“Qarabağı Rusiyaya birləşdirin” çağırışı: separatçılardan növbəti anormal təklif
Qarabağla bağlı illər əvvəl formalaşmış separatçı gündəmin ayrı-ayrı şəxslər tərəfindən yenidən gündəmə gətirilməsi regionda yaranmış siyasi reallıqlar fonunda diqqət çəkir. Sentyabrın 22-də keçmiş separatçı silahlı birləşmənin “komandanı” olmuş Arkadi Karapetyanın Rusiyanı Qarabağı hərbi yolla “geri qaytarmağa” çağırması da bu istiqamətdə səslənən son bəyanatlardan biridir. Lakin belə çağırışların siyasi çəkisini qiymətləndirmək üçün ilk növbədə onların hazırkı regional və hüquqi reallıqla nə dərəcədə uzlaşdığına baxmaq lazımdır.
Azərbaycan 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirlərindən sonra Qarabağ üzərində dövlət suverenliyini tam bərpa etdiyini bəyan edib. Sonrakı dövrdə regionun əvvəlki statusu ilə bağlı beynəlxalq mexanizmlər də aradan qaldırılıb. Belə ki, ATƏT-in Minsk prosesi və onunla bağlı strukturlar 1 sentyabr 2025-ci ildə rəsmi olaraq bağlanıb. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh gündəliyinin əsasını isə suverenlik, ərazi bütövlüyü və dövlətlərarası münasibətlərin normallaşdırılması təşkil edir.
Bu fonda keçmiş separatçı dairələrdən gələn çağırışların hansı siyasi məqsədə xidmət etdiyi və onların Moskvanın mövqeyi ilə nə dərəcədə əlaqələndirilə biləcəyi sualları yenidən gündəmə gəlir.
Məsələ ilə bağlı politoloq Aytən Qurbanova Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, Ermənistanın keçmiş separatçı dairələrinin yenidən Rusiyaya müraciət edərək Qarabağın Ermənistana “qaytarılmasını” tələb etməsi növbəti dəfə regionda formalaşmış yeni reallıqlarla barışmamaq cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər: "Sentyabrın 22-də keçmiş separatçı silahlı birləşmənin “komandanı” olmuş Arkadi Karapetyanın Rusiyanın Qarabağı hərbi yolla geri qaytarmalı olduğu barədə açıqlaması da bu yanaşmanın növbəti nümunəsidir. Lakin burada əsas məsələ həmin şəxslərin nə tələb etməsi deyil, bu tələbin hansı siyasi və hüquqi reallıqda səsləndirilməsidir. Azərbaycan 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilmiş lokal antiterror tədbirləri nəticəsində əraziləri üzərində dövlət suverenliyini tam bərpa edib. Bununla da Qarabağda separatçı rejimin mövcudluğuna son qoyulub və uzun illər davam edən status-kvo aradan qalxıb. Ona görə də keçmiş separatçıların xarici gücə müraciət etməsi Qarabağın statusunu dəyişmək imkanına malik siyasi təşəbbüs deyil. Belə ki, bu, daha çox artıq mövcud olmayan separatçı gündəmi yenidən beynəlxalq müzakirəyə çıxarmaq cəhdidir. Çünki həmin dairələrin siyasi mövcudluğu məhz Qarabağ məsələsinin “açıq problem” kimi təqdim edilməsindən asılıdır. Rəsmi Moskvanın mövqeyi ilə keçmiş separatçıların gözləntilərini də eyniləşdirmək düzgün olmazdı. Azərbaycan XİN 2026-cı ilin aprelində Rusiyanın rəsmi dairələrinin Qarabağla bağlı açıqlamalarına münasibət bildirərək Qarabağın Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olduğunu və heç bir dövlətin, o cümlədən Rusiyanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini şübhə altına ala bilməyəcəyini vurğulayıb.
Politoloq qeyd edib ki, bu mövqedən çıxış edərək aydın olur ki, keçmiş separatçıların Moskvaya ünvanlanan çağırışları Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin real siyasi gündəliyi ilə eyniləşdirilə bilməz. Digər mühüm məqam isə Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin yeni hüquqi-siyasi çərçivəsidir. Tərəflərin sülh gündəliyində qarşılıqlı suverenliyin, ərazi bütövlüyünün və sərhədlərin toxunulmazlığının tanınması əsas prinsiplərdəndir. ATƏT-in Minsk prosesinin və onunla bağlı strukturların ləğvi də Qarabağ münaqişəsi ətrafında formalaşmış əvvəlki beynəlxalq institusional mexanizmin artıq tarixə çevrildiyini göstərir. Deməli, “Rusiya Qarabağı Ermənistana qaytara bilərmi?” sualının özündə belə köhnə siyasi yanaşmanın izləri var. Qarabağ heç bir dövlətin digər dövlətə “qaytara biləcəyi” ərazi deyil. Qarabağ Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisidir və onun üzərində Azərbaycan dövlətinin suverenliyi bərpa olunub. Bu gün Azərbaycanın əsas məqsədi də məhz bu reallığı möhkəmləndirməkdir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı bərpa işlərinin aparılması, keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına qayıdışı, mina təhlükəsinin aradan qaldırılması və regionun ölkənin vahid iqtisadi-sosial məkanına inteqrasiyası yeni reallığın praktiki ifadəsidir. Ona görə də keçmiş separatçıların çağırışlarına veriləcək ən təsirli cavab yalnız diplomatik bəyanatlar deyil, Azərbaycanın Qarabağda yaratdığı yeni həyat və reallıqdır. Artıq məsələ Qarabağın statusunun müəyyənləşdirilməsi deyil. Qarabağ Azərbaycanın ayrılmaz hissəsidir.
Zeynəb Həsən
20:50 23.09.2026
Oxunuş sayı: 77
