Suriyanın yenidən qurulması - ABŞ-la əməkdaşlıq Suriyaya nə vəd edir?
Suriya Prezidenti Əhməd Əl Şaranın ABŞ Prezidenti Donald Trampla Suriyanın yenidən qurulması və Yaxın Şərqdəki vəziyyətlə bağlı müzakirələr aparması diqqət çəkən hadisələrdən biridir.
Uzun illər davam edən müharibə nəticəsində ölkənin iqtisadiyyatı, infrastrukturu və sosial sistemi ciddi zərər görüb. Bu səbəbdən Dəməşq beynəlxalq dəstək və investisiyalar cəlb etməyə çalışır.
Lakin Suriyanın yenidən qurulması prosesində ABŞ-la əməkdaşlığın genişlənməsi bəzi suallar da yaradır.
Xüsusilə, Vaşinqtonun maliyyə və siyasi dəstəyinin artması fonunda Suriyanın gələcəkdə ABŞ-ın siyasi və iqtisadi təsir dairəsinə düşüb-düşməyəcəyi müzakirə olunur.
Bu baxımdan, Suriyanın yenidən qurulması prosesinin ölkənin müstəqil siyasətinə necə təsir göstərəcəyi maraq doğuran əsas məsələlərdən biridir.
Mövzu ilə bağlı politoloq Azad Məsiyev Crossmedia.az-a açıqlama verib:
“Amerika Birləşmiş Ştatları ərəb dövlətlərinə müdaxilə etmək məqsədilə “ərəb demokratiyası” ideyasını ön plana çıxardı və bir çox ərəb ölkələrində “Ərəb baharı” adı altında baş verən prosesləri dəstəklədi. Bu proseslər nəticəsində regionda ciddi siyasi dəyişikliklər baş verdi. ABŞ-nin bu siyasətinə qarşı Suriyada Bəşər Əsəd müqavimət göstərdi və Vaşinqtonun təsirinə qarşı çıxış etdi. Nəticədə Suriyada hakimiyyət dəyişikliyi baş vermədi və Bəşər Əsəd devrilmədi.
Bundan sonra ABŞ-ın Suriyada xaos yaratmaq məqsədilə müxtəlif silahlı qrupları dəstəkləməyə başladığı iddia olunur. İstər PKK, istər İŞİD, istərsə də digər silahlı qruplar vasitəsilə və müxtəlif tayfalar arasında təsir imkanlarından istifadə etməklə Suriyada qeyri-sabit mühit formalaşdı.
Bu xaosun nəticəsində Bəşər Əsəd hakimiyyətini itirdi. Sonradan hakimiyyətə gələn Əhməd Əl Şara mövcud vəziyyəti nəzərə alaraq qonşu dövlətlərlə münasibətləri gücləndirməyə çalışdı.
O, Suriyada fəaliyyət göstərən müxtəlif silahlı qruplarla təmaslar quraraq vahid ordu formalaşdırılması istiqamətində addımlar atdı.
İstər Türkiyənin təsir dairəsində olan qüvvələr, istər İranın təsirində olan qruplar, istərsə də Rusiyanın Suriyadakı maraqları nəzərə alınaraq bütün tərəflərlə dialoq yaratmağa çalışdı”.
Politoloq əlavə edib ki, Əl Şara müntəzəm olaraq Türkiyə, Rusiya və digər dövlətlərlə təmaslar qurur, səfərlər edir və Suriyada yaranmış vəziyyətin aradan qaldırılması üçün fəaliyyət göstərir:
“Məqsəd Suriyada sabitliyi bərpa etmək, dövlətçiliyi möhkəmləndirmək, ölkənin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etməkdir. Bu məqsədə nail olmaq üçün o, bütün dövlətlərlə, xüsusilə Türkiyə və Rusiya ilə münasibətləri inkişaf etdirməyə çalışır.
Eyni zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, Suriyadakı proseslərə təsir edən əsas qüvvələrdən biri də ABŞ-dır. ABŞ Bəşər Əsəd dövründə Suriyaya müxtəlif sanksiyalar tətbiq etmiş, ölkənin iqtisadi və sosial vəziyyətinə ciddi təsir göstərmişdi. Müxtəlif hesablar və aktivlər üzərində məhdudiyyətlər tətbiq olunmuşdu.
Bu baxımdan Əl Şara ABŞ-la münasibətlər qurmağa və Vaşinqtonun maraqlarını nəzərə alaraq əməkdaşlıq etməyə çalışır. Çünki ABŞ dünya siyasətində mühüm güc mərkəzidir və müxtəlif regionlarda proseslərə təsir imkanlarına malikdir.
Hesab olunur ki, Suriyada yaranmış mürəkkəb vəziyyətin formalaşmasında da ABŞ-ın rolu olub. Eyni zamanda İsrailin Colan yüksəkliklərindəki mövqeyinin qorunmasında ABŞ İsrailə dəstək verir”.
Politoloq vurğulayıb ki, bütün bunları nəzərə alan Əl Şara ABŞ-la münasibətləri inkişaf etdirmək və qarşılıqlı maraqları uzlaşdırmaq niyyətindədir:
“Məqsəd Suriyanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etmək, ölkədəki hərbi, siyasi və iqtisadi xaosu aradan qaldırmaqdır. Çünki Suriya elə bir vəziyyətə düşüb ki, mövcud problemləri qısa müddətdə həll etmək mümkün deyil. Bu səbəbdən Suriya ölkədəki proseslərə təsir edən bütün dövlətlərlə əməkdaşlıq etməyə məcburdur.
Xatırlayırıq ki, Bəşər Əsədə Rusiya siyasi sığınacaq verməsinə baxmayaraq, Əl Şara Rusiya rəhbərliyi ilə görüşlər keçirdi və Rusiyanın Suriyadakı hərbi bazalarının qalmasına da maraq göstərdi. Məqsəd mövcud vəziyyəti sabitləşdirmək idi.
Bununla yanaşı, Türkiyə ilə əməkdaşlıq genişləndirilir, Ankaranın Suriyadakı maraqları nəzərə alınır və müəyyən manevr imkanları yaradılır. ABŞ-la da təmasların qurulması Suriyada yaranmış vəziyyətin aradan qaldırılması baxımından vacib hesab olunur.
Əl Şaranın Azərbaycana səfər etməsi də bu siyasətin tərkib hissəsidir. Azərbaycan tərəfindən Suriyaya humanitar yardımlar göstərilib və bu istiqamətdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün iş aparılır.
Bu baxımdan ABŞ-a edilən səfər strateji əhəmiyyət daşıyır. Çünki Suriyada mövcud olan hərbi, siyasi və iqtisadi problemlərin həlli üçün ABŞ-ın maraqlarını nəzərə almaq vacibdir. Hesab edirəm ki, bu səfər də məhz həmin məqsədə xidmət edir.
Ümumilikdə, Əl Şaranın həyata keçirdiyi siyasət mövcud reallıqlara əsaslanır və onun əsas məqsədi Suriyanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməkdir”.
Ayhan
10:48 01.06.2026
Oxunuş sayı: 55
