Molyerin ölməz satirası ilə mövsümə möhtəşəm vida
Səhnənin ağır, qədim məxmər pərdələri sonuncu dəfə aşağı enəndə zalda bir anlıq zamanı dayandıran sükut hökm sürdü. Hisslərin, yarımçıq qalmış qəhqəhələrin və pıçıltıların havada asılı qaldığı o bircə saniyə... Hər kəs nəfəsini içinə çəkdi. Və ardınca o gərgin sükutu parça-parça edən gurultulu alqışlar Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrının divarlarını titrətdi.
2025-2026-cı il teatr mövsümü sadəcə bağlanmadı. Teatr tamaşaçısına gözüyaşlı güldürən, sonra isə onu öz vicdanı ilə təkbətək qoyan bir vida gecəsi bəxş etdi. Molyerin əsrlərin sınağından çıxmış ölməz satirası “Ağıldan kəm Jurden” səhnədə canlandıqca, zalda əyləşənlər fransız klassikasına deyil, bu günün özünə baxdılar. Öz qonşularına, bəlkə də öz daxili ziddiyyətlərinə.
Rejissor Anar Babalının yozumunda hər şey bir cümlə ilə başladı: “Mən zadəgan olmaq istəyirəm”. Jurden səhnədə sadəcə lağa qoyulan gülünc bir tacir deyildi. O, keçmişini, ata-baba peşəsini danıb özgə bir dünyanın süni maskasını üzünə taxmağa çalışan insanın rəmzinə çevrilmişdi.
Tamaşanın əvvəlində zal yüngül, şən bir ovqatda idi. Saxta müəllimlərin əlində oyuncağa çevrilən Jurdenin yöndəmsiz rəqsləri, “fəlsəfə” dərsləri, ali təbəqəyə yamaq olma cəhdləri ardı-arası kəsilməyən qəhqəhələr qopartdı. Amma tamaşa irəlilədikcə gülüşlər boğazda düyünləndi. Çünki hər qəhqəhənin arxasından sərt bir həqiqət boylanırdı. Jurdenin timsalında biz pulun, şöhrətin və mənasız titulların əsirinə çevrilmiş müasir cəmiyyətə baxırdıq. Səhnədə gülünən o bədbəxt adam əslində bu gün də addımbaşı rastlaşdığımız süni aristokratlıq, dəb düşkünlüyü və daxili boşluğu zahiri bər-bəzəklə doldurmaq istəyən bəşəri zəiflik idi.
Rejissor Mixail Bulqakovun sevdiyi “tamaşa içində tamaşa” prinsipinə müraciət edərək səhnə ilə zal arasındakı görünməz divarı yıxdı. Aktyorlar sadəcə rol oynamırdılar, onlar bu oyunun reallığını tamaşaçı ilə birgə yaşayırdılar. Dövrün ruhunu əks etdirən rəngarəng, yer qəsdən şişirdilmiş qrotesk kostyumlar, işığın qəfil dəyişməsi, canlı musiqinin nəbzi zalı Jurdenin həm dəbdəbəli, həm də xaosla dolu evinin bir küncünə apardı. Aktyor ansamblının gözlərindəki alov ən arxa sırada oturan adamın belə qəlbinə yol tapırdı.
Və nəhayət son akkordlar. Musiqi tədricən pəsləşdi, işıqlar söndü. Jurden yenə tək qaldı. Öz yalanlarının, öz xəyalının və onu aldadanların burulğanında çarəsiz. Bu tragikamik sonluq zalda dərin bir sükut yaratdı. Çünki səhnədən gələn mesaj çox aydın idi: insanın dəyəri onun əynindəki bahalı libasla, cibindəki pulla və ya zorla almaq istədiyi titulla ölçülmür. İnsanı insan edən onun mənəvi zənginliyi, saf ağlı, səmimiyyəti və öz kökünə olan hörmətidir.
Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrı mövsümü hesabatla deyil, güzgü ilə bağladı. Teatrın qapısından çıxan hər kəsin üzündə həm düşmək bilməyən təbəssüm, həm də daxili suallar var idi.
Bu gecə bir daha sübut olundu ki, klassika köhnəlmir. O sadəcə hər dövrün öz Jurdenlərini tapır və onlara həqiqəti göstərmək üçün yenidən pərdə açır.
Nigar Xəlilli
13:00 16.07.2026
Oxunuş sayı: 350
