Qazla işləyən maşınlar təhlükə mənbəyidir?
Son illərdə yanacaq xərclərinin artması və daha qənaətli alternativlərə marağın güclənməsi nəticəsində qazla işləyən avtomobillər sürücülər arasında geniş yayılmağa başlayıb. Xüsusilə mayeləşdirilmiş qaz (LPG) və sıxılmış təbii qaz (CNG) sistemləri bir çox ölkələrdə həm iqtisadi, həm də ekoloji baxımdan cəlbedici seçim kimi təqdim olunur. Bununla belə, bu texnologiyanın geniş tətbiqi ilə yanaşı, onun təhlükəsizlik məsələləri və mümkün riskləri də tez-tez müzakirə olunur.
Qaz sistemi ilə təchiz edilmiş avtomobillərin əsas üstünlüklərindən biri yanacaq sərfiyyatının nisbətən ucuz olması və atmosferə buraxılan zərərli maddələrin daha az olmasıdır. Lakin hər bir texnoloji həll kimi, bu sistemlərin də düzgün quraşdırılmaması, keyfiyyətsiz avadanlıqların istifadəsi və ya texniki baxımın laqeyd qalması müəyyən təhlükələr yarada bilər. Xüsusilə qaz balonlarının vəziyyəti, boru xətlərinin sızdırmazlığı və təhlükəsizlik klapanlarının işlək olması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Məhz buna görə də qazla işləyən avtomobillərin təhlükəsizliyi məsələsi həm sürücülər, həm də mütəxəssislər üçün aktual mövzulardan biridir. Bu sahədə düzgün məlumatlandırma, texniki standartlara riayət olunması və müntəzəm texniki yoxlamalar mümkün risklərin qarşısını almaqda əsas rol oynayır. Qaz sistemli avtomobillərin üstünlükləri ilə yanaşı, onların potensial təhlükəli tərəflərini də qiymətləndirmək təhlükəsiz və məsuliyyətli istifadə üçün vacibdir.
Məsələ ilə bağlı təhlükəsizlik üzrə ekspert Aslan Əsədov Crossmedia.az-la öz fikirlərini bölüşüb:
"Perspektiv baxımından qeyd etmək olar ki, bəzi ölkələrdə qazla işləyən nəqliyyat vasitələrinin istifadəsi olduqca aktualdır. Bu, ənənəvi yanacaq növlərinə müəyyən mənada alternativ hesab olunur. Məsələn, benzinlə işləyən nəqliyyat vasitələri təhlükəsizlik baxımından daha etibarlı kimi görünə bilər, lakin onların istismarı daha baha başa gəlir.
Qazla işləyən avtomobillər isə bəzən təhlükəli kimi qiymətləndirilsə də, əslində daha qənaətcil və sərfəlidir. Burada əsas fərq ondan ibarətdir ki, qazla işləyən nəqliyyat vasitələri daha çox soyuq iqlimə malik və ya qazın donma riskinin olmadığı ölkələrdə geniş yayılıb.
Ölkəmizdə də bu istiqamətdə müəyyən təcrübə formalaşıb. Bu gün müasir avtobusların və taksilərin bir qismi qazla işləyən sistemlərlə təmin olunur. Əslində, təhlükəsizlik qaydalarına tam riayət edildiyi halda qazın istifadəsində ciddi problem yaranmır.
Məsələ ondan ibarətdir ki, qazla işləyən nəqliyyat vasitələrinin istismarı zamanı təhlükəsizlik normalarına ciddi əməl olunmalıdır. Bu qaydalara riayət edildikdə həm təhlükəsizlik təmin olunur, həm də iqtisadi baxımdan daha sərfəli nəticə əldə edilir.
Beləliklə, təhlükəsizlik standartlarına əməl etmək qazla işləyən nəqliyyat vasitələrinin istifadəsinin daha effektiv və təhlükəsiz olmasına şərait yaradır və bu da nəticə etibarilə mövcud məsələlərin həllinə müsbət təsir göstərir".
Məsələnin təhlükəsizlik tərəfləri ilə bağlı ekspert Samir Nəbiyev də öz fikirlərini bölüşüb:
"Azərbaycanda əvvəllər istifadə olunmuş köhnə nəqliyyat vasitələrinin bir qismində əsasən LPG – yəni mayeləşdirilmiş qaz sistemi tətbiq edilirdi. LPG (Liquid Petroleum Gas) kimi tanınan bu qaz növü adətən maye qaz kimi yadda qalıb. Qeyd etmək lazımdır ki, mayeləşdirilmiş qazların istifadəsi müəyyən mənada daha yüksək risk daşıya bilər.
Doğrudur, hazırda Azərbaycanda bu sahədə fəaliyyət göstərən italyan və türk şirkətləri mövcuddur. Həmin şirkətlər nəqliyyat vasitələrinə maye qaz balonlarını quraşdırarkən bunu müvafiq qaydalara uyğun şəkildə həyata keçirir və avadanlıqlar sertifikatlaşdırılır. Çünki bu fəaliyyət icazə və lisenziya tələb edən sahə hesab olunur.
Lakin təhlükəsizlik baxımından daha üstün hesab olunan sistem CNG – yəni sıxılmış təbii qaz sistemidir (Compressed Natural Gas). Azərbaycanda bu sistemin tətbiqini daha çox ictimai nəqliyyatda, xüsusilə də Bakı şəhərində fəaliyyət göstərən avtobuslarda müşahidə etmək mümkündür. CNG həm ekoloji baxımdan daha əlverişli sayılır, çünki atmosferə buraxılan zərərli tullantılar və emissiyalar daha az olur. Eyni zamanda təhlükəsizlik baxımından da mayeləşdirilmiş qazla müqayisədə daha etibarlı hesab edilir.
Bu sahə də eyni qaydada lisenziyalaşdırılmış fəaliyyət növünə daxildir. Quraşdırma işləri aparıldıqdan sonra mütləq şəkildə sertifikatlaşdırma həyata keçirilməlidir və yalnız bundan sonra həmin sistemin istismarına icazə verilir.
Nəqliyyat vasitələrində qaz sistemlərinin qanunvericiliyə uyğun istifadə olunmasına nəzarət əsasən Yol Patrul Xidməti tərəfindən həyata keçirilir. Digər tərəfdən, qaz balonlarının və qaz sistemlərinin istifadə edildiyi obyektlərdə – məsələn, kafe və restoranlarda – təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunmasına nəzarəti Fövqəladə Hallar Nazirliyinin müvafiq qurumları həyata keçirir və fəaliyyətə icazə verilməsi ilə bağlı qərarlar da həmin qurumlar tərəfindən qəbul edilir.
Beləliklə, nəqliyyat vasitələrində qaz sistemlərinin quraşdırılması və istismarı məsələləri Yol Patrul Xidmətinin nəzarəti altında həyata keçirilir".
Elmir Heydərli
12:32 11.03.2026
Oxunuş sayı: 47
