Tehran reallıqları nəzərə almalıdır - artıq yolun sonudadır
Səudiyyə Ərəbistanı ilə Yəməndəki Ənsarullah hərəkatı arasında gərginliyin yenidən artdığı bir vaxtda Vaşinqtonun mümkün hərbi müdaxiləsi gündəmə gəlib. İsrailin “Kan” telekanalının məlumatına görə, vəliəhd Məhəmməd bin Salman avqust ayında ABŞ Mərkəzi Komandanlığının rəhbəri admiral Bred Kuperlə görüşündə Vaşinqtondan Yəmənə qarşı yeni hərbi kampaniyaya rəhbərlik etməsini istəyib. Məlumata görə, ABŞ bu təklifi qəbul etməyib, lakin Səudiyyə Ərəbistanının özünün keçirəcəyi əməliyyata dəstək verməyə hazır olduğunu bildirib.
Yaxın Şərq məsələləri üzrə ekspert Rufiz Hazifoğlu Crossmedia.az-a açıqlamasında Səudiyyə Ərəbistanının Yəməndə husilərə qarşı yenidən hərbi əməliyyatlara başlamasının İran-ABŞ qarşıdurması fonunda gözlənilən olduğunu bildirib: “Səudiyyə Ərəbistanının Yəməndə husilərə qarşı hərbi əməliyyatlar həyata keçirməsi yeni hadisə deyil. Daha əvvəl də Türkiyə, Misir, Sudan və bir sıra Körfəz dövlətlərinin iştirak etdiyi koalisiya çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanı Yəməndə İranın dəstəklədiyi husilərə qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar həyata keçirib. Sonrakı dövrdə bölgədə baş verən geosiyasi dəyişikliklər nəticəsində bu əməliyyatların intensivliyi azalsa da, qarşıdurma tamamilə dayanmayıb. Son hadisələrə gəlincə, İran-ABŞ gərginliyi və hərbi qarşıdurması fonunda Səudiyyə Ərəbistanının husilərə qarşı yenidən hərbi əməliyyatlara başlaması gözlənilməz deyil. Bu əməliyyatların ABŞ-lə müəyyən koordinasiya çərçivəsində həyata keçirilməsi də mümkündür. Çünki İranın Yaxın Şərqdə müxtəlif proksi qüvvələr vasitəsilə təsir imkanları uzun illərdir mövcuddur. İran rəsmiləri də müxtəlif dövrlərdə regionun bir sıra paytaxtlarında Tehranın təsirinin olduğunu açıq şəkildə ifadə ediblər. Söhbət ilk növbədə Səna, Bağdad, Beyrut və Dəməşq kimi şəhərlərdən gedirdi”.
Ekspert qeyd edib ki, Yəməndəki qarşıdurmanın əsas tərəflərindən biri olan husilər uzun müddətdir İranla yaxın əlaqələrə malik qüvvə kimi qiymətləndirilir: “Bu səbəbdən Yəməndə baş verən proseslər yalnız ölkədaxili qarşıdurma çərçivəsində deyil, İran və ərəb dövlətləri arasındakı regional rəqabət kontekstində də nəzərdən keçirilir. İranın regiondakı təsir siyasətində məzhəb amilindən də istifadə etdiyi barədə uzun illərdir müzakirələr aparılır. Tehran dini və məzhəbi yaxınlıqdan istifadə etməklə regiondakı siyasi və geosiyasi maraqlarını gücləndirməyə çalışıb. Bu siyasətin nəticəsində müxtəlif ölkələrdə İranla bağlı silahlı və siyasi qruplar formalaşıb və onların bir hissəsi uzun müddət Tehranın dəstəyindən yararlanıb. Bununla belə, İranın regiondakı proksi şəbəkəsinin qısa müddətdə tamamilə aradan qaldırılacağını düşünmək doğru olmaz. Burada yalnız hərbi faktor deyil, uzun illər ərzində formalaşmış mürəkkəb siyasi, iqtisadi və sosial əlaqələr sistemi mövcuddur. Qanunsuz maliyyə axınları, silah ticarəti və müxtəlif qeyri-qanuni fəaliyyətlər bu şəbəkələrin dayanıqlılığını artıran amillər sırasında göstərilir”.
R.Hazifoğlunun fikrincə, İranın regiondakı təsir imkanlarının zəiflədilməsi uzunmüddətli proses olacaq. Bununla yanaşı, Yaxın Şərqdə son dövrdə baş verən hadisələr Tehranın əvvəlki təsir modelini qorumasını çətinləşdirir: “Bu səbəbdən İranın regiondakı təsir imkanlarının tamamilə aradan qaldırılması uzunmüddətli və mürəkkəb proses olacaq. Lakin hesab edirəm ki, İranın əvvəlki dövrlərdə olduğu kimi geniş təsir imkanlarını qoruyub saxlaması artıq real görünmür. Bölgədə baş verən son proseslər İranın proksi qüvvələrinin fəaliyyət imkanlarını məhdudlaşdıracaq. İranla əlaqəli qruplar əvvəlki kimi sərbəst fəaliyyət göstərə bilməyəcəklər. Tehran da bu yeni reallığı nəzərə almalı və regiondakı əvvəlki təsir modelinin artıq dəyişdiyini qəbul etməlidir”.
Nigar Xəlilli
17:30 01.09.2026
Oxunuş sayı: 54
