Şərqi Avropa üçün açılan sülh qapısı: Rusiya addım atacaqmı?
Zelenski Putinlə niyə indi görüşmək istəyir?
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin rusiyalı həmkarı Vladimir Putinlə görüşə hazır olduğunu açıqlaması ilk baxışdan sadə diplomatik jest kimi görünə bilər. Lakin açıqlamanın məhz indi səslənməsi və görüş üçün konkret platformanın — dekabrda Mayamidə keçiriləcək G20 sammitinin göstərilməsi bu mesajı daha geniş geosiyasi kontekstdə qiymətləndirməyi tələb edir.
Əslində Zelenskinin mesajı bir neçə istiqamətə hesablanıb.
Əsas mesaj isə budur: Kiyev danışıqlardan qaçmır.
Bu, Ukrayna üçün xüsusilə vacibdir. Çünki müharibənin diplomatik həllinə dair təşəbbüs son dövrdə getdikcə daha çox Vaşinqtonun əlində cəmlənir. ABŞ nümayəndələri əvvəlcə Moskva, daha sonra Kiyevlə təmaslar qurub. Zelenski də bu görüşlərdən sonra ABŞ tərəfinin “layiqli” ideyalar irəli sürdüyünü bildirib.
Deməli, Kiyev yeni diplomatik mərhələdə prosesdən kənarda qalmaq niyyətində deyil.
Vaşinqtonun planında Kiyev olmalıdır
Burada Ağ Ev rəhbəri Donald Tramp faktorunu xüsusi qeyd etmək lazımdır.
ABŞ prezidenti müharibənin mümkün qədər tez başa çatmasını istəyir və Moskva ilə Vaşinqton arasında münasibətlərin normallaşmasını da bu prosesin mühüm hissəsi hesab edir. Sentyabrın əvvəlində ABŞ nümayəndələrinin Moskva və Kiyevə səfərlərindən sonra Tramp Putinlə danışıb və Rusiya liderinin razılaşmaya getmək istədiyini söyləyib. Bununla belə, ABŞ, Ukrayna və Avropadakı bəzi dairələr Moskvanın real güzəştlərə nə dərəcədə hazır olduğuna şübhə ilə yanaşırlar.
Belə şəraitdə Zelenski üçün ən təhlükəli ssenari ABŞ-Rusiya arasında aparılan danışıqların Ukraynanın iştirakı olmadan müəyyən siyasi çərçivəyə çevrilməsi ola bilər.
Ona görə də Zelenskinin “Putin gələcəksə, mən də görüşməyə hazıram” mesajı əslində Vaşinqtona da ünvanlanır:
Ukraynanın gələcəyi ilə bağlı qərar Ukraynasız qəbul edilə bilməz.
Putinlə görüşmək — güzəştə getmək deyil
Zelenskinin Putinlə görüşməyə hazır olması onun Moskvanın şərtlərini qəbul etdiyi anlamına gəlmir.
Əksinə, belə görüş Kiyevə öz mövqeyini birbaşa Putin qarşısında ifadə etmək və danışıqlar masasının əsas məsələlərini müəyyənləşdirmək imkanı verə bilər.
Əsas problem isə dəyişməyib: ərazi məsələsi.
Moskva xüsusilə Donbas istiqamətində ərazi tələblərini qoruyur. Kiyev isə ərazi güzəştlərini qəbul etmir. ABŞ vasitəçilərinin son səfərlərindən sonra da məhz bu məsələ əsas maneələrdən biri olaraq qalır.
Bu səbəbdən Putin-Zelenski görüşü keçirilsə belə, onun dərhal sülh sazişi ilə nəticələnəcəyini gözləmək real deyil.
Görüşün ilk məqsədi daha çox danışıqların özünün mümkün olub-olmadığını müəyyənləşdirmək ola bilər.
Zelenskinin siyasi hesablaması
Zelenski üçün daha bir mühüm məsələ beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında siyasi mövqedir.
Əgər Ukrayna açıq şəkildə görüşə hazır olduğunu bildirirsə, bundan sonra danışıqların baş tutmamasının məsuliyyətini yalnız Kiyevin üzərinə qoymaq çətinləşir.
Bu, klassik diplomatik gedişdir.
Kiyev deyir:
“Biz hazırıq. İndi növbə Moskvadadır.”
Beləliklə, Putin görüşdən imtina edərsə, Moskvanın sülh prosesinə münasibəti ilə bağlı əlavə siyasi suallar yaranacaq.
Əgər Putin görüşə razılaşarsa, bu dəfə Moskva öz tələblərini birbaşa Ukrayna rəhbərliyinə çatdırmaq imkanı əldə edəcək.
Hər iki halda Zelenskinin açıqlaması Kiyevə müəyyən diplomatik üstünlük verir.
Bəs Putin niyə görüşə bilər?
Burada məsələ yalnız Ukrayna ilə bağlı deyil.
Rusiya son dövrdə ABŞ ilə ayrıca diplomatik kanalları aktivləşdirib. Putin sentyabrın əvvəlində ABŞ nümayənsələri Stev Vitkoff və Cared Kuşnerlə görüşüb, Moskva ilə Vaşinqton arasında təmasları müsbət qiymətləndirib.
Kreml eyni zamanda ABŞ-Rusiya münasibətlərinin gələcəyini Ukrayna münaqişəsindən ayrı düşünmək istəyir.
Bu baxımdan Putin üçün G20 mühüm platforma ola bilər.
Əgər Rusiya prezidenti Mayamiyə gedərsə, o, həm Tramp administrasiyası ilə birbaşa təmas qurmaq, həm də Ukrayna məsələsində Moskvanın mövqeyini dünyanın aparıcı dövlətləri qarşısında nümayiş etdirmək imkanı əldə edəcək.
Üstəlik, Rusiya artıq beynəlxalq təmasların müxtəlif formatlarında öz diplomatik imkanlarını genişləndirməyə çalışır. Moskva Putin-Tramp-Si Cinpin üçtərəfli görüşü ehtimalını da tamamilə istisna etmir.
Deməli, Moskvanın diplomatik gündəmi yalnız Kiyev istiqamətindən ibarət deyil.
G20 sadəcə görüş yeri deyil
Məhz buna görə G20 məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
2026-cı il G20 sammitinin dekabrda Mayamidə keçirilməsi planlaşdırılır. ABŞ-nin ev sahibliyi etdiyi bu sammit Donald Trampın xarici siyasət gündəliyinin mühüm platformalarından birinə çevrilə bilər.
Burada Putinlə Zelenskinin görüşməsi yalnız iki ölkə liderinin görüşü olmayacaq.
Bu, faktiki olaraq Trampın vasitəçiliyi altında Rusiya-Ukrayna diplomatiyasının yeni mərhələyə keçməsi görüntüsü yarada bilər.
Ona görə də G20-də mümkün Putin-Zelenski görüşünün siyasi simvolizmi nəticənin özü qədər əhəmiyyətli olacaq.
Əsas sual: atəşkəs, yoxsa böyük razılaşma?
Bununla belə, burada ehtiyatlı olmaq lazımdır.
Hazırda tərəflərin mövqeləri arasında ciddi fərqlər qalır. Rusiya ərazi məsələsində geri addım atmağa hazır olduğunu nümayiş etdirməyib. Ukrayna isə ərazi itkisini sülhün qiyməti kimi qəbul etmək istəmir.
Bu səbəbdən yaxın perspektivdə ən real ssenari birbaşa yekun sülh sazişindən çox, mərhələli razılaşmalar ola bilər.
Məsələn:
• enerji infrastrukturuna hücumların məhdudlaşdırılması;
• əsir mübadiləsinin genişləndirilməsi;
• taxıl və digər humanitar məsələlər;
• müəyyən müddətli atəşkəs;
• danışıqların davam etdirilməsi üçün mexanizmin yaradılması.
ABŞ vasitəçilərinin son danışıqlarda enerji infrastrukturu, taxıl daşımaları və əsir mübadiləsi kimi konkret məsələləri müzakirə etməsi də bu istiqaməti göstərir.
Böyük siyasi razılaşmaya gedən yol məhz belə kiçik razılaşmalardan keçə bilər.
Moskvanın qarşısında seçim
Beləliklə, Zelenskinin G20 mesajını yalnız “Putinlə görüşmək istəyirəm” cümləsi kimi qiymətləndirmək doğru olmaz.
Burada daha böyük siyasi oyun var.
Kiyev ABŞ-nin diplomatik təşəbbüsünə qoşulduğunu nümayiş etdirir və danışıqlar prosesindən kənarda qalmaq istəmir.
Vaşinqton müharibənin başa çatdırılması üçün Moskva və Kiyevlə paralel işləyir.
Moskva isə həm ABŞ ilə münasibətlərin normallaşdırılması, həm də Ukrayna məsələsində öz tələblərinin qorunması arasında balans axtarır.
Bu baxımdan top hazırda böyük ölçüdə Kremlin meydanındadır.
Putin G20-yə gedər və Zelenski ilə görüşərsə, bu, müharibənin diplomatik mərhələyə keçməsi üçün mühüm siyasi siqnal ola bilər.
Putin görüşdən imtina edərsə, Kiyev bunu “danışıqlara hazır olan tərəf” obrazını möhkəmləndirmək üçün istifadə edə bilər.
Amma üçüncü variant da var: liderlər görüşə bilər, şəkil çəkdirə bilər, bəyanatlar verə bilər, lakin əsas məsələlərdə heç bir irəliləyiş əldə olunmaya bilər.
Ən böyük risk də məhz budur.
Çünki diplomatiyanın başlaması ilə müharibənin bitməsi eyni şey deyil.
Hazırda Zelenskinin açıqlaması daha çox birinci mərhələnin — siyasi təmasın — qapısını açır.
Bu qapıdan Putin keçəcəkmi?
Rusiya-Ukrayna müharibəsinin növbəti diplomatik mərhələsini müəyyənləşdirəcək əsas sual, böyük ehtimalla, məhz bu olacaq.
Müşahidəçi
17:05 12.09.2026
Oxunuş sayı: 53
