Azərbaycanda uşaq ədəbiyyatı ilə bağlı vəziyyət nə yerdədir?
Uşaq ədəbiyyatı sadəcə rəngli illüstrasiyalar və sadə süjetlər toplusu deyil; o, bir millətin gələcək təfəkkürünün memarlıq layihəsidir. Bu gün Azərbaycanın ədəbi mühitində baş verən dinamik yenilənmələr uşaq kitabçılığına da yeni bir nəfəs gətirsə də, bu yol heç də hamar deyil. Biz parıldayan kitab üzlükləri ilə boş qalmış kitabxana rəfləri, yüksək çap keyfiyyəti ilə məzmun qıtlığı, paytaxtın canlı kitab mühiti ilə regionların səssizliyi arasında mürəkkəb bir keçid dövrünü yaşayırıq. Mövcud vəziyyəti təhlil etmək, sadəcə problemləri sadalamaq deyil, sabahın oxucusunu formalaşdıracaq təməl sütunları bərpa etməkdir.
Məsələ ilə bağlı Milli Məclisin deputatı, Nizami adına ədəbiyyat institutunun "Uşaq ədəbiyyatı" şöbəsinin müdiri, filologiya elmləri doktoru Elnarə Akimova Crossmedia.az-a açıqlama verib.
O, uşaq ədəbiyyatı ilə məşğul olan mətbəələrin sayında artım müşahidə olunduğunu qeyd edib:
"Uşaq ədəbiyyatı ümumi ədəbiyyatın bir parçasıdır və cari prosesdə baş verən tendensiyalar ona birbaşa təsir göstərir. Bu gün Azərbaycanda ədəbiyyat və incəsənət sahəsinin dinamikliyi fonunda uşaq ədəbiyyatı da diqqətdən kənarda qalmır, lakin bu sahənin real vəziyyətinə nəzər saldıqda mənzərənin düşündüyümüz qədər birmənalı olmadığını görürük. Burada həm ümidverici addımlar, həm də ciddi boşluqlar yanaşı mövcuddur. Son illərdə Azərbaycanda uşaq kitablarının nəşri ilə məşğul olan nəşriyyatların sayında artım müşahidə olunur. Xüsusilə ixtisaslaşmış nəşriyyatların meydana çıxması, kitabların dizayn və çap keyfiyyətinin yüksəlməsi sevindirici haldır. Rəngarəng illüstrasiyalar, estetik tərtibat, müasir çap texnologiyaları uşaqların kitaba marağını artırmaq baxımından mühüm rol oynayır. Bu, artıq təsadüfi təşəbbüs yox, formalaşmaqda olan bir bazarın göstəricisidir. Lakin kitabın zahiri gözəlliyi ilə yanaşı, məzmun məsələsi də aktual olaraq qalır. Müasir uşaq ədəbiyyatında yeni müəlliflərin meydana çıxması müşahidə olunsa da, bu proses hələ geniş vüsət almayıb; janr müxtəlifliyi və ideya yeniliyi baxımından müəyyən boşluqlar qalmaqdadır. Ən böyük problem isə kitabın yazılması və çap olunmasından sonra onun oxucuya çatdırılması mərhələsində başlayır".
O, eyni zamanda paytaxt ərazisindən kənar bölgələrdə vəziyyətin fərqli olduğunu da deyib: "Paytaxtda müəyyən imkanlar mövcud olsa da, regionlarda yaşayan uşaqlar üçün vəziyyət xeyli fərqlidir. Uşaq kitabxanalarının bir qismi köhnəlmiş fondla fəaliyyət göstərir, yenilənmə zəif gedir, bəzi yerlərdə isə ümumiyyətlə, müasir kitab mühiti formalaşmayıb. Yeni nəşr olunan kitablar, jurnallar çox vaxt rayonlara gedib çıxmır. Nəticədə ölkə daxilində oxu imkanları arasında ciddi disbalans yaranır. Bu, sadəcə texniki problem deyil. Bu, mədəniyyətə çıxış imkanlarının bərabərsizliyidir".
Professor, həmçinin bu məsələdə təbliğatın da xüsusi önəm daşıdığını qeyd edib: "Məsələ yalnız kitablarla da məhdudlaşmır. Uşaq ədəbiyyatının təbliği baxımından televiziya və media mühitində də ciddi boşluqlar hiss olunur. Maarifləndirici uşaq verilişləri, ədəbi proqramlar, nağıl saatları demək olar ki, yox dərəcəsindədir. Halbuki uşağın ədəbiyyata sevgisi təkcə oxumaqla deyil, dinləməklə, paylaşmaqla, kollektiv mühitdə hekayə ilə ünsiyyət qurmaqla formalaşır. Nağıl saatlarının olmaması, uşaq proqramlarının zəifliyi bu sahədə emosional bağın qurulmasına mane olur. Digər tərəfdən, bazar mexanizmi də öz sözünü deyir. Azərbaycanda kitab bazarı ümumilikdə kiçikdir və bu, uşaq ədəbiyyatına da təsirsiz ötüşmür. Tirajlar yüksək deyil, nəşrlər davamlılıq baxımından sabit sistemə çevrilməyib. Buna baxmayaraq, maraqlı bir məqam diqqəti çəkir: keyfiyyətli məhsul təqdim ediləndə tələbat dərhal formalaşır. Müasir valideynlər uşaqları üçün daha seçici davranır, maarifləndirici və estetik baxımdan zəngin kitablar axtarır. Bu isə göstərir ki, problem oxucunun yoxluğunda deyil, ona təqdim olunan məhsulun və sistemin yetkinliyindədir".
E. Akimova bütün bu çətinliklər fonundakı inkişafa diqqət çəkib: "Bütün bu daxili çətinliklərə baxmayaraq, uğurlu addımlar da var. Məsələn, ölkəmizdə hər il keçirilən Beynəlxalq Kitab Sərgiləri uşaq ədəbiyyatına marağın qorunmasında, keyfiyyətli işlərin meydana çıxmasında rolu böyükdür. Digər mühüm məsələ, bu gün daha geniş coğrafiyada - Türk dünyasında uşaq ədəbiyyatına marağın artması diqqət çəkir. Türk Dil qurumu kimi ciddi təşkilatların təşəbbüsü ilə keçirilən konfranslar, ədəbi görüşlər və layihələr bu sahənin strateji əhəmiyyət qazandığını göstərir. Müxtəlif türk ölkələrindən yazıçılar, tədqiqatçılar bir araya gələrək təcrübə mübadiləsi aparır, ortaq dəyərlər üzərində qurulan yeni layihələr müzakirə olunur. Bu proses uşaq ədəbiyyatının yalnız milli deyil, həm də ortaq mədəni platformaya çevrilmək potensialını ortaya qoyur. Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı bu gün bir yol ayrıcındadır. Bir tərəfdə inkişaf, yeni nəşrlər, artan maraq; digər tərəfdə isə əlçatanlıq problemləri, zəif təbliğat və sistemsizlik. Əsas məsələ artıq təkcə kitab nəşr etmək deyil, o kitabı hər uşağın həyatına daxil edə bilməkdir. Çünki uşaq ədəbiyyatı sadəcə bir janr deyil, gələcəyin düşünən, hiss edən və dəyərləri anlayan insanını formalaşdıran ən vacib mədəni sütunlardan biri olduğunu deyib".
Turqut Ansari
18:40 01.05.2026
Oxunuş sayı: 835
