Beynin qədim sirri: Sağ yarımkürə niyə sol tərəfi idarə edir?
Beynin sağ və sol yarımkürələrinin bədənin əks tərəflərini idarə etməsi milyonlarla illik təkamül prosesinin nəticəsi ola bilər.
Crossmedia.az xəbər verir ki, bu barədə “Frontiers in Neuroanatomy” jurnalında dərc olunan araşdırmada bildirilib.
Minnesota Universitetinin neyrobioloqları Martin Vessendorf və Daniel Van bu xüsusiyyətin formalaşmasını görmə sisteminin təkamül tarixi ilə əlaqələndirirlər.
Tədqiqatçıların fərziyyəsinə görə, beynin çarpaz idarəetmə prinsipi ilkin olaraq görmə sistemində formalaşıb. Belə ki, görmə sahəsinin sağ tərəfindəki məlumatlar beynin sol yarımkürəsinə, sol tərəfindəki məlumatlar isə sağ yarımkürəsinə ötürülür. Bu prinsip müxtəlif onurğalı heyvanlarda da müşahidə olunur və beynin orta hissəsində yerləşən qədim görmə mərkəzi ilə əlaqələndirilir. Məməlilərdə bu struktur yuxarı təpəciklər adlanır.
Alimlərin ehtimalına görə, görmə sistemindəki çarpaz quruluş təkamül prosesində digər hissiyyat və hərəkət yollarının da formalaşmasına təsir göstərib. Məməlilərin əcdadlarında sinir sisteminin bir çox əlaqələri artıq orta xətti keçirdi.
Daha sonra yeni beyin qabığı formalaşarkən mövcud sinir əlaqələri sisteminə uyğunlaşıb və həmin çarpaz prinsip qorunub saxlanılıb. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, qədim sinir yollarının tamamilə yenidən qurulması daha mürəkkəb dəyişikliklər tələb edərdi.
Araşdırma beynin bədənin əks tərəflərini idarə etməsinin mümkün təkamül izahını təqdim edir. Bununla belə, müəlliflər vurğulayırlar ki, bu fərziyyə yüz milyonlarla il əvvəl yaşamış heyvanların beynində baş verən proseslərin dəqiq ardıcıllığını sübut etmir.
00:31 06.11.2026
Oxunuş sayı: 59
