Qlobal karbon tutma gücü 100 milyon ton həddinə yaxınlaşır
Dünyada karbon qazının tutulması və saxlanılması üzrə kommersiya müəssisələrinin illik karbon tutma gücü 2026-cı il etibarilə 68 milyon tona çatıb. Tikinti mərhələsində olan layihələrin reallaşması ilə bu göstəricinin daha 56 milyon ton artacağı gözlənilir.
Crossmedia.az xəbər verir ki, bu barədə Anadolu Agentliyinin Global CCS Institute tərəfindən yayımlanan “2026-cı ildə karbonun tutulması və saxlanılmasının qlobal vəziyyəti” hesabatından əldə etdiyi məlumatlarda bildirilib.
Hesabata əsasən, 2026-cı il etibarilə dünyada karbon qazının tutulması və saxlanılması (CCS) üzrə 113 kommersiya müəssisəsi fəaliyyət göstərir.
Tikinti mərhələsində olan layihələr isə illik əlavə 56 milyon ton karbon qazı tutma potensialına malikdir. Bu layihələr istifadəyə verildikdən sonra fəaliyyətdə olan müəssisələrin ümumi illik karbon tutma gücünün 100 milyon tonu ötəcəyi proqnozlaşdırılır.
Hesabatda yer alan “Yeraltı Karbon Dioksid Saxlanılmasının London Reyestri”nin məlumatlarına görə, 1996-cı ildən bəri karbonun tutulması və saxlanılması texnologiyaları vasitəsilə 400 milyon tondan çox karbon qazı tutulub və daimi olaraq yeraltında saxlanılıb.
Fəaliyyətdə olan müəssisələrin gücü sektorlar üzrə qiymətləndirildikdə, təbii qazın emalı və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) sektoru illik 42 milyon tonla ilk sırada qərarlaşıb.
İnkişaf mərhələsindəki layihələr də nəzərə alındıqda, elektrik enerjisi istehsalı və istilik sektorunun ümumi karbon tutma potensialı illik 160 milyon tona çatır. Hesabatda bu vəziyyətin təbii qazla işləyən elektrik stansiyalarında karbonun tutulması və saxlanılması texnologiyalarına marağın artması ilə bağlı olduğu qeyd edilib.
Layihələrin ümumi portfelində təbii qazın emalı və LNG sektoru illik 111 milyon tonluq potensialla önə çıxır. Hidrogen, ammonyak və gübrə sektoru 103 milyon ton, sement və əhəng sektoru isə 42 milyon tonluq potensialla növbəti yerləri tutur.
Amerika qitəsi karbon tutma gücünə görə ilk sıradadır
Amerika qitəsi fəaliyyətdə olan müəssisələrin illik 48 milyon tonluq karbon tutma gücü ilə regionlar arasında ilk yerdə qərarlaşıb. İnkişaf mərhələsindəki layihələr həyata keçirilərsə, regionun ümumi gücünün 2030-cu ildən sonra illik 282 milyon tona çata biləcəyi proqnozlaşdırılır.
Avropada 15 müəssisə fəaliyyət göstərir, 21 müəssisənin isə tikintisi davam edir. Avropa İttifaqının “Sıfır Emissiyalı Sənaye Aktı” çərçivəsində hazırlanan ilk irəliləyiş hesabatına görə, regionda karbon qazının illik yeraltına vurulması gücünün 2030-cu ilə qədər 33 milyon tona çatacağı gözlənilir. Bu göstərici 2030-cu il üçün müəyyən edilmiş 50 milyon tonluq hədəfdən aşağıdır.
Hesabatda karbon qazının daşınmasını asanlaşdırmağa yönəlmiş regional əməkdaşlıqlara da diqqət çəkilib. Böyük Britaniya ilə Belçika arasında karbon qazının daşınmasını asanlaşdıran razılaşma əldə olunub. Finlandiya ilə Norveç arasında isə Finlandiyadan çıxarılan karbon qazının Norveçdə daimi saxlanılmasını nəzərdə tutan anlaşma memorandumu imzalanıb.
Bundan başqa, Avropa İttifaqı çərçivəsində 17 birgə və qarşılıqlı maraq doğuran layihə rəsmiləşdirilib.
Yaxın Şərqdə karbon tutma mərkəzləri yaradılır
Yaxın Şərq və Afrika regionunda 5 müəssisə fəaliyyət göstərir, 5 müəssisənin tikintisi davam edir, 7 layihə irəliləmiş inkişaf, 12 layihə isə ilkin inkişaf mərhələsindədir.
Hesabata görə, Yaxın Şərq hökumətləri və sənaye qurumları genişmiqyaslı karbon tutma və saxlama mərkəzlərinin yaradılmasına, inteqrasiya olunmuş karbon qazı nəqli və saxlama infrastrukturunun qurulmasına, həmçinin LNG, hidrogen, ammonyak, elektrik enerjisi istehsalı və ağır sənaye sahələri ilə əlaqəli karbon idarəetmə zəncirlərinə diqqət yetirirlər.
Regionda bu istiqamətdə tətbiqlər əsasən azsaylı Körfəz ölkələrində və qısa müddətdə karbon qazının istifadəsindən kommersiya gəliri əldə etməyə imkan verən layihələrdə cəmləşib. Hesabatda vurğulanır ki, belə layihələr hər zaman karbon qazının daimi saxlanılmasını prioritet hesab etmir.
Bununla yanaşı, regionda tənzimləyici mexanizmlərin, nəqliyyat və saxlama üzrə biznes modellərinin, maliyyələşdirmə mexanizmlərinin, eləcə də saxlama sahələrinin təsdiqlənməsi proseslərinin təkmilləşdirilməsi davam edir.
Hesabatda həmçinin qeyd olunur ki, regiondakı münaqişələr enerji təhlükəsizliyinə, enerji xərclərinin əlçatanlığına və dövlət resurslarına təzyiqi artırır. Bu amillər karbonun tutulması və saxlanılması, eləcə də xalis sıfır emissiya istiqamətində bəzi investisiyaların gecikməsinə səbəb ola bilər.
20:48 06.11.2026
Oxunuş sayı: 59
