Cəmiyyət

Bahalı xəz də təhlükəsiz deyil: Qış geyimlərindəki gizli risklər

Qış aylarında soyuqdan qorunmaq üçün seçilən geyimlər hər zaman sağlamlıq baxımından təhlükəsiz olmaya bilər. Xüsusilə təbii xəz, dəri və heyvan tükündən hazırlanan geyimlər bəzi insanlarda allergik reaksiyalara səbəb ola bilər. Bu məhsulların hazırlanması və emalı zamanı istifadə edilən kimyəvi maddələr, boyalar, yapışdırıcılar və digər komponentlər dəri və tənəffüs yolları ilə təmasda olduqda həssas insanlarda müxtəlif narahatlıqlar yarada bilər.

Məsələ yalnız təbii materialların özündən qaynaqlanmır. Dəri və xəz məhsullarının istehsalı zamanı tətbiq edilən aşılayıcı maddələr, konservantlar və rəngləndiricilər allergik kontakt dermatitə səbəb ola bilər. Geyimin daxilində toplanan toz, kif qalıqları və digər allergenlər də reaksiyaları gücləndirə bilər. Bəzi hallarda insan geyimi ilk dəfə istifadə etdikdə heç bir problem hiss etmir, lakin uzunmüddətli təmasdan sonra dəridə qızartı, qaşınma, səpgi və qıcıqlanma meydana çıxır.

Xüsusilə allergiyaya meyilli şəxslər, uşaqlar və həssas dəriyə malik insanlar qış geyimlərini seçərkən daha diqqətli olmalıdırlar. Çünki allergik reaksiyalar yalnız geyimin bədənlə təmas etdiyi nahiyələrdə yaranmaya, bəzi hallarda tənəffüs yollarında da özünü göstərə bilər. Asqırma, burun axması, gözlərdə qaşınma və nəfəsalma çətinliyi kimi əlamətlər müşahidə oluna bilər. Bununla belə, hər qaşınma və ya dəri qızartısını allergiya hesab etmək düzgün deyil. Reaksiyanın səbəbini müəyyənləşdirmək üçün mütəxəssis müayinəsi vacibdir.

Digər tərəfdən, təbii materiallardan hazırlanan bütün geyimlərin zərərli, sintetik məhsulların isə tam təhlükəsiz olduğunu düşünmək də doğru yanaşma deyil. Burada əsas məsələ materialın keyfiyyəti, istehsal və emal prosesi, istifadə olunan kimyəvi maddələr və insanın fərdi həssaslığıdır. Bəs qış geyimləri seçərkən hansı məqamlara diqqət edilməlidir və allergik reaksiyaların qarşısını necə almaq olar?

Məsələ ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlamasında Azərbaycan Toksikoloqlar Dərnəyinin sədri, allerqoloq-toksikoloq İsmayıl Əfəndiyev bildirib ki,

Təbii xəz, dəri və yundan hazırlanan qış geyimləri bəzi insanlarda allergik reaksiyalara və dəri qıcıqlanmasına səbəb ola bilər:

“Lakin burada vacib bir məqamı qeyd etmək istərdim: hər qaşınma və qızartı allergiya demək deyil.

Allergik reaksiyaların yaranmasında bir neçə mexanizm rol oynayır. İlk növbədə, heyvan mənşəli materiallarda qala bilən bioloji allergenləri qeyd etmək lazımdır. Bunlara heyvanların dəri hissəciklərində, tüpürcəyində və digər ifrazatlarında olan zülallar aiddir. Həssas insanlarda həmin allergenlərlə təmas immun sisteminin reaksiyasına səbəb ola bilər.

Digər mühüm amil geyimlərin istehsalı və emalı zamanı istifadə olunan kimyəvi maddələrdir. Xüsusilə dərinin aşılanmasında istifadə edilən xrom birləşmələri, müxtəlif boyalar, formaldehid tərkibli maddələr və yapışdırıcılar allergik kontakt dermatit yarada bilər. Bu zaman immun sisteminin gecikmiş tipli həssaslıq reaksiyası inkişaf edir.

Bundan başqa, uzun müddət saxlanılan xəz və yun geyimlərdə toz gənələrinin allergenləri və kif göbələkləri toplana bilər. Bu amillər xüsusilə allergik rinit və bronxial astması olan insanlarda şikayətləri gücləndirə bilər.

Allergik reaksiyaların əsas əlamətləri dəridə qaşınma, qızartı, səpgi, şişkinlik, qabıqlanma, bəzən isə xırda suluqcuqların əmələ gəlməsidir. Bəzi hallarda asqırma, burun axması, gözlərin sulanması və öskürək də müşahidə olunur.

Allergiyanı adi dəri qıcıqlanmasından fərqləndirmək vacibdir. Məsələn, kobud yun lifləri dərinin sinir uclarını mexaniki qıcıqlandıraraq qaşınma və batma hissi yarada bilər. Bu, mütləq allergiya deyil. Belə qıcıqlanma adətən geyimlə təmas zamanı başlayır və onun çıxarılmasından sonra azalır.

Allergik kontakt dermatit isə çox vaxt təmasdan bir neçə saat, bəzən 24–72 saat sonra meydana çıxır və geyim çıxarıldıqdan sonra da müəyyən müddət davam edə bilər. Bununla yanaşı, bəzi allergik reaksiyalar, məsələn, övrə, təmasdan bir neçə dəqiqə sonra da yarana bilər.

Təkrarlanan və ya uzun müddət davam edən şikayətlər zamanı dermatoloq və ya allerqoloqa müraciət etmək lazımdır. Allergiyanın səbəbini müəyyənləşdirmək üçün müvafiq allergoloji müayinələrdən, o cümlədən kontakt allergiyanı aşkar edən dəri yamaq testlərindən istifadə oluna bilər.

İsmayıl Əfəndiyev tövsiyə edib ki, allergiyaya meyilli insanlara ilk növbədə geyimin yalnız xarici görünüşünə və istilik saxlama qabiliyyətinə deyil, onun materialına, kimyəvi emal xüsusiyyətlərinə və dəri ilə təmasına diqqət yetirməlidir:

“Həssas dərisi olan şəxslər üçün yumşaq, hava keçirən və dərini mexaniki qıcıqlandırmayan materiallar daha münasibdir. Xüsusilə pambıq astarlı geyimlərə üstünlük vermək, kobud yun və xəzin dəri ilə birbaşa təmasını məhdudlaşdırmaq faydalı ola bilər.

Geyim alarkən kəskin kimyəvi qoxusu olan, boyası asanlıqla çıxan və tərkibi barədə kifayət qədər məlumat verilməyən məhsullardan çəkinmək məsləhətdir. Əvvəllər hər hansı boya, metal və ya dəri emalında istifadə olunan kimyəvi maddəyə qarşı allergiya müəyyən edilibsə, həmin komponenti ehtiva edən məhsullardan uzaq durmaq lazımdır.

Onu da vurğulamaq istəyirəm ki, sintetik materiallar avtomatik olaraq daha təhlükəsiz, təbii materiallar isə daha allergen hesab edilə bilməz. Əsas məsələ konkret insanın hansı maddəyə həssas olmasıdır.

Geyimlərin düzgün təmizlənməsi və saxlanması allergiya riskinin azaldılmasında mühüm rol oynayır. Yeni alınmış, yuyulmasına icazə verilən geyimləri ilk istifadədən əvvəl yumaq tövsiyə olunur. Bu, parçada qalmış bəzi boyaların və kimyəvi maddələrin miqdarını azaltmağa kömək edə bilər.

Yuyulma zamanı güclü ətirli yuyucu vasitələrdən və yumşaldıcılardan istifadə etməmək, geyimləri yaxşı yaxalamaq məsləhətdir. Lakin təbii xəz və dəri məmulatlarını adi qaydada yumaq olmaz. Onlar istehsalçının göstərişlərinə uyğun, zərurət yarandıqda isə peşəkar təmizləmə üsulları ilə təmizlənməlidir.

Mövsüm başa çatdıqdan sonra qış geyimləri təmiz və tam quru vəziyyətdə, rütubətsiz, yaxşı havalandırılan yerdə saxlanmalıdır. Bu, tozun və kif göbələklərinin toplanması riskini azaltmağa kömək edir. Geyimlərin uzun müddət nəm şəraitdə saxlanılması isə əksinə, allergik problemləri ağırlaşdıra bilər.

Allergiyadan qorunmağın ən effektiv yolu konkret allergenin müəyyənləşdirilməsi və onunla təmasın məhdudlaşdırılmasıdır. Geyimin bahalı və ya təbii materialdan hazırlanması onun hər kəs üçün təhlükəsiz olması demək deyil. Xüsusilə atopik dermatit, allergik rinit və bronxial astmadan əziyyət çəkən insanlar qış geyimlərinin seçiminə daha həssas yanaşmalıdırlar”.

Məhəbbət Tərlanoğlu

🖨 Çap et

20:33 06.11.2026

Oxunuş sayı: 57