Siyasi

Azərbaycana növbəti etimad: Avrasiya nəqliyyat xəritəsində mövqeyini möhkəmləndirmək fürsəti

Azərbaycan sentyabrın 5-də Nyu-Yorkda keçirilən görüşdə 2027–2028-ci illər üçün Dənizə Çıxışı Olmayan İnkişaf Etməkdə Olan Ölkələr (LLDC) Qrupunun vitse-sədri seçilib. Bu, ilk baxışda protokol xarakterli diplomatik hadisə kimi görünə bilər. Lakin qərarın Azərbaycanın xarici siyasəti, nəqliyyat-logistika strategiyası və xüsusilə Mərkəzi Asiya ilə əlaqələri baxımından daha geniş mənası var. Qrupun idarəetmə bürosuna Laos, Burundi, Çad, Ruanda və Paraqvay da daxil edilib.

Azərbaycanın mövqeyi niyə diqqətçəkəndir?

LLDC Qrupuna hazırda 32 ölkə daxildir və əsas məqsədlərdən biri dənizə çıxışı olmayan dövlətlərin nəqliyyat, tranzit, ticarət, davamlı inkişaf və beynəlxalq iqtisadi sistemə inteqrasiya ilə bağlı problemlərini beynəlxalq platformalarda müdafiə etməkdir. BMT çərçivəsində qrupun sədri onun ümumi mövqelərinin formalaşdırılmasına və müxtəlif beynəlxalq proseslərdə təmsil olunmasına koordinasiya edir.

Azərbaycanın bu qurumda vitse-sədrliyinin xüsusi əhəmiyyəti isə paradoksal məqamdan irəli gəlir: Azərbaycan özü dənizə çıxışı olan ölkədir. Buna görə Bakı LLDC-lərin problemlərinə klassik “dənizə çıxışı olmayan ölkə” prizmasından deyil, onların dünya bazarlarına çıxışını təmin edən tranzit və logistika ölkəsi kimi yanaşa bilər.

Başqa sözlə, Azərbaycanın üstünlüyü məhz coğrafi mövqeyindədir. Ölkə Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən marşrutların mühüm hissəsidir. Bu baxımdan LLDC gündəliyinin əsas məsələlərindən biri olan nəqliyyat bağlantılarının genişləndirilməsi Azərbaycanın xarici siyasət və iqtisadi strategiyası ilə birbaşa kəsişir.

Burada əsas məsələ “Orta Dəhliz”dir

Azərbaycanın vitse-sədrliyinə ən mühüm strateji prizmadan baxış Orta Dəhliz kontekstində mümkündür.

Mərkəzi Asiyanın dənizə çıxışı olmayan ölkələri üçün əsas problemlərdən biri ixrac və idxalın dünya bazarlarına sürətli, təhlükəsiz və rəqabətqabiliyyətli yollarla çatdırılmasıdır. Azərbaycan isə Xəzər dənizi ilə Qafqazı birləşdirən əsas tranzit halqalardan biridir.

Bu səbəbdən Bakı LLDC platformasında nəqliyyat məsələsini yalnız sosial-iqtisadi problem kimi deyil, geoiqtisadi məsələ kimi də gündəmə gətirə bilər. Xüsusilə Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və digər Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Azərbaycanın nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı burada əlavə imkan yaradır.

Bu, Azərbaycanın son illərdə formalaşdırdığı xarici siyasət xəttinə də uyğundur. BMT-nin Azərbaycan üzrə məlumatlarında ölkənin beynəlxalq təşkilatlarda fəal iştirakı və davamlı inkişaf gündəliyinə töhfəsi ayrıca vurğulanır.

Türkmənistanla birlikdə işləmək ayrıca əhəmiyyət daşıyır

Burada başqa maraqlı məqam Azərbaycan-Türkmənistan tandemi ilə bağlıdır.

2027-ci ildən etibarən Türkmənistan LLDC Qrupuna rəhbərlik edəcək, Azərbaycan isə vitse-sədr olacaq. Türkmənistanın sədrliyinin prioritetləri sırasında enerji və nəqliyyat bağlantısının xüsusi yer tutacağı bildirilir.

Bu, Bakı-Aşqabad münasibətlərinə əlavə çoxtərəfli platforma verir.

Azərbaycan və Türkmənistan son illərdə Xəzərin iki sahilində yerləşən dövlətlər kimi nəqliyyat, enerji və iqtisadi əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirirlər. LLDC formatında onların rəhbərlik strukturunda birlikdə təmsil olunması isə bu əməkdaşlığın BMT müstəvisinə daşınması deməkdir.

Xüsusilə Transxəzər bağlantıları baxımından bu, təsadüfi deyil. Mərkəzi Asiya dövlətlərinin Avropaya çıxışında Xəzər üzərindən keçən marşrutların əhəmiyyəti artdıqca Azərbaycan özünü sadəcə regional tranzit ölkəsi deyil, Avrasiya bağlantılarının siyasi və diplomatik platformalarında söz sahibi olan dövlət kimi təqdim edə bilir.

Diplomatik baxımdan başqa bir mesaj

Azərbaycanın son dövrdə BMT strukturlarında müxtəlif vəzifələrə seçilməsi də diqqət çəkir. Məsələn, Azərbaycan 2025–2029-cu illər üçün BMT-nin Sosial İnkişaf Komissiyasına və Əhali və İnkişaf Komissiyasına seçilib, həmçinin 2027-ci il üçün Sosial İnkişaf Komissiyasının Bürosunda vitse-sədr vəzifəsinə yekdilliklə seçilib.

Bu baxımdan LLDC vitse-sədrliyi ayrıca hadisədən daha çox, Azərbaycanın BMT platformalarında institusional iştirakını artırmaq xəttinin növbəti elementi kimi qiymətləndirilə bilər.

Burada Azərbaycanın məqsədi yalnız konkret bir qurumda vəzifə tutmaq deyil. Daha geniş mənada Bakı müxtəlif regional və qlobal qruplarda öz mövqeyini möhkəmləndirməyə çalışır. Bu isə xüsusilə Azərbaycanın özünü inkişaf etməkdə olan ölkələrin maraqlarını müdafiə edən aktor kimi təqdim etməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Amma əsas fürsət vəzifənin özündə deyil

Burada vacib bir məqam var: vitse-sədrlik avtomatik olaraq siyasi dividendlər yaratmır. Əsas məsələ Azərbaycanın bu statusdan necə istifadə etməsidir.

Əgər Bakı 2027–2028-ci illərdə LLDC gündəliyində:

Orta Dəhlizin inkişafını,

Xəzər üzərindən yükdaşımaların artırılmasını,

gömrük və sərhəd prosedurlarının sadələşdirilməsini,

rəqəmsal nəqliyyat sistemlərinin inteqrasiyasını,

logistika xərclərinin azaldılmasını,

enerji və nəqliyyat dəhlizlərinin əlaqələndirilməsini

daha fəal şəkildə təşviq edə bilsə, vitse-sədrliyin Azərbaycanın praktiki geoiqtisadi maraqlarına çevrilməsi mümkündür. Çünki LLDC-lərin əsas problemlərindən biri məhz logistika xərclərinin yüksək olması və beynəlxalq bazarlara çıxışın çətinliyidir. BMT-nin LLDC gündəliyində də logistika xərcləri, iqlim həssaslığı və nəqliyyat bağlantıları xüsusi istiqamətlər kimi göstərilir.

Nəticə

Beləliklə, Azərbaycanın LLDC Qrupunda vitse-sədr seçilməsini sadəcə növbəti beynəlxalq vəzifə kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Bu, Azərbaycanın son illərdə qurduğu nəqliyyat-logistika və çoxtərəfli diplomatiya xəttinin bir-biri ilə kəsişdiyi nöqtələrdən biridir.

Azərbaycanın dənizə çıxışı olmayan ölkələrin təşkilatında rəhbərliyə gəlməsi ilk baxışda paradoksal görünsə də, əslində onun əsas üstünlüyü də buradadır: Bakı həmin ölkələrin problemini onların öz coğrafiyasından deyil, onları dünya bazarlarına bağlayan tranzit mərkəzinin mövqeyindən görə bilir.

2027–2028-ci illərdə əsas sual Azərbaycanın vitse-sədr olub-olmaması yox, bu platformanı Orta Dəhlizin, Xəzər tranzitinin və Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında yeni bağlantıların təşviqi üçün nə dərəcədə effektiv diplomatik alətə çevirə bilməsidir.

Əgər bunu bacararsa, LLDC vitse-sədrliyi Azərbaycanın BMT-də növbəti protokol uğurundan daha çox, ölkənin özünü Avrasiya nəqliyyat xəritəsində mərkəzi aktorlardan biri kimi möhkəmləndirməsi üçün əlavə diplomatik platformaya çevrilə bilər.

Müşahidəçi

🖨 Çap et

12:38 05.09.2026

Oxunuş sayı: 51