Sosium

Laçın Şəhəri Günü tarixi torpaqlara qayıdışın və böyük quruculuğun ifadəsidir

Laçın deyəndə insanın təsəvvüründə yalnız uca dağlar, sıx meşələr, axar çaylar və qədim yaşayış məskənləri canlanmır. Bu ad eyni zamanda bütöv bir xalqın yaşadığı ağrını, uzun illər davam edən həsrəti, səbr və inamı, nəhayət isə Zəfərlə gələn sevinc hissini özündə yaşadır. Onilliklər sonra doğma torpağına qayıdan insanların üzündəki sevinc isə Laçının yenidən dirçəlməsinin ən təsirli mənəvi göstəricilərindən biridir.

1992-ci il mayın 18-də Laçının işğalı ilə birlikdə yalnız şəhər və rayon deyil, minlərlə insanın evləri, həyətləri, küçələri, məktəbləri və uşaqlıq xatirələri də işğal altında qaldı. Laçın sakinləri öz doğma yurdlarından məcburi şəkildə uzaq düşdülər. Yüzlərlə insan şəhid oldu, itkin düşdü, sosial və mədəni obyektlər dağıdıldı, təhsil və səhiyyə müəssisələri məhv edildi, tarixi abidələrə qarşı vandalizm aktları törədildi. Lakin insanın doğulduğu torpaqla bağlı yaddaşını heç bir işğal, heç bir zaman məsafəsi silə bilməz. Laçınlılar uzun illər doğma yurdlarına qayıdış arzusu ilə yaşadılar. Onların yaddaşında Laçın sadəcə keçmişdə qalmış bir məkan deyildi. O, yenidən dönüləcək ev, açılacaq qapı, uşaqlıq illərinin keçdiyi küçə və ata ocağı idi.

2020-ci ildə əldə olunan Zəfər Laçının taleyində də köklü dönüş yaratdı. Həmin ilin dekabrın 1-də Laçın rayonu Azərbaycana qaytarıldı. 2022-ci il avqustun 26-da isə Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndləri Azərbaycanın nəzarətinə keçdi. Bununla Laçının tarixində tamamilə yeni bir mərhələ başladı. 26 Avqustun Laçın Şəhəri Günü kimi qeyd olunması da məhz bu tarixi dönüşün əhəmiyyətindən irəli gəlir. Bu gün işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyatın yenidən qurulmasının, yeni tarixin formalaşmasının və gələcəyə doğru atılan addımların rəmzlərindən biri kimi qəbul olunur. Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il 31 iyul tarixli Sərəncamı ilə şəhər günlərinin təsis edilməsi də Laçının Azərbaycan tarixindəki xüsusi mövqeyinin dövlət səviyyəsində vurğulanmasının mühüm ifadəsidir.

Bu gün Laçına gələn insan tamamilə yenilənmiş bir mənzərə ilə qarşılaşır. Dağların arasında yeni yaşayış binaları və fərdi evlər yüksəlir, küçələr salınır, məktəblər fəaliyyət göstərir, uşaqlar yenidən Laçın torpağında təhsil alırlar. Həyətlərdə həyat canlanır, Həkəri çayının sahilində istirahət məkanları və bulvar yaradılır, yeni müəssisələr fəaliyyətə başlayır. Şəhər sanki uzun illər davam edən sükutdan sonra yenidən həyata qovuşur. Lakin burada baş verənlər sadəcə tikinti və abadlıq işləri deyil. Bu, illərlə yaddaşlarda qorunan həyatın yenidən gerçəkliyə çevrilməsidir. Laçında inşa edilən hər evin arxasında ayrıca bir ailənin taleyi dayanır. Hər yeni mənzil illərlə gözlənilən doğma yurda qayıdış arzusunun gerçəkləşməsidir.

Rayonun nəqliyyat imkanları da sürətlə yenilənir. Laçın Beynəlxalq Hava Limanının istifadəyə verilməsi şəhərin ölkənin digər bölgələri və xarici məkanlarla əlaqəsini genişləndirir. Kəlbəcər-Laçın avtomobil yolunda yeni tunellərin və körpülərin inşası isə rayonun quru nəqliyyatı baxımından əlçatanlığını artırır. Bu layihələr Laçını həm Azərbaycanın müxtəlif bölgələri ilə, həm də daha geniş regional və beynəlxalq əlaqələr sistemi ilə birləşdirir.

Laçının iqtisadi həyatında da ciddi canlanma müşahidə olunur. Mebel fabriki, tikiş və ayaqqabı istehsalı müəssisələri, aqro-sənaye parkı, balıqçılıq təsərrüfatı və digər layihələrin həyata keçirilməsi göstərir ki, rayon yalnız yaşayış üçün deyil, həm də əmək fəaliyyəti və istehsal üçün yenidən qurulur. Bu məsələ Böyük Qayıdışın davamlılığı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki insanın doğma torpağına qayıtması yalnız evlə təmin olunması demək deyil. Davamlı həyat üçün iş yeri, gəlir mənbəyi, məktəb, sosial xidmətlər, mədəni mühit və rahat yaşayış şəraiti də mövcud olmalıdır. Laçının bərpa siyasətində bütün bu amillərin kompleks şəkildə nəzərə alınması diqqət çəkir.

Bu gün Laçının küçələrində yalnız yeni binalar, yollar və abadlıq elementləri görünmür. Burada Azərbaycanın Zəfərdən sonrakı yeni həyatının mənzərəsi formalaşır. Vaxtilə məcburi köçkün kimi yaşayan insanlar artıq Laçının daimi sakinlərinə çevrilirlər. Dağıdılmış məktəblərin yerində uşaqların səsi eşidilir, işğal illərində Azərbaycan bayrağının görünmədiyi torpaqlarda bu gün üçrəngli bayraq dalğalanır. Bir vaxtlar yalnız xatirələrdə qorunan küçələr indi yenidən insanlarla canlanır. Laçının ən böyük uğuru da məhz budur. Çünki torpağın azad edilməsi böyük Zəfərdirsə, həmin torpaqda həyatı yenidən qurmaq, insanları geri qaytarmaq və gələcəyi burada formalaşdırmaq Zəfərin davamıdır. Laçın hazırda bu davamlı quruculuğun ən canlı nümunələrindən biridir.

Laçının dağları keçmişin yaddaşını qoruyur, yeni yollar isə gələcəyə doğru istiqamət alır. Həkəri çayı həyatın və davamlılığın rəmzinə çevrilir. Yeni evlərdə yanan işıqlar illərlə doğma yurda həsrət qalan insanların ümidlərini ifadə edir. Məktəb həyətlərində oynayan uşaqlar isə Laçının ən gözəl gələcəyini göstərir. Laçın artıq yalnız işğaldan azad edilmiş şəhər deyil. O, öz yurduna qayıdan insanların şəhəri, yenidən qurulan Azərbaycanın inkişaf şəhəridir. Laçın Zəfərin memarlıqda, iqtisadiyyatda, mədəniyyətdə və insan həyatında təcəssüm edən obrazıdır. Əslində, bir torpağın həqiqi azadlığı yalnız onun siyasi baxımdan azad olunması ilə tamamlanmır. Həmin ərazidə yenidən həyatın başlaması, insanların qayıtması və gələcəyin qurulması ilə azadlıq öz tam mənasını qazanır. Laçında isə bu həyat artıq yenidən başlayıb və böyük ümidlərlə davam edir.

Beləliklə, Laçında aparılan işlərin mahiyyəti sadəcə yeni binaların, yolların və obyektlərin inşasından ibarət deyil. Burada bütöv bir şəhərin və rayonun həyat sistemi yenidən formalaşdırılır. İnsanların yaşaması, işləməsi, təhsil alması, istirahət etməsi, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olması və sosial-mədəni həyata qoşulması üçün bütün zəruri imkanlar eyni inkişaf modelinin daxilində yaradılır. Məhz bu kompleks və sistemli yanaşma Laçının bərpasını klassik postmüharibə rekonstruksiyasından fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biridir. Burada məqsəd yalnız keçmişdə dağıdılmışı bərpa etmək deyil, Zəfərdən sonrakı Azərbaycanın tələblərinə cavab verən daha müasir, dayanıqlı və gələcəyə hesablanmış Laçın yaratmaqdır.