Yaxın Şərqdə dəhşətli savaş qaçılmazdır- Səbəblər məlum oldu
Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik vəziyyəti yenidən gərginləşməkdə davam edir.
İsrailin Livanın cənubunda hərbi əməliyyatları genişləndirməsi, bölgədə strateji ərazilərə nəzarətin artırılması və təhlükəsizlik zonasının gücləndirilməsi ilə bağlı açıqlamaları regionda hərbi-siyasi prosesləri yenidən diqqət mərkəzinə gətirib.
Paralel olaraq İran, ABŞ və “Hizbullah” faktorunun da proseslərə təsiri fonunda bölgədə qüvvələr balansının necə dəyişəcəyi ilə bağlı müzakirələr intensivləşib.
ABŞ vasitəçiliyi ilə əldə olunan atəşkəs razılaşmalarına baxmayaraq, tərəflər arasında qarşılıqlı etimadsızlıq və hərbi aktivlik hələ də qalmaqdadır.
Crossmedia.az olaraq Yaxın Şərqdəki son hərbi-siyasi prosesləri AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun əməkdaşı, fəlsəfə doktoru, dosent Şölət Zeynalovla müzakirə etdik.
Ekspert qeyd edib ki, Yaxın Şərqdə qısamüddətli və kövrək stabillikdən sonra yenidən eskalasiya müşahidə olunur:
“Son dövrlər Yaxın Şərqdə yenidən eskalasiya problemi gündəmə gəlib. Silah səslərinin eşidilməsinin əsas səbəbi dərin köklərə malik problemin həll olunmamasıdır. Qısamüddətli atəşkəsin pozulması, dırnaqarası sülhün sona çatması müharibə ehtimalını artırıb. Ortada real sülh yoxdur. Mövcud vəziyyət fiasko ilə nəticələnə bilər”.
Ş.Zeynalov vurğulayıb ki, İran, ABŞ və İsrail münasibətləri yeni aktiv fazaya qədəm qoyur. Lakin tərəflərdən heç biri öz strateji hədəflərinə çatmayıb:
“Hər üç tərəf aktiv fazaya keçməyə hazırdır. Çünki heç kim məqsədinə nail olmayıb. Müharibədə hər tərəf özünü qalib elan etsə də, reallıq fərqlidir. İsrail, ABŞ və İranın Yaxın Şərqdəki strateji planlarının başa çatdığını elan etməsi mümkün deyil. Bu planlar hələlik həyata keçməyib və yaxın perspektivdə keçməsi də real görünmür”.
Ekspertin sözlərinə görə, İsrailin Livanın cənubunda hərbi aktivliyi məhz bu kontekstdə dəyərləndirilməlidir:
“İsrail Livanın cənubunda təhdidi aradan qaldırmayana qədər əməliyyatları dayandırmayacaq. Bu, təbiidir. Çünki problemin kökü dərindir. İsrailin regionda daha geniş strateji planları var və bu, sirr deyil. Ona görə də eskalasiyanın bitməsindən danışmaq hələ tezdir”.
Ş. Zeynalov bildirib ki, ABŞ-in vasitəçiliyi ilə əldə olunan atəşkəs əvvəlcədən kövrək idi və tərəflərə müvəqqəti “nəfəs alma” imkanı verdi:
“ABŞ və İran arasında 14 bəndlik razılaşma hələ tamamlanmayıb. Danışıqlar masasında ciddi irəliləyiş yoxdur. ABŞ və İran genişmiqyaslı olmasa da, bir-birinin hərbi obyektlərinə, o cümlədən Körfəz ölkələrindəki bazalara zərbələr endir.
ABŞ lideri Donald Tramp İrana qarşı yeni zərbələri istisna etmir. Bu, Yaxın Şərqdə eskalasiyanın davam edə biləcəyini göstərir. ABŞ İranın mövqeyindən narazıdır. ABŞ-in mövqeyi isə İsrail üçün yeni imkanlar yaradır. Bu da vəziyyətin kritikləşməsinə səbəb olur”.
Dosent qeyd edib ki, Çinin və Rusiyanın regiondakı iştirakı fonunda heç bir tərəfin özünü qalib elan etməsi mümkün deyil:
“ABŞ, İran və İsrail özünü qalib elan etsə də, bu, reallığı əks etdirmir. Çin və Rusiya faktorunu nəzərə alsaq, kiminsə strateji qalibiyyəti sadəlövhlük olardı. Böyük oyunlar bu formatda bitmir. Lokal toqquşmaların davam etməsi müharibə qanunları baxımından təbiidir. Çünki etimad mühiti yoxdur və qlobal oyunçular prosesdə maraqlıdır”.
Ekspertə görə, Livanın cənubundakı əməliyyatlar yalnız təhlükəsizlik məsələsi deyil:
“İsrailin əməliyyatları həm təhlükəsizlik, həm də strateji hədəflərlə bağlıdır. Bu, yeni dünya nizamı uğrunda gedən qlobal mübarizənin tərkib hissəsidir. İsrail öz mövqeyini bərkitmək üçün geri çəkilmir. İran da buna biganə qalmır. Burada söhbət təkcə hərbi deyil, həm də ideoloji müharibədən gedir”.
O, yekunda bildirib ki, tərəflər arasında etimad mühiti olmadığından eskalasiya qaçılmazdır:
“Müharibədən və ya sülhdən danışmaq hələ tezdir. Lakin eskalasiyanın ara-sıra davam etməsi labüddür. Əsas problem tərəflər arasında inamsızlıqdır. Bu səbəbdən ABŞ, Çin, Rusiya və Türkiyənin prosesə ən diplomatik formada müdaxilə etməsi vacibdir”.
Nigar Xəlilli
18:25 29.05.2026
Oxunuş sayı: 47
