Yeni dünya nizamı formalaşır - NATO dövlətlərindən Ukraynaya dəstək
NATO-nun 32 üzv ölkəsinin rəhbərləri Türkiyənin paytaxtında keçirilən sammitin yekun bəyannaməsini qəbul ediblər. Sənəddə ən diqqətçəkən məqam müttəfiqlərin 2026-cı ildə Ukraynaya hərbi avadanlıq, təlim və yardımlar üçün ümumilikdə 70 milyard avro (təxminən 80 milyard ABŞ dolları) ayırmağı öhdələrinə götürməsidir. Eyni səviyyədə dəstəyin 2027-ci ildə də davam etdiriləcəyi vurğulanır. Bu qərar Rusiyanın Avro-Atlantik təhlükəsizlik üçün “uzunmüddətli təhdid” kimi rəsmi tanınması fonunda qəbul olunub və Qərbin Ukrayna ilə bağlı siyasətində yeni mərhələni işarələyir. Bəyannamədə həmçinin Ukraynanın transatlantik təhlükəsizliyə verdiyi töhfə xüsusi qeyd olunur.
Mövzu ilə bağlı politoloq Aytən Qurbanova Crossmedia.az-a açıqlamasında qeyd edib ki, NATO-nun dövlət və hökumət başçılarının sammitinin yekununda qəbul olunan bəyannamədə Ukraynaya 2026-cı il ərzində 70 milyard avro həcmində maliyyə və hərbi dəstəyin göstərilməsi ilə bağlı öhdəliyin təsdiqlənməsi ilk baxışdan Kiyevə növbəti yardım paketi kimi görünə bilər: "Lakin geosiyasi proseslərə daha geniş prizmadan yanaşıldıqda aydın olur ki, bu qərar yalnız Ukraynanın müdafiəsinin maliyyələşdirilməsi ilə məhdudlaşmır. Əslində söhbət NATO-nun dəyişən beynəlxalq təhlükəsizlik mühitinə uyğun olaraq formalaşdırdığı uzunmüddətli strateji xəttin davam etdirilməsindən gedir. Ukrayna müharibəsi artıq çoxdan regional münaqişə çərçivəsini aşaraq yeni dünya nizamının formalaşması uğrunda aparılan qlobal geosiyasi rəqabətin əsas platformalarından birinə çevrilib. Bu müharibədə söhbət yalnız ərazi uğrunda mübarizədən deyil, Avropanın gələcək təhlükəsizlik arxitekturasının necə qurulacağından, beynəlxalq hüququn hansı prinsiplər əsasında işləyəcəyindən və XXI əsrdə qüvvələr balansının hansı istiqamətdə dəyişəcəyindən gedir. Məhz bu nöqteyi-nəzərdən yanaşdıqda, NATO-nun Ukraynaya dəstəyini sırf hərbi yardım kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Bu eyni zamanda Alyansın öz təhlükəsizlik məkanını qorumaq və strateji çəkindirmə qabiliyyətini saxlamaq siyasətinin mühüm elementidir. Son illər Avro-Atlantik məkanda müşahidə olunan proseslər göstərir ki, NATO müdafiə konsepsiyasını yalnız kollektiv müdafiə prinsipi üzərində deyil, həm də böhranların sərhədlərdən kənarda idarə olunması yanaşması əsasında yenidən qurur. Ona görə də, Ukrayna Alyans üçün sadəcə tərəfdaş ölkə deyil, Avropanın təhlükəsizlik sisteminin ön xəttinə çevrilmiş geostrateji məkan kimi qiymətləndirilir. Belə olan halda, Kiyevə ayrılan maliyyə paketi NATO-nun öz təhlükəsizlik maraqlarına yönəlmiş investisiya kimi dəyərləndirilə bilər".
Politoloq qeyd edib ki, Moskva bu qərarı Qərbin Rusiyanın strateji imkanlarını məhdudlaşdırmağa yönəlmiş növbəti addımı kimi təqdim edəcək: "Rusiya rəhbərliyi uzun müddətdir NATO-nun şərqə doğru genişlənməsini və Ukraynaya göstərilən hərbi dəstəyi öz milli təhlükəsizlik maraqlarına təhdid kimi qiymətləndirir. Yeni maliyyə paketi də rəsmi Kremlin bu mövqeyini dəyişməyəcək. Əksinə, qarşılıqlı ittihamların, informasiya müharibəsinin və siyasi ritorikanın daha da sərtləşməsi ehtimalı yüksəkdir. Lakin bu vəziyyəti NATO ilə Rusiya arasında yeni münaqişə mərhələsinin başlanğıcı kimi qiymətləndirmək də doğru olmaz. Çünki tərəflər arasında sistemli geosiyasi qarşıdurma artıq formalaşıb. Bugün rəqabət yalnız Ukrayna cəbhəsində deyil, enerji bazarlarında, kiberməkanda, süni intellekt texnologiyalarında, kosmos proqramlarında, iqtisadi sanksiyalar sistemində və qlobal diplomatik platformalarda davam edir. Başqa sözlə desək, Ukrayna müharibəsi daha geniş geosiyasi rəqabətin yalnız görünən hissəsidir".
A.Qurbanova qeyd edib ki, müharibənin taleyinə gəlincə isə 70 milyard avroluq dəstəyin onu qısa müddətdə yekunlaşdıracağını düşünmək reallığa uyğun deyil: "Müasir müharibələrin mahiyyəti dəyişib. Artıq hərbi əməliyyatların nəticəsini yalnız maliyyə və ya silah tədarükü müəyyən etmir. Uzunmüddətli münaqişələrdə iqtisadi dayanıqlılıq, hərbi-sənaye kompleksinin istehsal gücü, texnoloji üstünlük, pilotsuz sistemlərin tətbiqi, kəşfiyyat imkanları, logistika və cəmiyyətin müharibəyə davamlılığı həlledici rol oynayır. Ona görə də, ayrılan vəsait Ukraynanın müdafiə qabiliyyətini gücləndirəcək, lakin müharibənin taleyini birbaşa həll etməyəcək. Həmçinin nəzərə almaq lazımdır ki, Rusiya da paralel şəkildə hərbi-sənaye potensialını genişləndirir, müdafiə sənayesini müharibə rejiminə uyğunlaşdırır və resurslarını uzunmüddətli qarşıdurmaya hesablayır. Bu reallıq göstərir ki, hər iki tərəf artıq sürətli qələbədən daha çox, rəqibin iqtisadi, hərbi və siyasi potensialını tədricən zəiflətməyə yönəlmiş strategiya həyata keçirir. Belə şəraitdə Ukraynaya ayrılan maliyyə paketi cəbhədə qüvvələr balansının qorunmasına xidmət etsə də, müharibənin birdəfəlik həllini təmin edən amil kimi çıxış etmir. Əslində, NATO-nun bu qərarı daha geniş geosiyasi məqsədə xidmət edir. Alyans bununla göstərir ki, Avropanın təhlükəsizliyi yalnız NATO üzvü olan ölkələrin sərhədləri daxilində təmin edilə bilməz. Təhlükəsizlik artıq qarşılıqlı asılılıq prinsipi üzərində qurulur və qonşuluqda baş verən hərbi böhranlar birbaşa Avro-Atlantik məkanının sabitliyinə təsir göstərir. Bu yanaşma NATO-nun gələcək fəaliyyət modelinin də əsas istiqamətlərindən birini təşkil edəcək. Nəticə etibarilə, Ukraynaya ayrılan 70 milyard avroluq dəstək müharibənin taleyini birdəfəlik həll edən qərardan daha çox, uzunmüddətli strateji rəqabətin davam edəcəyini göstərən siyasi bəyanatdır. Bu qərar NATO-nun öz təhlükəsizlik prioritetlərindən geri çəkilməyəcəyini nümayiş etdirir, eyni zamanda Rusiyaya qarşı hərbi deyil, resurs, texnologiya və siyasi iradə üzərində qurulan uzunmüddətli çəkindirmə strategiyasının davam etdiriləcəyinə işarə edir. Mövcud geosiyasi reallıq isə göstərir ki, Ukrayna müharibəsinin gələcək taleyi yalnız ayrılan maliyyə vəsaiti ilə deyil, qlobal güc balansının necə dəyişəcəyi, tərəflərin iqtisadi davamlılığı və mümkün siyasi-diplomatik razılaşmaların əldə olunub-olunmayacağı ilə müəyyən ediləcək".
Ayhan
17:00 09.07.2026
Oxunuş sayı: 130
