Fuad Musayev: Rənglər mənim duyğularımın dili oldu – MÜSAHİBƏ

Müasir Azərbaycan təsviri sənətində milli ruhu müasir baxışla birləşdirən, rənglərin dili ilə duyğularını insanlara çatdırmağı bacaran gənc rəssamlar xüsusi diqqət çəkirlər. Bu sənətkarlar üçün rəssamlıq daxili aləmin, düşüncələrin və həyat hekayəsinin ifadəsidir. Gənc rəssam Fuad Musayev də məhz belə yaradıcı simalardandır. O, əsərlərində milli ornamentləri, Qarabağ ruhunu, təbiətin harmoniyasını və insan hisslərini özünəməxsus bədii üslubla təqdim edir.

Fuad Musayevlə söhbətimizdə onun uşaqlıq illərindən başlayan sənət sevgisindən, yaradıcılıq fəlsəfəsindən, milli ruhun sənətdəki yerindən, Qarabağ mövzusuna münasibətindən və gələcək hədəflərindən danışdıq. Rəssamın səmimi düşüncələri bir daha göstərir ki, həqiqi sənət insanın ruhundan gələn səsdir.

Rəssamlığa ilk marağınız necə yarandı? 

Rəssamlığa marağım çox erkən yaşlardan yarandı. Uşaqlıq illərimdə əlimə keçən hər kağız parçası mənim üçün boş səhifə yox, yeni bir dünya idi. Qələm gördüyüm anda nəsə çəkmək istəyirdim. Digər uşaqlar oyuncaqlarla oynayanda, mən saatlarla sakitcə oturub xətlər çəkir, rəngləri bir-birinə qatır, xəyalımda canlandırdıqlarımı kağız üzərinə köçürürdüm. O zamanlar bunun adının istedad olduğunu bilmirdim, sadəcə içimdən gələn bir hissə tabe olurdum.

Mənim üçün rəsmlər sadəcə şəkil deyildi. Onlar danışa bilmədiyim duyğularımın dili, iç dünyamın aynası idi. Eşitmə məhdudiyyətim səbəbindən bəzən insanlarla ünsiyyət qurmaq çətin olurdu. Bəzi hissləri sözlə ifadə etmək mümkün olmurdu. Amma rəsm qarşısında heç vaxt çətinlik hiss etmədim. Fırça və rənglər mənim ən yaxın dostuma çevrildi. İnsanlara deyə bilmədiyim sevinci, kədəri, arzuları və xəyalları kağız üzərində rahatlıqla ifadə edə bilirdim.

Uşaqlıqda xüsusilə təbiət mənzərələri çəkməyi sevirdim. Ağaclar, dağlar, quşlar, günəş və sonsuz səma məni çox cəlb edirdi. Mənə elə gəlirdi ki, rənglərin də ruhu var. Mavi sakit danışırdı, yaşıl ümid verirdi, qırmızı isə güc və enerji hiss etdirirdi. Hər rəng mənə ayrı bir duyğu yaşadırdı və mən bunu hiss etdikcə rəssamlığa daha çox bağlanırdım.

İlk dəfə ailəm çəkdiyim rəsmlərə diqqətlə baxıb heyrətləndikdə, mən də anladım ki, bu sadəcə uşaq marağı deyil. Onların baxışlarında sevinc və qürur görürdüm. Bu münasibət məni daha da ruhlandırdı. Mən artıq sadəcə şəkil çəkmirdim, öz yolumu tapırdım.

Zaman keçdikcə başa düşdüm ki, rəssamlıq mənim taleyimdir. Çünki bəzi insanlar sözlə danışır, bəziləri musiqi ilə, mən isə rənglərlə danışmağı seçdim. Bu gün də hər yeni əsərə başlayanda uşaqlıqda kağız üzərində ilk xətt çəkən o həyəcanı yenidən yaşayıram.

Hansı rəng və ya obraz sizi uşaqlıqdan daha çox cəlb edirdi?

Uşaqlıqdan rənglərin mənim üçün xüsusi mənası olub. Mən rənglərə sadəcə boya kimi yox, hisslərin və düşüncələrin dili kimi baxmışam. Onların içində isə məni ən çox mavi rəng cəlb edib. Mavi mənə görə səmanın sonsuzluğunu, dənizin dərinliyini, insan ruhunun sakitliyini və azadlığın sərhədsizliyini ifadə edir. Uşaqlıqda göyə uzun-uzadı baxmağı çox sevirdim. Səmanın dəyişən çalarları mənə möcüzə kimi görünürdü. Hər dəfə mavi rənglə işləyəndə özümü daha rahat, daha sərbəst hiss etmişəm. Sanki o rəng mənə nəfəs verirdi.

Digər sevdiyim rəng isə yaşıl olub. Yaşıl mənim üçün həyatın rəngidir. Təbiətin oyanışı, ağacların nəfəsi, baharın gəlişi və yenilənmə hissi yaşıl rəngdə cəmlənir. Mən uşaqlıqdan təbiətə çox bağlı olmuşam. Ağacların yarpaqlarına, çəmənlərin rənginə, yağışdan sonra torpağın canlanmasına heyranlıqla baxardım. Buna görə də yaşıl rəng əsərlərimdə həmişə ümid və canlılıq simvolu kimi yer alıb.

Obraz olaraq isə ən çox quşlar məni cəlb edirdi. Quşlarda mənim üçün sirli və dərin bir azadlıq vardı. Uşaqlıqda tez-tez pəncərədən göyə baxar, uçan quşları uzun müddət izləyərdim. Onların sərbəst qanad çalması mənə ilham verirdi. Düşünürdüm ki, insanın ruhu da quş kimi azad olmalıdır. Bəlkə də buna görə quşlar mənim yaddaşımda uşaqlıq arzularımın simvoluna çevrilib.

Məni cəlb edən digər obrazlar isə dağlar, yollar və uzaqlara gedən cığırlar idi. Dağlar mənə əzəməti, gücü və dözümü xatırladırdı. Yollar isə həmişə yeni başlanğıcların, ümidlərin və insanın özünü axtarmasının rəmzi kimi görünürdü. Uşaqlıqda bir yola baxanda düşünürdüm ki, o yol harasa gedir və orada mütləq başqa bir gözəllik var.

İndi geriyə baxanda anlayıram ki, uşaqlıqdan məni cəlb edən bütün bu rəng və obrazların ortaq bir mənası varmış: azadlıq, ümid və sonsuzluq. Bəlkə də mənim içimdə həmişə sərhədləri aşmaq, daha geniş dünyaya çıxmaq arzusu yaşayıb. Bu gün də əsərlərimdə mavi səma, yaşıl təbiət, quşlar və yollar varsa, bu, uşaqlıq xəyallarımın hələ də mənimlə yaşamasındandır.

Dekorativ-tətbiqi sənət sahəsini seçməyinizin əsas səbəbi nə oldu?

Dekorativ-tətbiqi sənət sahəsini seçməyim heç də təsadüfi qərar olmadı. Uşaqlıqdan sənətə baxışım bir qədər fərqli idi. Mən həmişə düşünürdüm ki, sənət yalnız muzey divarlarında asılan tablo və ya sərgi salonlarında nümayiş olunan əsərlərlə məhdudlaşmamalıdır. Sənət insanın gündəlik həyatına daxil olmalı, onun yaşadığı məkanı gözəlləşdirməli, ruhuna toxunmalı və həyatının bir parçasına çevrilməlidir. Mən istəyirdim ki, insan səhər oyandıqda baxdığı bir əşyada, yaşadığı evdə, işlədiyi məkanda sənətin nəfəsini hiss etsin.

Məhz dekorativ-tətbiqi sənət bu arzumu reallaşdırmaq üçün mənə geniş imkanlar verdi. Bu sahədə yaradılan işlər həm estetik zövq verir, həm də istifadə üçün nəzərdə tutulur. Yəni sənət burada sadəcə baxılan bir əsər deyil, insanla yaşayan, onunla birlikdə gündəlik həyatına qarışan bir dəyərdir. Mənə görə bu, çox gözəl bir fəlsəfədir. Çünki sənət yalnız seyr edilməməli, yaşanmalıdır.

Digər mühüm səbəb isə milli dəyərlərimizə olan bağlılığımdır. Dekorativ-tətbiqi sənətdə qədim ornamentlərimizdən, xalça naxışlarımızdan, milli motivlərimizdən və zəngin mədəni irsimizdən istifadə etmək üçün çox geniş imkan var. Mən həmişə istəyirdim ki, xalqımızın minilliklərdən gələn estetik zövqü müasir formada yenidən canlansın. Bizim hər bir naxışımızın, hər bir ornamentimizin öz dili, öz hekayəsi var. Mən əsərlərimdə bu dili qorumağa və gələcək nəsillərə çatdırmağa çalışıram.

Bu sahəni seçərkən bir şeyi də dərk etmişdim: insan gözəlliklə yaşadıqca ruhən zənginləşir. Sadə bir əşya belə sənət toxunuşu ilə tamam başqa dəyər qazana bilər. Mən yaratdığım əsərlərdə istəyirəm ki, insan həm gözəlliyi görsün, həm də onun arxasında duran mənanı hiss etsin.

Mənim üçün bir əsərin təkcə göz oxşaması kifayət deyil. O əsər eyni zamanda fikir daşımalı, hiss oyatmalı, insanı düşündürməlidir. Dekorativ-tətbiqi sənəti seçməyimin əsas səbəbi də budur: gözəlliyi həyatla birləşdirmək, milli irsi yaşatmaq və sənəti insanların gündəlik yaşamına daxil etmək. Mən inanıram ki, sənət insanın yalnız baxdığı yox, hiss etdiyi və yaşadığı zaman daha qiymətli olur.

Əsərlərinizdə milli ornament və ənənəvi motivlərə tez-tez rast gəlinir. Milli ruhu qorumaq sizin üçün nə ifadə edir?

Milli ruhu qorumaq mənim üçün sadəcə keçmişə bağlı qalmaq deyil, öz kimliyimizi, yaddaşımızı və mənəvi köklərimizi itirməmək deməkdir. İnsan necə ailəsini, soyunu unutmursa, xalq da öz tarixini, mədəniyyətini və dəyərlərini unutmamalıdır. Çünki hər bir milləti fərqli və dəyərli edən onun dili, musiqisi, adət-ənənəsi, sənəti və ruhudur. Bunlar itərsə, xalq öz simasını da itirmiş olar.

Bizim xalqın mədəniyyəti çox zəngin və dərin köklərə malikdir. Xalçalarımızdakı naxışlar, qədim ornamentlərimiz, milli geyimlərimiz, memarlıq üslubumuz, musiqimiz və incəsənətimiz sadəcə gözəllik nümunəsi deyil. Onların hər birində əsrlərin izi, xalqımızın düşüncəsi, həyat tərzi və dünyagörüşü yaşayır. Məsələn, xalça üzərindəki bir naxış bəzən bir ailənin tarixini, bir bölgənin ruhunu, bəzən isə sevinc və kədərini ifadə edir. Mən buna sadəcə sənət yox, danışan tarix kimi baxıram.

Əsərlərimdə milli ornamentlərdən və ənənəvi motivlərdən istifadə etdikdə sanki keçmişlə bu gün arasında körpü qururam. Mən istəyirəm ki, qədimdən gələn bu dəyərlər müasir dövrdə də yaşasın, yenidən nəfəs alsın və insanların həyatına daxil olsun. Çünki ənənəni qorumaq o demək deyil ki, yalnız köhnəni təkrarlayasan. Əksinə, onu zamanın ruhuna uyğun şəkildə yenidən təqdim etmək lazımdır. Mən də yaradıcılığımda məhz bunu etməyə çalışıram.

Mənim üçün çox vacibdir ki, gənc nəsil əsərlərimə baxanda sadəcə rəng və forma görməsin. Onlar orada öz kökünü, xalqının gözəlliyini, tarixini və mənəvi gücünü hiss etsinlər. Çünki milli dəyərlərini tanıyan insan daha güclü olur, özünə daha çox inanır və gələcəyini daha möhkəm qurur. Kökü dərin olan ağac necə möhkəm dayanırsa, milli kimliyini tanıyan insan da həyatda daha möhkəm dayanır.

Bu gün dünya çox sürətlə dəyişir. Qloballaşma dövründə bir çox xalqlar öz dəyərlərini itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalır. Mən hesab edirəm ki, belə bir zamanda sənət adamlarının üzərinə daha böyük məsuliyyət düşür. Biz yalnız yaratmamalı, həm də qorumağı bacarmalıyıq. Mən əsərlərimlə göstərmək istəyirəm ki, milli ruh köhnələn bir anlayış deyil, əksinə hər dövrdə insanı ucaldan ən böyük sərvətdir.

Mənim üçün milli ruhu yaşatmaq həm vətəndaşlıq borcu, həm də qəlb məsələsidir. Çünki vətən sevgisi təkcə sözlə deyil, əməl ilə göstərilir. Mənim əməyim isə fırçamda, rənglərimdə və yaratdığım əsərlərdə yaşayır.

“Azad Şuşam” əsərinizin yaranma hekayəsini bölüşə bilərsinizmi?

“Azad Şuşam” əsəri mənim yaradıcılığımda ən xüsusi duyğularla ərsəyə gələn işlərdən biridir. Bu əsərin yaranması sadəcə bir rəsm ideyası deyildi, bu, qəlbimdə yaşanan böyük sevincin, qürurun və vətən sevgisinin rənglərə çevrilmiş ifadəsi idi. Şuşanın azad olunduğu xəbəri gələndə içimdə sözlə anlatması çətin olan hisslər baş qaldırdı. O gün sanki yalnız bir şəhər deyil, hər bir azərbaycanlının qəlbindəki həsrət də azad oldu. Uzun illər gözlənilən o xəbər xalqımıza yeni nəfəs, yeni ümid və böyük sevinc gətirdi.

Mən həmin günü heç vaxt unutmuram. İnsanların sevinc göz yaşları, küçələrdə yaşanan qürur dolu anlar, hər kəsin üzündə görünən təbəssüm mənə çox təsir etmişdi. Mən də düşündüm ki, bu tarixi hadisəni sadəcə izləyib keçmək olmaz. Bir rəssam olaraq mənim borcum bu hissləri sənət vasitəsilə yaşatmaq idi. Elə həmin andan qərara gəldim ki, Şuşanın azadlığına həsr olunmuş bir əsər yaradım.

Əsər üzərində işləməyə başlayanda ilk olaraq Şuşanı düşündüm. Mənim gözümün önündə dumanlı dağlar, qayalar üzərində ucalan şəhər, qədim küçələr, musiqi sədaları və tarix canlanırdı. Çünki Şuşa Azərbaycan mədəniyyətinin ürəyi, poeziyanın, musiqinin və sənətin beşiyidir. Mən istədim ki, əsərdə həm Şuşanın əzəməti, həm onun incəliyi, həm də xalqımız üçün daşıdığı mənəvi dəyər hiss olunsun.

Kompozisiyada dağ silsilələrini, ucalığı və möhkəmliyi simvolizə edən elementləri xüsusi vurğuladım. Çünki Şuşa həm gözəlliyi, həm də sarsılmazlığı ilə seçilir. Rəng seçimində isə işıqlı və parlaq tonlara üstünlük verdim. Qızılı çalarlar qələbə sevincini, mavi ümid və sabahı, yaşıl isə yenidən doğuluşu ifadə edirdi. Mən istəyirdim ki, əsərə baxan hər kəs həmin günün sevincini yenidən hiss etsin.

Bu əsəri çəkərkən sanki fırçam yox, ürəyim işləyirdi. Hər xəttdə bir duyğu, hər rəngdə bir xatirə vardı. Bəzən əsər üzərində işləyərkən dayanıb düşünürdüm ki, tariximizin ən önəmli anlarından birini rənglərlə danışdırıram. Bu, mənim üçün həm məsuliyyət, həm də böyük qürur idi.

“Azad Şuşam” mənim üçün sadəcə bir rəsm deyil. O əsər xalqımızın qələbə ruhunun, şəhidlərimizin əziz xatirəsinin, qazilərimizin qəhrəmanlığının və vətən sevgisinin simvoludur. Mən istəyirəm ki, bu əsərə baxan hər kəs yalnız Şuşanı deyil, həm də azadlığın qiymətini, bir xalqın birliyini və ruh gücünü görsün. Bu səbəbdən “Azad Şuşam” mənim yaradıcılığımda hər zaman xüsusi yer tutacaq.

Yaradıcılığınızda ən çox fəxr etdiyiniz əsər hansıdır və niyə?

Hər bir rəssam üçün yaratdığı əsərlər övlad kimidir. Hər birinə sevgi, zaman, zəhmət və ruh verilir. Buna görə də birini digərindən ayırmaq asan deyil. Amma mənim yaradıcılığımda “Azad Şuşam” əsəri və “Qarabağ Xatunu” kolleksiyası xüsusi yer tutur. Çünki bu işlərdə təkcə rənglər və kompozisiya deyil, xalqımızın tarixini, qürurunu, ağrısını və zəfər sevincini ifadə etmişəm.

“Azad Şuşam” əsərini hazırlayarkən qəlbimdə çox böyük duyğular var idi. Şuşa bizim üçün sadəcə bir şəhər deyil, mədəniyyətimizin, musiqimizin və milli ruhumuzun simvoludur. Onun azad olunması hər bir azərbaycanlının yaddaşına həkk olunan tarixi an idi. Mən də həmin qüruru fırçamla əbədiləşdirmək istədim. Bu əsərdə işıqlı rənglərdən istifadə etməyim təsadüfi deyildi, çünki orada qələbənin nuru, ümidin doğuluşu və xalqımızın yenidən dirçəlişi var.

“Qarabağ Xatunu” kolleksiyası isə mənim üçün başqa bir dəyər daşıyır. Bu kolleksiyada Azərbaycan qadınının gücünü, zərifliyini, səbrini və məğrurluğunu göstərməyə çalışmışam. Mənə görə Qarabağ qadını təkcə gözəllik deyil, həm də dözüm, vəfa və ruh yüksəkliyidir. Hər obrazda milli geyim elementləri, ənənəvi ornamentlər və dərin mənəvi çalarlar yer alıb.

Bu əsərlərimin hər ikisinin Laçın şəhərində yerləşən Yurd Qalereyasında keçirilən fərdi sərgimdə nümayiş olunması mənim üçün unudulmaz anlardan biri idi. Doğma Qarabağ torpağında, azad edilmiş bir şəhərdə öz əsərlərimi sərgiləmək sadəcə uğur deyil, taleyimin ən qürurlu səhifələrindən biri oldu. Orada insanlar əsərlərimə baxarkən onların gözlərində qürur və sevinc görmək mənə böyük motivasiya verdi.

Bununla yanaşı, eşitmə məhdudiyyətli biri olaraq yaratdığım hər uğurlu əsər mənim üçün ayrı bir fəxr mənbəyidir. Çünki mən inanıram ki, insanın qarşısında fiziki məhdudiyyət ola bilər, amma ruhunun, iradəsinin və istedadının qarşısında heç bir sərhəd yoxdur. Mənim hər tablom insanlara bir mesaj verir: maneələr insanı dayandırmaq üçün deyil, daha da gücləndirmək üçündür. Mən yalnız rəsm çəkmirəm, mən ümid, güc və inam yaradıram.

Gələcəkdə yaradıcılığınızla bağlı ən böyük hədəfiniz nədir?

Gələcəkdə yaradıcılığımla bağlı ən böyük hədəfim Azərbaycan incəsənətini daha geniş miqyasda tanıtmaq, ölkəmi beynəlxalq sənət arenasında layiqincə təmsil etmək və əsərlərim vasitəsilə milli mədəniyyətimizi dünyaya çatdırmaqdır. Mən artıq müxtəlif beynəlxalq sərgilərdə iştirak etmişəm və bu təcrübələr mənə göstərib ki, sənətin dili sərhəd tanımır. Fərqli ölkələrdən olan insanlar eyni əsərə baxıb eyni duyğunu hiss edə bilirlər. Bu da mənə daha böyük məqsədlər üçün ilham verir.

İstəyirəm ki, mənim əsərlərimə baxan insanlar təkcə rənglərin harmoniyasını və gözəlliyini görməsinlər, həm də hər tablonun arxasında dayanan bir hekayəni, bir ruhu hiss etsinlər. Mənim üçün sənət sadəcə görüntü yaratmaq deyil, insanın qəlbinə toxunmaqdır. Əgər bir insan əsərim qarşısında dayanıb düşünürsə, duyğulanırsa və ya öz həyatından nəsə tapırsa, bu mənim üçün ən böyük uğurdur.

Gələcək planlarım arasında fərdi sərgilərimin sayını artırmaq, əsərlərimi Avropa ölkələrində, Türkiyədə, ərəb ölkələrində və digər sənət mərkəzlərində nümayiş etdirmək var. Arzum budur ki, Azərbaycan ornamentləri, milli ruhumuz və mədəni dəyərlərimiz mənim əsərlərim vasitəsilə daha geniş auditoriyalara çatsın. Mən istəyirəm ki, xarici izləyicilər Azərbaycan adını eşidəndə yalnız coğrafi məkan yox, zəngin mədəniyyət və incəsənət də xatırlasınlar.

Digər böyük məqsədim isə mənim kimi xüsusi ehtiyaclı gənclərə dəstək olmaq və onlara ilham verməkdir. Mən öz həyat yolumla göstərmək istəyirəm ki, insanın qarşısında müəyyən çətinliklər ola bilər, amma bu çətinliklər onun taleyini müəyyən etmir. Əsas olan insanın daxilindəki iradə, inam və çalışmaq əzmidir. Mən istəyirəm ki, gənclər mənə baxıb düşünsünlər: “Əgər o bacarıbsa, mən də bacararam.”

Gələcəkdə arzum xüsusi ehtiyaclı uşaqlar və gənclər üçün yaradıcılıq emalatxanaları təşkil etmək, onlara rəsm və dekorativ sənəti öyrətmək, onların özlərini ifadə etmələrinə kömək etməkdir. Çünki bəzən bir fırça insanın həyatını dəyişə bilər. Sənət insanı sağaldır, gücləndirir və ona yeni yol açır.

Mən həmçinin adımın yalnız bir rəssam kimi deyil, əzmkarlığı və vətən sevgisi ilə seçilən bir sənətkar kimi xatırlanmasını istəyirəm. Arzum budur ki, gələcəkdə əsərlərim müxtəlif ölkələrin qalereyalarında nümayiş olunsun, kataloqlarda yer alsın və Azərbaycan sənəti ilə yanaşı çəkilsin. Ən böyük hədəfim isə budur: yaratdıqlarım məndən sonra da yaşasın, insanlara ilham versin və ölkəmin adını qürurla daşısın.