Cəmiyyət

Televiziyadan ailələrə uzanan təhlükə - Nəzarətə götürülməlidir

Bu gün televiziya və rəqəmsal platformalar vasitəsilə insanların həyatına daxil olan teleseriallar sadəcə asudə vaxtın keçirilməsi üçün nəzərdə tutulan əyləncə vasitəsi deyil. Onlar bəzən insanların düşüncələrinə, davranışlarına, münasibətlərinə və hətta ailə həyatından gözləntilərinə təsir göstərən sosial faktora çevrilir. Xüsusilə türk və Azərbaycan seriallarında sevgi münasibətləri, xəyanət, qısqanclıq, ailədaxili münaqişələr, maddi problemlər və boşanma mövzuları geniş yer tutur. Bir çox ekran əsərində xəyanət adi münasibət böhranı kimi təqdim edilir, ailə daxilindəki problemlər isə dialoq və qarşılıqlı anlaşma ilə deyil, mübahisə, ayrılıq və qarşıdurma ilə həll olunur.

Digər tərəfdən, seriallarda nümayiş etdirilən həyat tərzi, dəbdəbəli evlər, bahalı avtomobillər, ideal münasibətlər və yüksək maddi imkanlar tamaşaçıların reallıqdan gözləntilərini də dəyişə bilər. İnsan ekranda gördüyü həyatla öz gündəlik yaşamını müqayisə etməyə, həyat yoldaşından da həmin münasibəti, diqqəti və imkanları gözləməyə başlaya bilər. Bu müqayisə isə bəzi hallarda narazılıq, məyusluq və ailədaxili gərginliyi artıra bilər.

Əlbəttə, boşanmaların səbəbini yalnız teleseriallarda axtarmaq doğru olmaz. Maddi çətinliklər, qarşılıqlı anlaşılmazlıq, xəyanət, zorakılıq, məsuliyyətsizlik və digər sosial-psixoloji amillər ailələrin dağılmasında daha ciddi rol oynaya bilər.

Bəlkə də məsələ serialların insanları boşanmağa sövq etməsində deyil, onların ailə, sevgi və evlilik haqqında təsəvvürlərinə müəyyən istiqamətdə təsir göstərməsindədir.

Sosioloq Üzeyir Şəfiyev Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, təkcə seriallar deyil, sosial şəbəkələrdə influenserlərin, bloqerlərin və ödənişli reklamlar vasitəsilə yayılan mesajların, çağırışların da insanlara təsiri böyükdür:

“Eləcə də seriallarda yer alan subliminal mesajlar və gizli çağırışlar tamaşaçıya, oxucuya yönləndirici təsir göstərir. İnsanlar bəzən fərqinə varmadan gördüklərini təqlid etməyə başlayır, həmin davranışları öz həyat tərzinə çevirmək istəyirlər.

Lakin unudurlar ki, bu, məsələnin yalnız görünən tərəfidir. Əsl reallığın isə görünməyən tərəfi də var. Tamaşaçı və ya oxucu çox vaxt bunun fərqində olmur və bir müddət sonra özünü həmin filmin, serialın, yaxud influenserin və bloqerin çağırışlarının təsiri altına düşmüş vəziyyətdə görür.

Bunun qarşısını almaq üçün insanlarda tənqidi təfəkkür formalaşmalıdır. Oxucu və tamaşaçı qarşılaşdığı hadisəyə, obraza və ya qəhrəmana tənqidi yanaşmağı bacarmalı, onun mahiyyətini qiymətləndirməlidir. Obrazın arxasında hansı ideyanın dayandığını, mesajın hansı mənbədən gəldiyini və hansı məqsədə xidmət etdiyini anlamalıdır”.

Sosioloq qeyd edib ki, bəzən Qərbin güc mərkəzləri Azərbaycan kimi ölkələrdə ənənəvi cəmiyyət dəyərlərinin dəyişdirilməsi üçün seriallardan, filmlərdən, influenser və bloqerlərdən, eləcə də digər informasiya vasitələrindən istifadə edirlər:

“Cəmiyyətin belə dəyişikliklərə birbaşa çağırışlar formasında ictimai etiraz göstərə biləcəyini nəzərə alaraq, bu məqsədlə sosial çərçivələmə (social framing) kimi təsir alətlərindən yararlanılır. Bəzən də bu üsulla Overton pəncərəsi tətbiq edilərək müəyyən ideyalar tədricən cəmiyyət üçün qəbulolunan hala gətirilməyə çalışılır.

Məsələn, hansısa fikir və ya ideyanı açıq şəkildə ifadə etmək əvəzinə, onu başqa ad, məzmun və kontekst altında filmlər, seriallar, influenser və bloqerlərin çağırışları vasitəsilə cəmiyyətə təqdim edirlər. Beləliklə, məqsəd cəmiyyətin sosial xarakterinə, ənənələrinə, milli və yerli kimliyinə təsir göstərmək olur. Bu kimi məqamları Azərbaycan cəmiyyətində də nəzərə almalıyıq.

Ona görə də belə paylaşımlara və çağırışlara qarşı müəyyən süzgəc mexanizmlərinin tətbiqi, zərərli hesab edilən məzmunun təsirinin qarşısının alınması vacibdir. Çünki ailə cəmiyyətin və dövlətin əsas institutlarından biridir. Bu baxımdan, belə məzmunlu paylaşımlara, eləcə də xarici serial və filmlərin ölkəyə idxalına həssas yanaşmaq lazımdır. Hər bir məzmunun cəmiyyətin dəyərlərinə necə təsir göstərə biləcəyini diqqətlə qiymətləndirməliyik”.

Məhəbbət Tərlanoğlu

Mövzular:

türk serialları Azərbaycan serialları ailə dəyərləri boşanma xəyanət

🖨 Çap et

17:30 05.11.2026

Oxunuş sayı: 58