İsrail-İran müharibəsi Cənubi Qafqaz üçün nə vəd edir? - Müsahibə
İran regionun ən mühüm siyasi və geosiyasi aktorlarından biri kimi Yaxın Şərq və Cənubi Qafqazda baş verən proseslərdə mühüm rol oynayır. Son illərdə ölkənin həm daxili siyasi gündəliyi, həm də beynəlxalq münasibətlər sistemində tutduğu mövqe müxtəlif müzakirələrə səbəb olur. Xüsusilə hazırkı müharibə fonunda Iranın mövqeyi, strateji qərarları və qonşu ölkələrə təsiri regionun siyasi və təhlükəsizlik mənzərəsini birbaşa formalaşdırır.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, İranın region dövlətləri ilə münasibətləri, enerji və ticarət sahəsində əməkdaşlıq imkanları, eləcə də beynəlxalq arenada qarşılaşdığı çağırışlar hazırki müharibə şəraitində daha da aktuallaşır. Mövzunun ciddiliyini nəzərə alaraq, İranın hazırkı siyasi və iqtisadi vəziyyəti, regiondakı təsir imkanları və müharibənin gedişinə olan mümkün təsirləri ilə bağlı suallarımıza aydınlıq gətirmək üçün mövzu üzrə mütəxəssislə müsahibə təqdim edirik.
Məsələ ilə bağlı politoloq Samir Hümbətov Crossmedia.az-a müsahibə verib:
— İran–İsrail qarşıdurmasının dərinləşməsi Cənubi Qafqaz regionunda geosiyasi balansı necə dəyişə bilər və bu prosesdə Azərbaycan hansı risk və imkanlarla üzləşə bilər?
— Hesab edirəm ki, İran–İsrail qarşıdurmasının Cənubi Qafqaz regionuna çox ciddi təsir göstərəcəyi ehtimalı böyük deyil. Bununla belə, müəyyən dolayı təsirlər mümkündür. Xüsusilə münaqişə uzun müddət davam edərsə, regionda humanitar problemlər yarana bilər. Bu baxımdan Azərbaycan üçün əsas risklərdən biri mümkün qaçqın axını ola bilər. Ümumilikdə isə hesab edirəm ki, bu qarşıdurmanın regionun geosiyasi balansına təsiri məhdud səviyyədə qalacaq.
— Bəzi ekspertlərə görə İsrailin növbəti hədəfi Türkiyədir. Siz bunu real hesab edirsinizmi?
— Mən bu ehtimalı real hesab etmirəm. Bunun bir neçə mühüm səbəbi var. Birincisi, Türkiyə NATO üzvü olmaqla yanaşı, həm də ABŞ-nin əsas müttəfiqlərindən biridir. İkinci mühüm amil isə hərbi potensial məsələsidir. Türkiyənin hərbi gücü regionun ən güclü ordularından biri hesab olunur və bu baxımdan o, İran ilə müqayisədə daha üstün mövqedədir. Bundan əlavə, Türkiyə İsraili tanıyan ilk müsəlman dövlətlərdən biridir və iki ölkə arasında müxtəlif dövrlərdə əməkdaşlıq əlaqələri mövcud olub. Bütün bu faktorlar belə bir ssenarinin real olmadığını göstərir.
— Azərbaycan baş verən proseslərdə necə davranmalıdır və rəsmi Bakının mümkün vasitəçilik imkanlarını necə qiymətləndirirsiniz?
— Hesab edirəm ki, hazırkı mərhələdə Azərbaycan düzgün və balanslı siyasət yürüdür. Rəsmi Bakı tərəflərdən heç birinin mövqeyini açıq şəkildə dəstəkləmir və münaqişəyə birbaşa müdaxilə etmir. Bu, əslində çox düzgün və praqmatik yanaşmadır. Bəzən sakit və təmkinli mövqe tutmaq diplomatiyada böyük üstünlük sayılır. Vasitəçilik məsələsinə gəldikdə isə, nəzəri baxımdan Bakı belə təşəbbüslərə müsbət yanaşa bilər. Lakin hazırkı şəraitdə bunun praktik olaraq reallaşması o qədər də real görünmür.
— İran və İsrail arasındakı qarşıdurmanın regional güclərin siyasətinə təsiri fonunda Azərbaycan öz balanslaşdırılmış xarici siyasətini qorumaq üçün hansı diplomatik addımlar ata bilər?
— Azərbaycan artıq uzun müddətdir ki, balanslaşdırılmış xarici siyasət kursu həyata keçirir və bu prinsip indiki vəziyyətdə də qorunur. Rəsmi Bakı əvvəldən bəyan edib ki, münaqişələrdə tərəf tutmaq niyyətində deyil və əsas mövqeyi sülhün və sabitliyin dəstəklənməsidir. Əgər Azərbaycan əvvəldən tərəflərdən birini açıq şəkildə dəstəkləsəydi, bu, ölkənin balans siyasətinə zərbə vurardı. Lakin hazırkı yanaşma göstərir ki, Bakı hər iki dövlətlə – həm İran, həm də İsrail ilə münasibətləri qorumağa çalışır. Bu baxımdan Azərbaycan sülhə çağırış etməklə və diplomatik dialoqu dəstəkləməklə regionda sabitliyə öz töhfəsini verə bilər.
Elmir Heydərli
12:52 03.03.2026
Oxunuş sayı: 657
