Hörmüz məsələsi təkcə ABŞ-İran qarşıdurması deyil - politoloq
İranın ABŞ-ni Hörmüz boğazı ilə bağlı qətnaməyə dəstək üçün dövlətlərə təzyiq göstərməkdə ittiham etməsi müəyyən mənada real görünür.
Çünki ABŞ beynəlxalq siyasətdə dövlətlərin mövqeyinə təsir göstərmək üçün geniş imkanlara malikdir.
Xüsusilə, Hörmüz boğazı kimi strateji əhəmiyyət daşıyan bölgələrdə Vaşinqtonun diplomatik fəallığı daha açıq hiss olunur.
ABŞ dövlətlərə əsasən iqtisadi sanksiyalar, maliyyə yardımları, hərbi əməkdaşlıq, təhlükəsizlik təminatları və beynəlxalq təşkilatlardakı təsir imkanları vasitəsilə təsir göstərə bilər. ABŞ-la sıx siyasi və iqtisadi əlaqələri olan ölkələr isə adətən Vaşinqtonun mövqeyini nəzərə almağa çalışırlar.
Bununla yanaşı, məsələni yalnız ABŞ təzyiqi ilə əlaqələndirmək düzgün olmazdı. Çünki bir çox dövlətlər də Hörmüz boğazında sabitliyin pozulmasını öz enerji təhlükəsizlikləri üçün ciddi risk hesab edirlər.
Mövzu ilə bağlı politoloq Elçin Xalidbəyli Crossmedia.az-a açıqlama verib:
“ABŞ-nin Hörmüz boğazı ilə bağlı mövqeyinin digər dövlətlər tərəfindən dəstəklənməsi təbii ki, bir çox faktorlardan qaynaqlanır. Əslində, Ağ Evin qlobal məkanda müxtəlif dövlətlərin mövqeyinə təsir göstərmək üçün kifayət qədər təzyiq mexanizmləri mövcuddur.
Ancaq Ağ Evlə ortaq mövqedən çıxış edilməsi yalnız ABŞ-nin təzyiqləri ilə bağlı deyil. Çünki Hörmüz boğazı hazırda strateji əhəmiyyətə malik su hövzəsidir. Bu boğaz dünya enerji bazarının təmin olunmasında mühüm rol oynayır. Dünya bazarına daşınan enerji resurslarının, xüsusilə neft məhsullarının təxminən 20 faizi məhz bu marşrut üzərindən nəql olunur və burada bir çox dövlətlərin, xüsusilə də böyük güclərin ciddi maraqları mövcuddur.
İranın gözlənilmədən Hörmüz boğazına təkbaşına nəzarət etmək niyyəti və istəyi dünya dövlətləri tərəfindən təbii olaraq narazılıqla qarşılanıb. Çünki dövlətlər enerji təhlükəsizliyində xüsusi rol oynayan bu strateji boğazın yalnız bir dövlətin, xüsusilə də, İranın nəzarətində qalmasında qətiyyən maraqlı deyillər.
İran Hörmüz boğazına nəzarəti ələ keçirərək bundan qlobal məkanda siyasi və iqtisadi təzyiq aləti, yəni silah kimi istifadə etmək niyyətində idi”.
Politoloq əlavə edib ki, ABŞ İranın bu niyyətini müəyyən mənada onun özünə qarşı çevirdi və hazırda İran ABŞ-dən Hörmüz boğazının açılması ilə bağlı addımlar atılmasını xahiş etmək məcburiyyətində qalıb:
“Yəni proseslər sadəcə bir və ya bir neçə dövlətin maraqları çərçivəsində cərəyan etmir. Burada qlobal miqyasda bir çox dövlətin maraqları toqquşur və ya üst-üstə düşür. Məhz bu faktorların qarşılıqlı təsiri proseslərin gedişində xüsusi rol oynayır.
Ona görə də hesab etmirəm ki, Hörmüz boğazı ətrafında baş verənlər ABŞ-ın Yaxın Şərqdə həyata keçirdiyi hərbi kampaniyanın tam mərkəzində dayanır. Burada daha geniş geosiyasi, iqtisadi və enerji təhlükəsizliyi amilləri həlledici rol oynayır”.
Ayhan
13:03 15.05.2026
Oxunuş sayı: 63
