Milli musiqinin simfonik yaddaşı: Cövdət Hacıyevin anım günü
Bu gün, 18 yanvar Azərbaycan musiqisinin görkəmli simalarından biri, XX əsr Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin banilərindən, pedaqoq və ictimai xadim Cövdət Hacıyevin anım günüdür. Cövdət Hacıyev yalnız öz yaradıcılığı ilə deyil, həm də Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafında göstərdiyi fədakar fəaliyyəti ilə yaddaşlarda silinməz iz buraxmışdır. Onun zəngin yaradıcılığı, pedaqoji fəaliyyəti və milli musiqi ənənələrinin qorunub inkişaf etdirilməsindəki rolu bu gün də Azərbaycan musiqi dünyasında əvəzsiz qiymətə malikdir.
Əhməd-Cövdət İsmayıl oğlu Hacıyev 18 iyun 1917-ci ildə Nuxa (indiki Şəki) şəhərində anadan olmuşdur. Uşaqlıqdan musiqiyə böyük maraq göstərən Hacıyev ailəsinin dəstəyi ilə ilk musiqi biliklərini qazanmış, piano və bəstəkarlıqla erkən yaşlarından məşğul olmuşdur. 1935–1938-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında L. M. Rudolfun bəstəkarlıq sinfində təhsil almış, burada həm milli musiqi ənənələrini, həm də Avropa bəstəkarlıq məktəbinin əsas prinsiplərini öyrənmişdir. Daha sonra Moskva Konservatoriyasına qəbul olunaraq A. N. Aleksandrovun sinfində dərs almış, II Dünya Müharibəsi səbəbindən yarımçıq qalan təhsilini 1947-ci ildə Dmitri Şostakoviçin sinfini bitirməklə tamamlamışdır. Bu illər onun həm musiqi təhsilində, həm də yaradıcılıq düşüncəsində dönüş nöqtəsi olmuş, milli və Avropa musiqi ənənələrini ustalıqla birləşdirən üslubun formalaşmasına zəmin yaratmışdır.
Pedaqoji fəaliyyəti və rəhbərliyi
1947-ci ildən ömrünün sonuna qədər Cövdət Hacıyev Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. Onun dərsləri yalnız texniki biliklərin öyrədilməsi ilə məhdudlaşmırdı. Belə ki, Hacıyev tələbələrdə yaradıcılıq azadlığına və milli musiqi ənənələrinə sadiqlik ruhunu inkişaf etdirirdi. 1957–1969-cu illərdə konservatoriyanın rektoru vəzifəsini icra edərkən, yeni ixtisasların açılması, beynəlxalq əlaqələrin gücləndirilməsi və musiqi kadrlarının hazırlanması sahəsində mühüm addımlar atmışdır. Bu dövrdə konservatoriyanın tədris keyfiyyəti yüksəlmiş, Azərbaycan musiqisinin beynəlxalq nüfuzu artmışdır.
Hacıyev həmçinin tələbələr arasında tənqidi düşüncəni inkişaf etdirməyə böyük önəm verirdi. Onun rəhbərliyi altında yetişən bəstəkarlar, muğam və xalq musiqisinin incəliklərini öyrənərək milli musiqi irsini daha geniş auditoriyaya çatdırmaq bacarığı əldə edirdilər.
Bəstəkarlıq yaradıcılığı
Cövdət Hacıyev Azərbaycan musiqi mədəniyyətində simfonik əsərlərin əsasını qoyan bəstəkar kimi tanınır. Onun yaradıcılığı simfoniyalardan oratoriya, kantata və musiqili səhnə əsərlərinə qədər geniş spektri əhatə edir. Hacıyevin musiqisi Azərbaycan xalq musiqisinin zəngin elementlərini və muğam motivlərini ustalıqla birləşdirir, insanın mənəvi gözəlliyini və universal humanist dəyərləri vurğulayır. Onun ən məşhur əsərlərindən biri “Sülh uğrunda” simfonik poemasıdır. Bu əsərdə dövrün sosial və insanlıq problemləri lirik və dramatik elementlərlə ifadə olunmuşdur. Qara Qarayevlə birgə bəstələdiyi “Vətən” operası, kamera-instrumental və fortepiano əsərləri Hacıyevin yaradıcılığında xüsusi yer tutur. O, tələbəlik illərində böyük simfonik əsərlər yaratmağa başlamış və “Simfoniya” əsəri ilə musiqi dünyasına güclü imza atmışdır. Daha sonra “Azərbaycan süitası”, “Sibirə məktub” və digər simfonik poemasını bəstələmişdir. 1945-ci ildə Qara Qarayevlə birgə yazdığı “Vətən” operası iki dəfə Stalin mükafatına layiq görülmüşdür.
Simfoniyalar və üslub
Cövdət Hacıyevin səkkiz simfoniyası Azərbaycan simfonik musiqisində yeni üslub və yanaşma təqdim etmişdir. 1-ci simfoniya yaradıcılıq yolunun başlanğıcını, 3-cü və 4-cü simfoniyalar milli simfonik musiqinin inkişafında xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 5-ci və 6-cı simfoniyalar isə fəlsəfi, tarixi və humanist mövzuları ifadə edir. “Şəhidlər” simfoniyası Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda canlarını fəda etmiş qəhrəmanların xatirəsinə həsr olunmuşdur. Səkkizinci simfoniya isə Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyevə həsr edilmişdir.
Hacıyevin musiqisi psixoloji, fəlsəfi və lirik-dramatik elementlərlə zəngindir. O, muğam və xalq musiqisi motivlərini, həmçinin Avropa klassik musiqi texnikalarını ustalıqla birləşdirərək milli və universal musiqi dəyərlərini eyni anda çatdırmaq bacarığına malik idi.
Folklor və xalq musiqisindən təsirlənmə
Cövdət Hacıyev yaradıcılığında Üzeyir Hacıbəyov və Dmitri Şostakoviç məktəblərinin təsirini açıq şəkildə göstərmişdir. 1937-ci ildə Bülbülün rəhbərliyi altında elmi-tədqiqat musiqi kabinetində fəaliyyət göstərmiş, tələbə dostları ilə birlikdə folklor ekspedisiyalarına çıxmışdır. Bu təcrübələr onun simfonik və kamera əsərlərinə milli ruhu daşıyan əsas motivləri gətirmişdir.
İctimai və rəhbər fəaliyyət
Cövdət Hacıyev yalnız bəstəkar və pedaqoq kimi deyil, həm də Azərbaycan musiqi ictimaiyyətində fəal xadim kimi tanınmışdır. Onun rəhbərliyi altında konservatoriyada yeni musiqi fakültələri açılmış, Azərbaycan musiqiçilərinin yetişdirilməsi sistemli şəkildə qurulmuşdur. Opera studiyası və Xalq Konservatoriyası kimi mərkəzlərin açılması onun rəhbərlik bacarığının əyani sübutudur.
Təltif və mükafatları
Cövdət Hacıyev iki dəfə Stalin mükafatına layiq görülmüş (1946, 1952), Azərbaycan SSR Xalq artisti fəxri adına layiq görülmüşdür (1960). Həmçinin “Şöhrət” ordeni, “Lenin” ordeni, “Oktyabr inqilabı” ordeni və bir çox digər dövlət təltifləri ilə qiymətləndirilmişdir. Bu mükafatlar onun yaradıcılığına və pedaqoji fəaliyyətinə verilən yüksək qiymətin göstəricisidir.
Dahi sənətkarımız 18 yanvar 2002-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir. Ömrünün sonuna qədər yaradıcılıq və pedaqoji fəaliyyətini davam etdirən Hacıyev, arxasında zəngin musiqi irsi, yetərincə yetişmiş bəstəkar və musiqiçilər nəsli qoymuşdur. Onun əsərləri bu gün də səhnələrdə səslənir, musiqi təhsilində öyrənilir və Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafında ilham mənbəyi kimi qalır.
O , həm də bir nümunədir: milli musiqimizi qorumaq, onu zənginləşdirmək və gələcək nəsillərə çatdırmaq üçün əzmlə çalışan şəxslərin necə əvəzolunmaz olduğunu göstərir. Onun yaradıcılığı və pedaqoji fəaliyyətinin təsiri hələ uzun illər Azərbaycan musiqi dünyasında yaşamağa davam edəcək.
Fatimə Məmmədova
09:17 18.01.2026
Oxunuş sayı: 1137
