Uşaqlar adrenalin olsun deyə özlərini təhlükəyə atır: Kimdir müqəssir?
Uşaqların nəzarətsiz qalması və təhlükəli davranışlara yol verməsi hər zaman cəmiyyətin aktual problemlərindən biri olub və görünür ki, bundan sonra da olacaq. Valideynlər övladlarını qorumağa çalışsalar da, bəzi hallarda uşaqlar onların xəbərdarlığına məhəl qoymayaraq həyatları üçün risk yaradan hərəkətlər edirlər. Son günlər Bakıda baş verən hadisə də bunun növbəti nümunəsinə çevrilib. Belə ki, azyaşlılar çoxmənzilli yaşayış binasının zirzəmisində velosiped sürərək həm öz canlarını, həm də ətrafdakıların təhlükəsizliyini riskə atıblar.
Psixologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov Crossmedia.az-a açıqlamasında uşaqların təhlükəli davranışlara meyil göstərməsini təkcə bir səbəblə izah etməyib:
"Bu, bioloji inkişaf xüsusiyyətləri, psixoloji amillər, ailə mühiti və sosial təsirlərin qarşılıqlı nəticəsidir. Xüsusilə məktəbyaşlı və yeniyetmə dövründə uşaqların riski düzgün qiymətləndirmək bacarığı tam formalaşmadığından onlar təhlükənin real nəticələrini böyüklər qədər dərk edə bilmirlər. Maraq hissi, yeni təcrübələr yaşamaq istəyi, cəsarətini sınamaq, özünü sübut etməyə çalışmaq və emosional impulslar bəzən onları təhlükəli addımlar atmağa sövq edir. Müasir dövrdə sosial şəbəkələr və internet məzmunu da bu prosesə ciddi təsir göstərir. Uşaqlar izlədikləri videolarda təhlükəli davranışların adi və ya maraqlı təqdim olunduğunu gördükdə onları təkrarlamağa meyil göstərə bilirlər. Xüsusilə bəyənilmək, diqqət çəkmək və sosial təsdiq qazanmaq istəyi riskli davranışların artmasına səbəb ola bilər. Valideyn nəzarətinin zəifləməsi də mühüm risk faktorlarından biridir. Burada söhbət yalnız uşağın fiziki olaraq evdə tək qalmasından getmir. Bəzən valideyn evdə olsa belə, uşağın harada olduğu, nə ilə məşğul olduğu, kimlə ünsiyyət qurduğu və hansı risklərlə qarşılaşa biləcəyi barədə məlumatlı olmur. Bu isə təhlükəli situasiyaların yaranma ehtimalını artırır. Bununla yanaşı, hər hadisəyə görə yalnız valideyni məsuliyyətli hesab etmək düzgün yanaşma deyil. Belə hadisələrdə yaşayış mühitinin təhlükəsizliyi, binaların mühafizə sistemi, damlara və digər təhlükəli ərazilərə giriş imkanları, həmçinin cəmiyyətin ümumi təhlükəsizlik mədəniyyəti də mühüm rol oynayır".
Psixoloqun sözlərinə görə, uşaqların təhlükəsizliyi ailə, məktəb, yerli icra strukturları və cəmiyyətin ortaq məsuliyyətidir:
"Valideynlər uşaqlarla qadağalar üzərində deyil, izah və maarifləndirmə əsasında ünsiyyət qurmalıdırlar. Uşağa təhlükənin nə olduğunu, hansı davranışların həyat və sağlamlıq üçün risk yaratdığını yaşına uyğun dillə izah etmək, ona təhlükəsiz davranış vərdişləri aşılamaq və etibarlı emosional münasibət formalaşdırmaq daha effektiv nəticə verir. Uşaq valideynlə açıq ünsiyyət qura bildikdə, riskli davranışlara meyil də əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Belə faciələrin qarşısının alınması üçün ailə nəzarətinin gücləndirilməsi ilə yanaşı, uşaqların yaşadıqları mühitdə təhlükəsizlik tədbirlərinin artırılması, məktəblərdə təhlükəsizlik mövzusunda maarifləndirici proqramların keçirilməsi və sosial mediada riskli məzmunun uşaqlar üçün əlçatanlığının məhdudlaşdırılması da vacibdir. Uşaqların təhlükəsizliyi yalnız fərdi məsuliyyət deyil, bütün cəmiyyətin ortaq vəzifəsidir".
Təhlükəsizlik üzrə ekspert Elmar Nurəliyev isə qeyd edib ki, çoxmənzilli yaşayış binalarında təhlükəsizlik məsələsi hər zaman ön planda olmalıdır:
"Binanı idarə edən şəxslər tərəfindən mütləq qaydada təhlükəsiz mühit yaradılmalıdır. Binada yaşayan sakinlərin sağlamlığı üçün hər hansı bir təhlükə riski olmamalıdır. Dağılma, aşma, uçma, yıxılma, qırılma ehtimalı olan amillər, avadanlıqlar, qurğular və detallar varsa, bunların vaxtında aradan qaldırılması təmin edilməlidir ki, insanların sağlamlığı üçün hər hansı bir təhlükə riski olmasın. Binanın zirzəmisinə giriş qapıları və yaxud da binanın həyətində su anbarı varsa, su anbarının giriş qapısının daim bağlı qalması, binanın damına çıxan giriş qapılarının bağlı saxlanılması təmin edilməlidir. Həmçinin hansısa səhlənkarlıqdan və yaxud da diqqətsizlikdən kiminsə ora düşməsi, yıxılması və ya xəsarət alması kimi halların qarşısını almaq üçün mütəmadi təhlükəsizlik tədbirləri həyata keçirilməlidir. Ola bilər ki, binanın damına azyaşlı uşaqlar çıxıb orada hər hansı bir əyləncə təşkil edirlər, velosiped, skuter və s. sürürlər, orada vaxt keçirirlər. Bu, çox təhlükəli davranışdır. Həm özlərinin həyatını təhlükəyə atırlar, həm də onların başına hər hansı bir iş gəlsə, yıxılsalar, xəsarət alsalar, səhhətləri pisləşsə, əlbəttə, bundan kimsənin xəbəri olmadığı üçün heç kim də onlara kömək etmək iqtidarında olmayacaq. Bu da nəticələrin daha da ağırlaşmasına səbəb ola bilər. Ona görə də bu məsələdə valideynlər də diqqətli olmalıdırlar. Valideynlər uşaqlara bu cür təhlükəli davranışların sonda ağır nəticələrə səbəb olacağını aşılamalı, uşaqları bu təhlükəli davranışlardan çəkindirməlidirlər".
Ekspert əlavə edib ki, çoxmənzilli yaşayış binalarında mühafizənin və təhlükəsizliyin təmin olunması ilə bağlı lisenziyalı mühafizə müəssisələri ilə müqavilə bağlanaraq binalarda təhlükəsizlik təmin edilə bilər.
Fatimə Məmmədova
19:00 08.07.2026
Oxunuş sayı: 51
