Türk Dünyası

Türk dünyası kosmik yarışa qoşulur: Böyük hədəflər, ortaq layihələr

Kosmos artıq yalnız böyük dövlətlərin elmi və texnoloji rəqabət apardığı sahə deyil. Bu istiqamət həm də ölkələrin iqtisadi imkanlarını, elmi potensialını, müdafiə və təhlükəsizlik sistemlərini, informasiya texnologiyalarını inkişaf etdirmək baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Peyk texnologiyaları rabitə, naviqasiya, meteorologiya, kənd təsərrüfatı, təbii fəlakətlərin monitorinqi və bir sıra digər sahələrdə geniş imkanlar yaradır. Bu səbəbdən dünyada kosmik sənayeyə yatırılan investisiyalar və beynəlxalq elmi-texniki əməkdaşlıq getdikcə artır.

Son illərdə Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində də bu sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində konkret addımlar atılır. Təşkilata üzv ölkələr təkcə siyasi, iqtisadi və mədəni əlaqələri gücləndirməklə kifayətlənmək istəmir, həm də müasir texnologiyaların inkişafında ortaq mövqe formalaşdırmağa çalışırlar. Bu baxımdan kosmik tədqiqatlar, peyk istehsalı, gənclərin elmi layihələrə cəlb olunması və texnoloji təcrübə mübadiləsi Türk dünyası üçün yeni əməkdaşlıq istiqamətləri kimi ön plana çıxır.

TDT-nin Ankara Zirvəsinin Bəyannaməsində kosmos və aviasiya sahəsinə əvvəlki sənədlərlə müqayisədə daha geniş yer ayrılması da bu istiqamətə verilən əhəmiyyətin göstəricisidir. Təşkilat çərçivəsində 12U TDT-SAT adlı ortaq kub peykinin istehsal mərhələsinin tamamlanması, onun 2027-ci ilin ikinci yarısında Qazaxıstandakı Baykonur kosmodromundan orbitə buraxılmasının planlaşdırılması əməkdaşlığın artıq bəyanatlardan konkret layihələrə keçdiyini göstərir. Bununla yanaşı, “Türk Dünyası Kosmos Günləri”nin təşkili, gənclər üçün kosmik təhsil proqramlarının genişləndirilməsi və TEKNOFEST kimi platformaların dəstəklənməsi də ortaq elmi-texnoloji mühitin formalaşdırılmasına xidmət edir.

Azərbaycanın bu prosesdə iştirakı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Beynəlxalq Astronavtika Konqresinin 2023-cü ildə Bakıda keçirilməsi ölkəmizin kosmik sahədə beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını nümayiş etdirmişdi. Türkiyənin bu il həmin tədbirə ev sahibliyi etməsi, 2028-ci ildə isə konqresin Özbəkistanda keçirilməsinin planlaşdırılması Türk dövlətlərinin qlobal kosmik gündəmdə daha fəal iştirak etmək niyyətini ortaya qoyur.

Bununla belə, ortaq layihələrin elan edilməsi ilə onların real texnoloji və iqtisadi nəticələr verməsi arasında ciddi fərq var. Əsas məsələ yalnız peykin orbitə çıxarılması deyil, onun hansı məqsədlərlə istifadə ediləcəyi, üzv ölkələrin bu layihədən hansı elmi və iqtisadi fayda əldə edəcəyi, texnologiyanın nə dərəcədə yerli mütəxəssislər tərəfindən mənimsəniləcəyi və əməkdaşlığın davamlı mexanizmlərinin necə qurulacağıdır. Türk dövlətlərinin kosmik sənayedə qlobal rəqabətə qoşulması üçün maliyyə, kadr hazırlığı, elmi infrastruktur və texnoloji müstəqillik məsələlərinin də həlli vacibdir.

Crossmedia.az-a açıqlamasında akademik Nizami Cəfərov bildirib ki, hansı sahə olursa-olsun, orada Türk dünyasının inteqrasiya imkanları və öz imzası olmalıdır:

“Bu istiqamətdə müəyyən qüvvə və resurslar səfərbər edilməlidir. Çünki inteqrasiyanın elə sahələri var ki, onlar artıq dünya miqyaslı əhəmiyyət daşıyır.

Xüsusilə müasir texnologiyalar, süni intellekt, kosmosun öyrənilməsi, Yer kürəsinin tədqiqi və digər qlobal məsələlər bu baxımdan diqqət mərkəzində olmalıdır. Türk dünyası da bu proseslərdə dünya ilə birlikdə inkişaf edir. Məsələn, gələcəkdə kosmos sahəsində türk mənşəli və ya Türk dünyası ilə bağlı, türk ruhunu daşıyan mütəxəssislər yetişəcəksə, onlar, təbii ki, dünya elminin nailiyyətləri əsasında formalaşacaqlar. Lakin onların mənəvi bağlılığı və dünyagörüşü Türk dünyası ilə əlaqəli ola bilər. Bu da Türk dünyasına intellektual baxımdan özünəməxsusluq qazandıra, eyni zamanda peşəkar əməkdaşlıq mühiti yarada bilər.

Ancaq biz Türk dünyasının inteqrasiyasını əsasən mədəni və etnoqrafik sahələrdə axtarırıq. Daha çox dil, ədəbiyyat, mədəniyyət və tarix kimi istiqamətlərə diqqət yetiririk. Halbuki inteqrasiya imkanları bununla məhdudlaşmamalıdır.

Prinsip etibarilə, bu sahələrlə türklər özləri daha dərindən məşğul olurlar. Əvvəllər ingilis, fransız və alman tədqiqatçılarının araşdırmalarına, gəldikləri nəticələrə daha çox ehtiyac duyurduq. Lakin indi vəziyyət dəyişib. Türk xalqlarının ziyalıları, elm adamları və mütəxəssisləri bu məsələləri daha dərindən öyrənir, öz tədqiqatlarını aparırlar. Bu istiqamətdə inteqrasiya prosesləri də artıq normal məcrada inkişaf edir.

Nizami Cəfərov qeyd edib ki, zaman keçdikcə elmlərin özləri də inteqrasiya olunur:

“Məsələn, bu gün dil, ədəbiyyat, mədəniyyət və tarix kimi sahələrə belə müəyyən texniki elmlər və müasir texnoloji metodlar daxil olur.

Ona görə də Türk dünyasında gedən inteqrasiya prosesləri, şübhəsiz ki, bütün elm sahələrini və texnologiyanın müxtəlif istiqamətlərini əhatə edir. Əvvəlki söhbətimizə və sizin sualınıza qayıdaraq qeyd etmək istərdim ki, Türk dünyasının beynəlxalq miqyasda vahid güc mərkəzinə çevrilməsi baxımından elmi, elmi-texniki və elmi-tətbiqi sahələrdə inteqrasiyanın çox böyük əhəmiyyəti var. Əslində, Türk dünyası anlayışının mahiyyəti də elə budur: inteqrasiya.

Bu inteqrasiya dünyada gedən ümumi inteqrasiya proseslərinin tərkib hissəsidir. Onun dünya üçün heç bir təhlükəsi yoxdur. Əksinə, türk xalqlarının ümumdünya mədəniyyətinə verdiyi töhfə kimi qlobal harmoniyanın formalaşmasına xidmət edir.

Təsadüfi deyil ki, bu gün Türk dünyasında Azərbaycan önə çıxan ölkələrdən biridir. Artıq uzun illərdir ki, Azərbaycanda mədəniyyətlərarası dialoqa həsr olunan beynəlxalq forumlar keçirilir. Bütün dünya görür ki, Türk dünyası və onun ayrı-ayrı tərkib hissələri dünya mədəniyyətinin inteqrasiyasına nə qədər böyük töhfələr verir.

Azərbaycan dünyada mədəni əlaqələrin genişlənməsində, sülhün bərqərar olunmasında, müxtəlif mədəniyyətlərin, düşüncə tərzlərinin və dinlərin bir-birini anlamasında mühüm rol oynayır. Ərazisi tarixən parçalanmış və kiçildilmiş olsa da, Azərbaycan əslində öz tarixi, mədəniyyəti və beynəlxalq fəaliyyəti ilə böyük bir gücə malikdir.

Bunun başqa bir əhəmiyyəti də var: Türk dünyası çərçivəsində inteqrasiya prosesləri Azərbaycanın özünün gələcək inteqrasiyası məsələsi baxımından da mühüm rol oynaya bilər. Yəni Türk dünyasının inteqrasiyası daxilində Azərbaycanla bağlı parçalanmışlıq probleminin həlli istiqamətində də bu proseslərin əhəmiyyəti böyükdür”.

Mövzular:

Türk dünyası Türk Dövlətləri Təşkilatı kosmik əməkdaşlıq ortaq peyk TDT-SAT 12U peyki Baykonur kosmodromu

🖨 Çap et

18:30 05.11.2026

Oxunuş sayı: 77