası bu uğurlu mübarizənin elmi əsaslarını bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Lakin Zərifə Əliyevanın elmi dühası bununla məhdudlaşmır. O, dünya oftalmologiyasında tamamilə yeni istiqamətin — peşə oftalmologiyasının əsasını qoyaraq sənaye müəssisələrində, xüsusilə kimya sənayesində çalışan insanların görmə orqanlarının qorunması problemlərini fundamental şəkildə tədqiq etməyə başladı. 1970-ci illərdə Azərbaycanın kimya sənayesi mərkəzlərində apardığı müşahidələr və laboratoriya tədqiqatları nəticəsində o, aşağı dozalı toksik maddələrin gözə təsirini öyrənən dünyada analoqu olmayan sistem formalaşdırdı. Bu gərgin əməyin məntiqi nəticəsi olaraq, 1981-ci ildə oftalmologiya sahəsində ən yüksək mükafata — akademik M.İ.Averbax adına mükafata layiq görülən ilk qadın alim kimi tarixə düşdü.
Onun elmi yaradıcılığı 150-dən çox məqaləni, 12 monoqrafiyanı və çoxsaylı səmərələşdirici təklifləri əhatə edir ki, bunların arasında "Terapevtik oftalmologiya" və iridodiaqnostikaya dair əsərləri bu gün də dünya mütəxəssislərinin stolüstü kitabıdır.
Zərifə xanım həm də böyük bir məktəbin yaradıcısıdır. Onun rəhbərliyi ilə yetişən onlarla elmlər doktoru və fəlsəfə doktoru bu gün də onun ideyalarını yaşadırlar. Alimin şəxsiyyətində cəmləşən elmi səriştə, pedaqoji istedad və ictimai fəallıq onu 1983-cü ildə Azərbaycan SSR EA-nın həqiqi üzvü seçilməsinə gətirib çıxardı.
Bununla belə, Zərifə xanımın ucalığı yalnız onun elmi titulları ilə ölçülmür. O, Azərbaycan dövlətinin qurucusu, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin vəfalı ömür-gün yoldaşı və etibarlı silahdaşı kimi dövlətçilik tariximizdə mühüm mənəvi dayaq rolunu oynamışdır. Heydər Əliyev kimi dahi şəxsiyyətin fəaliyyətində ailə mühitinin saflığını təmin edən, ona ən çətin anlarda mənəvi güc verən məhz Zərifə xanımın müdrikliyi və nəcabəti idi. Eyni zamanda, bir ana kimi müasir Azərbaycanın lideri, Prezident İlham Əliyevin şəxsiyyət kimi formalaşmasında, onda vətənə sevgi və insanlara hörmət ruhunun aşılanmasında müstəsna rol oynamışdır.
Zərifə xanımın tibbi etika və deontologiya sahəsindəki fikirləri, "Uca çağırış" kitabı həkimlik peşəsinin mənəvi meyarlarını müəyyən edən manifestdir. O, həkimin xəstəyə münasibətini vicdan məsələsi kimi görür və hər bir tibb işçisini insan ağrısına öz ağrısı kimi yanaşmağa çağırırdı. Bu gün onun xeyirxahlıq missiyası, milli mənəviyyata sadiqlik və insanpərvərlik idealları Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın genişmiqyaslı fəaliyyətində, Heydər Əliyev Fondunun həyata keçirdiyi humanitar layihələrdə yaşayır və inkişaf edir. Zərifə Əliyevanın vaxtilə əsasını qoyduğu laboratoriyalar bu gün müasir Fiziologiya İnstitutu daxilində bərpa olunaraq neyrodegenerativ xəstəliklər və görmənin neyrofiziologiyası istiqamətində beynəlxalq layihələrə imza atır.
Zaman keçdikcə bu işıqlı şəxsiyyətin Azərbaycan xalqı qarşısındakı xidmətləri daha dərindən dərk olunur, onun obrazı mənəvi kamillik zirvəsi kimi gələcək nəsillər üçün yolgöstərən ulduza çevrilir.
Zərifə xanımın həyat yolu bir daha sübut edir ki, həqiqi böyüklük yalnız əldə olunan nailiyyətlərlə deyil, həm də bu nailiyyətlərin arxasında duran mənəvi dəyərlərlə ölçülür. Onun keçdiyi ömür yolu elmə sədaqətin, insanlığa xidmətin və yüksək əxlaqi keyfiyyətlərin vəhdətindən yaranmış kamil həyat modelidir.
Akademik Zərifə Əliyevanın əziz xatirəsi həm dərin elmi irsində, həm də gözlərinə işıq bəxş etdiyi minlərlə insanın minnətdarlıq dolu baxışlarında əbədi olaraq yaşayacaqdır.
Nigar Yahyazadə
09:40 28.04.2026
Oxunuş sayı: 440
