Türkiyədə insan müdaxilələri səbəbindən fəlakət riski gündən-günə artır
Türkiyədə insan müdaxilələri səbəbindən fəlakət riski gündən-günə artır.
İqlim modelləri ölümcül sürüşmələrin artması ilə bu fəlakət riskinin miqyasını ortaya qoyur.
Crossmedia.az xəbər verir ki, "Science Advances" jurnalında dərc olunmuş hərtərəfli bir araşdırma Qərbi Qara dəniz bölgəsi ilə bağlı həyəcan verici tapıntılar ortaya qoyub. Araşdırmaya görə, Türkiyə ölümcül sürüşmələrə görə Avropada birinci yerdədir və Qərbi Qara dəniz bölgəsinin sərin və rütubətli iqlimi yaxın illərdə daha isti, quru və daha kövrək bir xarakterə keçəcək.
"Science Advances" jurnalında dərc olunan və 46 ölkədən təxminən 60 illik torpaq istifadəsi və 45 illik əhali məlumatlarını araşdıran araşdırma göstərib ki, sürüşmə ölümləri yalnız yağıntı, yamac və geoloji quruluş kimi təbii amillərlə izah edilə bilməz.
Araşdırmaya görə, sürüşmə riski artıq yalnız yağıntı, yamac və ya torpaq quruluşu ilə izah olunmur. Meşələrin qırılması, kənd təsərrüfatı sahələrinin genişləndirilməsi, yol və infrastruktur işləri və planlaşdırılmamış tikinti riski artıran əsas amillərdəndir. Bundan əlavə, bir çox yerdə bu insan müdaxilələrinin təsirinin təbii şəraitdən daha da həlledici olduğu bildirilir.
Qlobal miqyasda dağlıq ərazilərdə insan müdaxiləsi aşağı və aşağı orta gəlirli ölkələrdə 50%-ə çatır, yüksək gəlirli ölkələrdə isə təxminən 7%-də qalır. Türkiyə 32%-lik göstərici ilə mənsub olduğu yuxarı-orta gəlirli ölkələr qrupu üçün 13%-lik orta göstəricini əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir.
Digər tərəfdən, Kastamonu Universitetinin alimləri tərəfindən "Natural Hazards" jurnalında dərc edilmiş iqlim modelləşdirmə tədqiqatına görə, Qərbi Qara dənizin sərin və rütubətli iqlim strukturu qarşıdakı dövrdə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişəcək. Araşdırmaya görə, 2040-cı ildən etibarən bölgədə quraq ərazilər görünməyə başlayacaq. Emissiyaların hazırkı templə artmağa davam etdiyi pessimist ssenaridə əsrin sonuna qədər Qərbi Qara dənizin 41%-i quraq, 57%-i isə yarımquraq olacaq.
Beləliklə, bu gün bölgəyə hakim olan çox rütubətli ərazilər demək olar ki, tamamilə yox olacaq. Bu nəticə Qərbi Qara dənizdə indiyə qədər nəzərə çarpan iqlim kimliyində köklü bir qırılma olduğunu göstərir. Bu, həmçinin Türkiyəni Avropada sürüşmələr nəticəsində ən çox ölüm hallarının baş verdiyi ölkəyə çevirir.
Su Siyasəti üzrə Ekspert Dursun Yıldız Türkiyədəki fəlakət vəziyyətinin daha mürəkkəbləşdiyini qeyd edərək bildirib: "Sürüşmə tədqiqatları göstərir ki, iqlim dəyişikliyi səbəbindən dəyişən yağıntı rejimi və daha qısa müddətlərdə daha intensiv yağışlar insan müdaxiləsi nəticəsində onsuz da zəifləmiş yamaclarda təhlükəni daha da artırır. Xüsusilə Türkiyənin şimal-şərqində yağıntının artması gözlənilir ki, bu da sürüşməyə meylli ərazilərdə qaçılmaz olaraq riski artıracaq. Qərbi Qara dəniz bölgəsindəki böyük daşqınlar və son illərdə Türkiyədə baş verən meşə yanğınları iqlim dəyişikliyinin təsirlərinin artıq yerində hiss olunduğunu göstərir. Modelləşdirmə nəticələri göstərir ki, qarşıdakı dövrdə daşqınlar daha qəfil və dağıdıcı ola bilər, quraqlıq dövrləri uzana bilər və meşə yanğınları daha geniş ərazilərə yayıla bilər. Kənd təsərrüfatı məhsuldarlığının azalması, meşə ekosistemlərinin deqradasiyası və hidroelektrik enerjisi istehsalında dalğalanmalar əsas risklər arasındadır."
09:30 01.05.2026
Oxunuş sayı: 46
