Bir şüşə “İstisu”nun diplomatik kodları: Əliyev–Pezeşkian görüşündə görünən və görünməyən mesajlar
Bəzən diplomatiyada ən mühüm mesajlar uzun bəyanatlarda deyil, bir neçə saniyəlik kiçik jestlərdə gizlənir. Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının 25-ci ildönümü münasibətilə Qırğızıstanın paytaxxtı Bişkekdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin iranlı hımkarı Məsud Pezeşkiana Azərbaycan mineral suyu – Kəlbəcərin “İstisu”sunu təqdim etməsi də ilk baxışdan sadəcə səmimi qonaqpərvərlik nümunəsi kimi görünə bilər. Lakin regionun mürəkkəb siyasi fonunu nəzərə aldıqda, bu epizodun bir neçə diplomatik kod daşıdığını düşünmək mümkündür.
Avqustun 31-də Bişkekdə keçirilən görüş Azərbaycan–İran münasibətlərinin inkişafı və qarşılıqlı əməkdaşlıq məsələlərinin müzakirəsi fonunda baş tutub. Pezeşkian görüş zamanı Azərbaycanın İrana göstərdiyi dəstəyə, humanitar yardıma və Prezident İlham Əliyevin mövqeyinə görə təşəkkür edib. Məhz belə bir atmosferdə “İstisu”nun təqdim olunması adi protokol detalından daha geniş məna qazana bilər.
Birinci kod: “Azərbaycanı olduğu kimi qəbul edin”
Prezident İlham Əliyevin təqdim etdiyi suyun məhz Kəlbəcərin “İstisu”su olması təsadüfi seçim kimi görünmür. Kəlbəcər Azərbaycan üçün təkcə coğrafi məkan deyil. Bu bölgə tarixi, müharibə, işğal və suverenliyin bərpası ilə bağlı güclü siyasi simvoldur.
Diplomatik dillə desək, burada yumşaq formada verilən mesaj belə oxuna bilər: bugünkü Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmiş, yeni geosiyasi reallıqlarını möhkəmləndirən və bu reallıqların qəbul edilməsini istəyən dövlətdir.
Bir şüşə su ilə sərhəd və ya siyasi xəritə müzakirə olunmur. Amma bəzən simvolun özü uzun siyasi çıxışdan daha çox yadda qalır.
İkinci kod: yumşaq güc nümayişi
“Azərbaycan suyunun dadına baxın” ifadəsinin arxasında klassik “yumşaq güc” elementini də görmək olar. Dövlətlər yalnız hərbi, iqtisadi və siyasi imkanlarla deyil, mədəniyyətləri, məhsulları, mətbəxləri və qonaqpərvərlik ənənələri ilə də mesaj verirlər.
Bu baxımdan “İstisu” sadəcə içki deyil, Azərbaycanın təqdimatı idi.
Əsas məqam isə budur ki, bu təqdimat rəsmi nitqlə yox, şəxsi və səmimi jestlə edildi. Diplomatiyada belə məqamlar liderlər arasında psixoloji yaxınlıq yaratmaq üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Üçüncü kod: münasibətlərdə yeni səhifəyə işarə
Azərbaycan və İran münasibətləri son illərdə kifayət qədər mürəkkəb mərhələlərdən keçib. Qarşılıqlı ittihamlar, təhlükəsizlik narahatlıqları və regional geosiyasi rəqabət iki ölkə arasında ciddi gərginlik yaratmışdı.
Ancaq Bişkek görüşünün ümumi fonu fərqli idi. Pezeşkian Azərbaycanın çətin dövrdə İrana verdiyi dəstəyi yüksək qiymətləndirdiyini bildirib.
Belə şəraitdə “İstisu” jesti sanki başqa bir mesajı da tamamlayırdı: keçmişin problemləri qalır, amma dialoq üçün masa açıqdır.
Diplomatiyada bəzən etimad böyük sazişlərlə deyil, məhz belə kiçik jestlərlə başlayır.
Dördüncü kod: “Biz qonşuyuq və qonşuluğu davam etdirmək istəyirik”
Əliyevin Pezeşkiana Azərbaycan məhsulunu şəxsən təqdim etməsi həm də qonşuluq münasibətlərinin xüsusi formatını göstərir.
Azərbaycan və İran arasında münasibətlər yalnız iki paytaxtın diplomatik əlaqələri deyil. Ortada ortaq tarix, mədəni bağlar, geniş sərhəd və milyonlarla insanın emosional yaddaşı var.
Bu səbəbdən Bişkekdəki jestin mesajı belə də oxuna bilər: siyasi fikir ayrılıqları mümkündür, lakin coğrafiyanı dəyişmək mümkün deyil. Qonşular isə gec-tez danışmağı bacarmalıdırlar.
Beşinci kod: Kəlbəcərdən Tehrana gedən simvolik xətt
Ən maraqlı detal məhz suyun mənşəyidir. “İstisu”nun Kəlbəcərdən gətirilməsi Azərbaycanın postmünaqişə dövründə özünün yeni siyasi və iqtisadi coğrafiyasını nümayiş etdirməsi kimi də qiymətləndirilə bilər.
Azərbaycan artıq yalnız enerji ixrac edən ölkə obrazı ilə kifayətlənmir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin iqtisadi və sosial həyata qaytarılması Bakının əsas strateji prioritetlərindəndir.
Bu mənada “İstisu”nun Bişkekdə İran prezidentinin qarşısına qoyulması kiçik, lakin güclü bir təqdimat idi: bərpa olunan ərazilər artıq Azərbaycanın yalnız daxili gündəliyinin deyil, beynəlxalq təqdimatının da bir hissəsinə çevrilir.
Nəticə: diplomatiyada bəzən su da danışır
Əlbəttə, bir stəkan mineral suyu böyük geosiyasi strategiyaya çevirmək düzgün olmaz. Ancaq diplomatiya məhz simvolların, jestlərin və detalların dili ilə də işləyir.
Bişkekdə İlham Əliyevin Məsud Pezeşkiana “İstisu” təqdim etməsi münasibətlərin istiləşməsi fonunda diqqət çəkən yumşaq diplomatik epizod idi. Hadisə rəsmi görüş çərçivəsində baş verdi və Azərbaycan tərəfinin İranla münasibətlərdə dialoq xəttini nümayiş etdirən ümumi atmosferlə üst-üstə düşdü.
Bəlkə də həmin anın əsas diplomatik kodu ən sadə cümlədə gizlənirdi: “Biz buradayıq, özümüzük və sizi öz süfrəmizə dəvət edirik.”
Bəzən diplomatiyada ən sərt mesaj masaya yumruq vurmaqla verilmir.
Bəzən bir şüşə “İstisu” kifayət edir.
18:41 01.09.2026
Oxunuş sayı: 62
