Fransa mövcud reallığı qəbul etdi: Azərbaycanın gücünün və yeni geosiyasi nizamın təsdiqi
Fransa Xarici İşlər Nazirliyinin 8 avqust 2026-cı il tarixli bəyanatı diqqətçəkən bir dönüş nöqtəsidir. Paris rəsmən bəyan edib ki, Azərbaycan və Ermənistan son bir il ərzində sülhü hər iki ölkənin xalqları üçün hiss olunan reallığa çevirmək məqsədilə mühüm və qətiyyətli (cəsarətli) addımlar atıblar. Bu sözlər sadə diplomatik etiket deyil. Bu, uzun illər ərzində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə qarşı açıq və ya örtülü şəkildə çıxış edən, erməni lobbisinin təsiri altında birtərəfli siyasət yürüdən bir dövlətin mövcud reallıq qarşısında geri çəkilməsinin rəsmi etirafıdır.
Vaxtilə Fransa Azərbaycanın müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü de-yure tanısa da, praktiki siyasətində bunun əksini edirdi. ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədri kimi illərlə status-kvonu saxlamağa çalışır, “Dağlıq Qarabağ Respublikası” adlandırılan qondarma qurumu dolayısı ilə legitimləşdirməyə meylli idi, fransız parlamentində “erməni soyqırımı”nın tanınması, silah tədarükü və siyasi dəstək vasitəsilə Ermənistana havadarlıq göstərirdi. 2020-ci il Vətən müharibəsindən və xüsusilə 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycanın anti-terror tədbirləri nəticəsində suverenliyinin tam bərpasından sonra Parisin bu xətti daha da sərtləşdi. Lakin reallıq dəyişdi.
İlham Əliyevin yaratdığı reallıqlar:
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan çoxvektorlu, prinsipial və milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət yürüdür. Bu siyasətin əsas dayaqları:
Hərbi-siyasi gücün bərpası. 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ildə Qarabağın tam azad edilməsi beynəlxalq hüququn – xüsusilə BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsinin və Alma-Ata Bəyannaməsinin (1991) – real tətbiqi oldu. Otuz il ərzində işğal altında qalan torpaqlar azad edildi, qaçqın və məcburi köçkünlər geri qayıtmağa başladı. Bu, sadəcə hərbi qələbə deyil, geosiyasi reallığın dəyişməsi idi.
Enerji və nəqliyyat diplomatiyası. Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm oyunçuya çevrildi. Cənub Qaz Dəhlizi, Trans-Adriatik boru kəməri, Orta Dəhliz (Transxəzər marşrutu) və Zəngəzur dəhlizi perspektivləri ölkəni regional tranzit mərkəzinə çevirdi. Paris və digər Qərb paytaxtları bu reallığı görməməzliyə vura bilməzdi.
Müstəqil mövqe. Azərbaycan nə NATO-nun, nə də hər hansı hərbi blokun üzvüdür. Qoşulmama Hərəkatında fəal iştirak edir, eyni zamanda Türkiyə, İsrail, Rusiya, Çin, ABŞ və Avropa ölkələri ilə balanslaşdırılmış münasibətlər qurur. Bu, klassik “realpolitik” nümunəsidir: milli maraqlar ideoloji və ya emosional bağlılıqlardan üstündür.
Sülh təşəbbüskarlığı. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə keçirilən sammitdə İlham Əliyev və Nikol Paşinyan sülh bəyannaməsi imzaladılar, xarici işlər nazirləri isə “Sülhün və dövlətlərarası münasibətlərin təsis edilməsi haqqında Saziş”i parafladılar. Eyni zamanda tərəflər ATƏT-in Minsk qrupunun strukturlarının ləğvinə çağırış etdilər. Bu, otuz illik münaqişənin hüquqi və siyasi yekunu idi. Fransa özü də o vaxt bu addımı alqışlamışdı.
Fransa müstəmləkəçiliyi və Azərbaycanın prinsipial mövqeyi:
Fransanın 21-ci əsrdə dənizaşırı ərazilərini – Yeni Kaledoniya (Kanaky), Fransa Polineziyası, Martinika, Qvadelupa, Fransa Qvianası, Sen-Marten və digərlərini – “dənizaşırı ərazilər” adı altında saxlaması, müstəmləkəçilik siyasətidir. Bu ərazilərdə yerli xalqlar (kanaklar, maohilər və s.) öz müqəddəratını təyin etmək hüququnu tələb edir. Azərbaycan isə bu siyasətə qarşı ardıcıl və prinsipial mövqe tutur.
Prezident İlham Əliyev dəfələrlə açıq şəkildə bəyan edib ki, 21-ci əsrdə 10 min kilometr uzaqlıqdakı əraziləri müstəmləkə kimi saxlamaq mümkün deyil. O, Yeni Kaledoniya, Polineziya, Martinika və Sen-Martenin azadlığını dəstəklədiyini bildirib, Fransa Polineziyasında aparılmış 200-dən artıq nüvə sınaqlarının yerli əhaliyə vurduğu zərərləri xatırladıb. 2023-cü ildə Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində yaradılan Bakı Təşəbbüs Qrupu (BIG) fransız müstəmləkəçiliyinə qarşı mübarizə aparan hərəkatları bir araya gətirib, onların səsini beynəlxalq platformalarda eşidilən edib. Bu, sadəcə ritorika deyil – Azərbaycanın müstəmləkəçiliyə qarşı prinsipial mübarizəsinin praktiki təzahürüdür. Hətta COP29 tədbirində də Azərbaycan Fransa müstəmləkəsində olan dövlətlərin müstəqilliyi üçün denya dövlətlərinə çağırış etmişdi.
Fransanın təzyiqləri və təhdidləri: nəticəsiz cəhdlər
Azərbaycanın bu prinsipial mövqeyi və Qarabağ zəfəri Fransanı narahat etdi. Paris dəfələrlə Bakıya təzyiq göstərməyə, hətta hədələməyə cəhd etdi. Fransa vətəndaşlarına Azərbaycana səfər etməyi “həbs və ədalətsiz məhkəmə riski” bəhanəsi ilə tövsiyə etmədi, səfirini geri çağırdı, “diplomatik tədbirlər” gördü, media kampaniyaları təşkil etdi. Hibrid təhdidlər, “hüquqi müharibə” (lawfare) və beynəlxalq təşkilatlarda birtərəfli qərarlar qəbul etdirmək cəhdləri də oldu. Lakin bütün bu təzyiqlərin real nəticəsi olmadı. Azərbaycan heç bir təhdidə boyun əymədi, milli maraqlarını qorudu və mövqeyini daha da möhkəmləndirdi. Bu, gücün və iradənin diplomatik təzyiqlərdən üstün olduğunu bir daha sübut etdi.
Fransanın casus fəaliyyəti və “müxalifətə” dəstəyi:
Təzyiqlər yalnız diplomatiya səviyyəsində qalmadı. Azərbaycan ərazilərində fransız kəşfiyyat orqanlarının (xüsusilə DGSE) fəaliyyəti də aşkarlandı. 2023-cü ilin sonunda həbs olunan fransız vətəndaşı Martin Ryan 2026-cı ildə casusluq ittihamı ilə 10 il həbs cəzasına məhkum edildi. İttihamlara görə, o, Azərbaycanın Türkiyə, Pakistan və digər ölkələrlə hərbi əməkdaşlığı, müdafiə qabiliyyəti haqqında məlumat toplamış, yerli vətəndaşları fransız kəşfiyyatına cəlb etməyə çalışmışdı. Fransa diplomatiyasının bəzi əməkdaşları da persona non grata elan edilərək ölkədən çıxarılmışdı. Bu, sadəcə təsadüfi hadisə deyil – hibrid təhdidlərin tərkib hissəsi idi.
Eyni zamanda Fransa Azərbaycana qarşı çıxan radikal müxalifət nümayəndələrinə platforma verirdi. Fransız mediasında ölkəmizdə real siyasi çəkisi olmayan şəxslərin müsahibələri və məqalələri sistemli şəkildə yer alır, “siyasi sığınacaq” adı altında ölkəni tərk etmiş bəzi elementlər təbliğ olunurdu. Bu, Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə cəhdi kimi qiymətləndirilirdi. Lakin xalqın və dövlətin iradəsi qarşısında bu cəhdlər də iflasa uğradı.
Yeni nizamın təsdiqi:
Bu gün Fransa XİN-in dili dəyişib. Onlar artıq “əhəmiyyətli və cəsarətli addımlar”dan danışır, sülh müqaviləsinin imzalanması və ratifikasiyasını, sərhədlərin açılmasını və regional bağlantıların inkişafını dəstəklədiyini bildirir. Cənubi Qafqazın “Avropa ilə Asiya arasında körpüyə” çevrilməsini arzulayırlar. Bu, əvvəlki dövrdə müşahidə olunan birtərəfli yanaşmadan fərqli olaraq, suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə formal hörmətin ifadəsidir.
Lakin unutmaq olmaz: bu dəyişiklik könüllü deyil, məcburidir. Azərbaycanın hərbi qələbəsi, diplomatiyası, iqtisadi çəkisi və prinsipial mövqeyi Parisin köhnə ssenarisini iflasa uğratdı. Ermənistanın özü də yeni reallığı qəbul etmək məcburiyyətində qaldı – sərhədlərin delimitasiyası, Alma-Ata prinsiplərinin tanınması, konstitusiyadakı ərazi iddialarının aradan qaldırılması tələbləri gündəmdədir. Fransa isə artıq köhnə “havadar” rolunu eyni tərzdə oynaya bilmir, çünki reallıq dəyişib.
Fransanın son bəyanatı Azərbaycanın apardığı müstəqil daxili və xarici siyasətin, İlham Əliyevin şəxsi liderliyinin və xalqın iradəsinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasıdır. Vaxtilə Azərbaycanın gücünü və haqlı mövqeyini qəbul etmək istəməyən dairələr bu gün “sülhü hiss olunan reallığa çevirmək” ifadəsini işlətməyə məcburdurlar.
Bu, sadəcə bir bəyanat deyil. Bu, Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi nizamın – Azərbaycanın suverenliyinin, ərazi bütövlüyünün və regional liderliyinin təsdiqidir. Güc və haqq birləşəndə, hətta ən ənənəvi “havadarlar” belə mövcud reallıqla barışmağa məcbur olurlar. Azərbaycan bu reallığı özü yaratdı. Fransa isə artıq onu rəsmən qəbul edir.
Ayhan
12:00 11.08.2026
Oxunuş sayı: 43
