Nadir torpaq metallarının sirri açılıb: Yer kürəsinin əsas "sərvət mənbəyi" kəşf edilib
Beynəlxalq geoloqlar qrupu nadir torpaq metal yataqlarının alimlərin onilliklər boyu inandıqlarından tamamilə fərqli bir şəkildə əmələ gəldiyini aşkar edib.
"Indian Defence Review" jurnalına görə, yeni bir araşdırma göstərir ki, qədim subduksiya zonaları — bir tektonik lövhənin milyard il əvvəl başqa bir tektonik lövhənin altına çökdüyü ərazilər — əsas rol oynayır .
Tədqiqat professor Karl Spandler və onun Adelaida Universitetindən olan həmkarları tərəfindən aparılıb. Alimlər Yer kürəsinin təxminən 2 milyard illik geoloji tarixini təhlil edərək qədim tektonik proseslərin ən böyük nadir torpaq elementi yataqlarının yaranması üçün şərait yaratdığı qənaətinə gələrək möhtəşəm bir iş görüblər.
Nadir torpaq metalları elektrikli nəqliyyat vasitələrinin, smartfonların, külək turbinlərinin və hərbi texnikanın istehsalında istifadə olunur, lakin onları tapmaq həmişə çətin olub. Elementlərin özləri olduqca nadir hesab edilməsə də, onların yataqlarına nadir hallarda mədən üçün uyğun konsentrasiyalarda rast gəlinir.
Alimlər əvvəllər nə düşünürdülər?
İndiyə qədər üstünlük təşkil edən nəzəriyyə belə idi ki, bu cür çöküntülər Yerin dərinliklərindən yüksələn isti material axınları olan mantiya şleyfləri tərəfindən əmələ gəlmişdir. Lakin yeni bir araşdırma bu modeli effektiv şəkildə təkzib etdi.
Alimlər indi nə kəşf ediblər?
Alimlər aşkar ediblər ki, bir tektonik lövhə digərinin altına çökdükdə, mantiyanın bir növ "mayalanması" nadir torpaq filizlərinin əmələ gəlməsi üçün zəruri olan kimyəvi elementlərlə baş verir. Daha sonra, yüz milyonlarla il sonra, bu zənginləşdirilmiş zonalar maqma və gələcək yataqların mənbəyinə çevrildi.
Nəticələr təsirli idi: nadir torpaq elementləri olan süxurların - karbonatitlərin 67%-nin altında və son 1,8 milyard il ərzində əmələ gələn məlum yataqların 72%-nin altında qədim subduksiya zənginləşməsinin izləri aşkar edilmişdir. Daha köhnə yataqlar üçün bu rəqəm 92%-ə çatır.
Professor Spandler bildirib ki, bu kəşf mineral kəşfiyyatına yanaşmanı kökündən dəyişdirə bilər. Geoloqlar artıq mədənçilik üçün perspektivli sahələri daha dəqiq müəyyən edə biləcəklər.
Alim qeyd edib: "Bu zaman boşluğu nəticələrimizin ən təəccüblü aspektlərindən biridir. Yer mantiyası zənginləşdirilmiş zonaları yataq əmələ gəlməsi üçün şərait yaranmazdan əvvəl inanılmaz dərəcədə uzun müddət saxlaya bilir".
Tədqiqatın müəllifləri, həmçinin hesab edirlər ki, tədqiqat kontinental formalaşma proseslərini, eləcə də qədim iqlim dəyişikliklərini və Yer kürəsindəki vulkanik aktivliyi daha yaxşı başa düşməyə kömək edir.
05:45 22.05.2026
Oxunuş sayı: 55
