ŞƏT-də Azərbaycan amili: Bakı Avrasiyanın yeni geosiyasi xəritəsində
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Zirvə toplantısında iştirakı ölkəmizin xarici siyasətində və Avrasiya məkanında artan rolunun göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilir. ŞƏT-in tərkibində Çin, Rusiya, Hindistan, İran, Pakistan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistan və Belarus kimi mühüm dövlətlərin yer alması təşkilatın beynəlxalq siyasi və iqtisadi çəkisini artırır. Azərbaycan ŞƏT-in üzvü olmasa da, 2015-ci ildən təşkilatda dialoq üzrə tərəfdaş statusuna malikdir. Son illərdə Bakı ilə ŞƏT arasında təmasların intensivləşməsi Azərbaycanın bu platformaya marağının artdığını göstərir. Prezident İlham Əliyevin təşkilatın əvvəlki sammitlərində də iştirakı Azərbaycan-ŞƏT münasibətlərinin ardıcıl xarakter daşıdığını nümayiş etdirir.
Bişkek sammiti çərçivəsində təhlükəsizlik, iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat-logistika, enerji və regional bağlantılarla yanaşı, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrinin inkişafı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ölkəmizin Orta Dəhlizdə yerləşməsi Azərbaycanı Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında mühüm nəqliyyat və logistika qovşaqlarından birinə çevirir. Bununla yanaşı, Çinlə strateji tərəfdaşlığın inkişafı və Türk Dövlətləri ilə əlaqələrin genişlənməsi Azərbaycanın ŞƏT çərçivəsində əməkdaşlıq imkanlarını artırır. Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin təmin olunması isə regionun nəqliyyat, enerji və iqtisadi potensialının daha səmərəli reallaşdırılması baxımından mühüm amil hesab olunur. Prezident İlham Əliyevin sammit çərçivəsində Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla görüşü də bu baxımdan diqqət çəkir. Azərbaycanın müxtəlif beynəlxalq platformalarda fəal iştirak etməsi ölkənin regional və qlobal proseslərdə öz maraqlarını daha geniş şəkildə ifadə etməsinə imkan yaradır.
Milli Məclisin deputatı Elnarə Akimova Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə keçirilən ŞƏT Zirvə toplantısında iştirakı Azərbaycanın artan geosiyasi çəkisinin göstəricisidir:
“Bəzən bir ölkənin xarici siyasətinin gücünü onun hansısa masalarda sözünün eşidilməsi göstərir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə toplantısında iştirakı da məhz belə qiymətləndirilməlidir. Bu səfər sadəcə beynəlxalq tədbirdə iştirak faktı deyil. Bu, Azərbaycanın dəyişən dünya düzənində özünə açdığı yeni diplomatik imkanların, artan geosiyasi çəkisinin və Avrasiya məkanında formalaşan yeni əlaqələr sistemində tutduğu yerin nümayişidir. Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının bugünkü çəkisini anlamaq üçün onun coğrafiyasına baxmaq kifayətdir. Təşkilatın sıralarında Çin, Rusiya, Hindistan, İran, Pakistan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistan və Belarus kimi dövlətlər var. Bu, dünyanın ən mühüm siyasi, iqtisadi, enerji və nəqliyyat mərkəzlərinin böyük hissəsini bir araya gətirən platformadır. 2026-cı il Bişkek sammitinin təşkilatın 25 illiyinə təsadüf etməsi də onun siyasi əhəmiyyətini artırır. Zirvə çərçivəsində təhlükəsizlikdən iqtisadi əməkdaşlığa, nəqliyyatdan rəqəmsal əlaqələrə qədər geniş məsələlər müzakirə olunur. Azərbaycanın belə bir platformada Prezident səviyyəsində təmsil olunması, ilk növbədə, ölkəmizin özünü hansı geosiyasi miqyasda gördüyünü göstərir. Azərbaycan ŞƏT-in üzvü deyil. 2015-ci ildən təşkilatda dialoq üzrə tərəfdaş statusuna malikdir. Lakin son illərdə Bakı ilə ŞƏT arasında təmasların intensivləşməsi Azərbaycanın bu platformaya marağının təsadüfi olmadığını göstərir. Burada ən mühüm məsələ böyük dövlətlərin bir araya gəldiyi belə bir platformada Azərbaycanın mövqeyinin Prezident səviyyəsində səsləndirilməsidir. Bu, Azərbaycanın öz maraqlarını dünyanın ən mühüm geosiyasi aktorlarının qarşısında birbaşa ifadə etmək imkanını genişləndirir. Müasir beynəlxalq münasibətlərdə dünya artıq tək bir güc mərkəzinin təsirində deyil. Müxtəlif siyasi, iqtisadi və hərbi mərkəzlərin təsirinin artdığı daha mürəkkəb, çoxqütblü bir mühit formalaşır. ŞƏT də bu dəyişən sistemin mühüm platformalarından biridir”.
Deputat əlavə edib ki, Azərbaycanın xarici siyasətinin gücü də məhz bu çeviklikdədir: “Bakı özünü yalnız bir geosiyasi istiqamətlə məhdudlaşdırmır. Avropa ilə strateji əməkdaşlıq davam edir, Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətləri dərinləşir, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələr genişlənir, Çinlə iqtisadi və nəqliyyat əməkdaşlığı inkişaf edir, Rusiya və İranla münasibətlər ayrıca istiqamət kimi qorunur. İkinci böyük məsələ iqtisadi və nəqliyyat imkanlarıdır. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi son illərdə onun xarici siyasətində getdikcə daha böyük üstünlüyə çevrilir. Xəzərin qərb sahilində yerləşən ölkəmiz Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında ən mühüm bağlantı nöqtələrindən biridir. Orta Dəhlizin inkişafı bu reallığı daha da gücləndirib. Çin və Mərkəzi Asiyadan gələn yüklərin Xəzər üzərindən Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya daşınması Azərbaycanın nəqliyyat xəritəsindəki rolunu artırır. ŞƏT məkanında nəqliyyat və logistika məsələlərinin gündəmin mühüm istiqamətlərindən biri olması Azərbaycanın maraqları ilə birbaşa üst-üstə düşür. Bu baxımdan Azərbaycan Bişkekdə yalnız siyasi dialoq aparmırdı, həm də özünü Avrasiyanın nəqliyyat xəritəsində vacib ölkə kimi təqdim edirdi. Bu isə gələcəkdə investisiyalar, tranzit imkanları və regional ticarətin genişlənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Digər mühüm məsələ enerji təhlükəsizliyidir. Azərbaycan uzun illərdir Avropanın enerji xəritəsində özünəməxsus yer tutur. Lakin enerji siyasətinin yeni mərhələsi yalnız neft və qaz ixracı ilə məhdudlaşmır. Yaşıl enerji, elektrik enerjisinin regional və qitələrarası ötürülməsi, Xəzərin enerji potensialının istifadəsi və Mərkəzi Asiya ilə enerji əməkdaşlığı yeni imkanlar yaradır. Bişkekdə keçirilən sammitin Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyan istiqamətlərindən biri də Türk dünyası ilə əlaqələrdir. Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla münasibətlər Azərbaycanın xarici siyasətində artıq ayrıca strateji istiqamətə çevrilib. Bu əlaqələr nəqliyyat, enerji, investisiya, rəqəmsal texnologiyalar və ticarət sahələrində konkret əməkdaşlıqla möhkəmlənir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiyaya marağı da birtərəfli deyil. Bakı bu region üçün Avropaya çıxış imkanlarından biridir. Mərkəzi Asiyanın enerji və yük potensialının dünya bazarlarına çıxarılmasında Azərbaycan marşrutunun əhəmiyyəti artır. Beləliklə, Xəzər iki sahili ayıran coğrafi sərhəd olmaqdan çıxaraq onları birləşdirən iqtisadi körpüyə çevrilir. Bişkek sammiti bu mənzərədə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin daha geniş ŞƏT platforması ilə əlaqələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Azərbaycan artıq özünü yalnız Cənubi Qafqazdakı proseslərə reaksiya verən dövlət kimi təqdim etmir. Əsas məqsəd əldə olunmuş siyasi nəticələri regional sabitliyə, iqtisadi əməkdaşlığa və daha geniş beynəlxalq tərəfdaşlıqlara çevirməkdir. Bişkekdə Prezident İlham Əliyevin iştirakı həm də Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin yeni mərhələsi ilə eyni siyasi mənzərədə nəzərə çarpır. Onun Nikol Paşinyanla görüşü göstərir ki, Azərbaycan bir tərəfdən Avrasiyanın böyük dövlətləri ilə münasibətlərini genişləndirir, digər tərəfdən Cənubi Qafqazda sülh gündəliyini birbaşa dialoq vasitəsilə irəli aparır. Bu iki istiqamət bir-birindən ayrı deyil. Cənubi Qafqazda sülh Azərbaycanın iqtisadi və nəqliyyat imkanlarını artırır. Nəqliyyat bağlantılarının genişlənməsi isə Azərbaycanı Avrasiya miqyasında daha əhəmiyyətli tərəfdaşa çevirir. Deməli, diplomatiya, təhlükəsizlik və iqtisadiyyat burada vahid strategiyanın müxtəlif tərəfləridir. Bişkek səfərinin əhəmiyyəti də məhz bundadır. Prezident İlham Əliyev ŞƏT Zirvə toplantısında iştirak etməklə Azərbaycanın səsini Avrasiyanın mühüm siyasi platformalarından birində eşitdirdi. Azərbaycan müxtəlif güc mərkəzləri ilə münasibətlər qurarkən öz siyasi iradəsini və milli maraqlarını qorumaq imkanlarını genişləndirir”.
Politoloq Vaqif Hüseyn isə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanın ŞƏT sammitində iştirakı ölkənin regional əhəmiyyətindən irəli gəlir:
“Məsələ Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində dəyərləndirilməlidir. Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sırf iqtisadi təşkilat kimi qalacağı, yoxsa gələcəkdə siyasi bir quruma çevriləcəyi irəlidəki dövrdə məlum olacaq. Əsas məsələ odur ki, Azərbaycan mühüm nəqliyyat marşrutlarının kəsişdiyi bir məkan, bölgənin kilid ölkələrindən biri kimi region dövlətləri üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Buraya Türkiyə və hətta Ermənistan da daxildir. Bildiyiniz kimi, yeni regional layihə olan TRIPP çərçivəsində Ermənistan da artıq mühüm kilid mövqeyə gəlib çatıb. Buna görə də Azərbaycan kimi ölkələrin tədbirə dəvət olunması və orada iştirakı, fikrimcə, tamamilə təbii qarşılanmalıdır. Bu, bizim ölkəmiz üçün də mühüm hadisədir.”
Zeynəb Həsən
19:00 01.09.2026
Oxunuş sayı: 57
