ABŞ-İran gərginliyi: 8-22 aprel tarixlərində baş verən hadisələr
ABŞ və İran arasında əldə olunan müvəqqəti atəşkəsdən sonra iki həftə ərzində tərəflər sülh razılaşmasına nail ola bilməyib. Hörmüz boğazı bağlı qalır, yeni danışıqların taleyi isə qeyri-müəyyəndir.
Crossmedia.az bildirir ki, 8 aprel gecəsi ABŞ və İran Pakistanın vasitəçiliyi ilə iki həftəlik atəşkəs rejimi barədə razılığa gəlib. ABŞ prezidenti Donald Tramp bu barədə İrana verilmiş ultimatumun başa çatmasına az qalmış açıqlama verib. Atəşkəsin əsas şərti Hörmüz boğazının “tam, dərhal və təhlükəsiz şəkildə açılması” olub. İran Xarici İşlər Nazirliyi də hərbi qüvvələrin bu müddətdə gəmilərin keçidini təmin edəcəyini təsdiqləyib.
İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu ABŞ-nin İrana zərbələri dayandırmaq qərarını dəstəkləsə də, bildirib ki, atəşkəs Livanı əhatə etmir. Bu isə Pakistanın baş naziri Şahbaz Şərifin atəşkəsin “o cümlədən Livanı da əhatə etdiyi” barədə bəyanatına zidd olub. Elə həmin gün İsrail Livana “ən güclü zərbələrdən biri”ni endirib, nəticədə azı 357 nəfər həlak olub.
9 aprel tarixində atəşkəsin ilk günü olmasına baxmayaraq, Hörmüz boğazı əsasən bağlı qalıb və cəmi 5 gəmi keçə bilib (müharibədən əvvəl gündə 110-a qədər gəmi keçirdi). Ehtimal olunur ki, İran yerləşdirdiyi minaların bir hissəsinin yerini itirdiyi üçün boğazı tam aça bilməyib. Tehran həmçinin Livana hücumlara görə İsrail və ABŞ-ı atəşkəsi pozmaqda ittiham edib. ABŞ və İsrail isə atəşkəsin Livana aid olmadığını bildiriblər. Donald Tramp Benyamin Netanyahudan zərbələrin miqyasını azaltmağı xahiş edib. ABŞ və İran arasında danışıqların 11 apreldə İslamabadda keçirilməsi planlaşdırılıb.
10 aprel tarixində Donald Tramp İranı atəşkəsi pozmaqda ittiham edib və bildirib ki, Tehran neft tankerlərinin boğazdan keçidini təmin etməkdə “çox pis işləyir”. O, həmçinin İranı gəmilərdən keçid haqqı almamaq barədə xəbərdar edib.
11 aprel tarixində İslamabadda ABŞ və İran arasında ilk danışıqlar başlayıb. ABŞ nümayəndə heyətinə vitse-prezident Ceyms Devid Vens rəhbərlik edib, heyətdə həmçinin Stiv Uitkoff və Cared Kuşner yer alıb. İran tərəfini parlament sədri Məhəmməd Baqir və xarici işlər naziri Abbas Əraqçi təmsil edib.
12 aprel tarixində danışıqlar 21 saat davam etsə də, nəticəsiz başa çatıb. Ceyms Devid Vens bildirib ki, əsas məqsəd İranın nüvə silahı hazırlamayacağına dair “qəti öhdəlik” əldə etmək idi, lakin İran bu şərtləri qəbul etməyib. ABŞ həmçinin Hörmüz boğazının tam açılmasını tələb edib. İran isə danışıqların ABŞ-nin “həddindən artıq” tələbləri səbəbindən dalana dirəndiyini bildirib.
Danışıqların uğursuzluğundan sonra Donald Tramp ABŞ-nin İran limanlarına daxil olmağa çalışan bütün gəmiləri blokadaya alacağını açıqlayıb.
13–15 aprel tarixlərində ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Fars və Oman körfəzlərində İran limanlarının blokadasına başlayıb. İran bunu “piratlıq” adlandırıb və limanlarına təhlükə yaranacağı təqdirdə cavab verəcəyini bildirib.
14 aprel tarixində Vaşinqtonda İsrail və Livan diplomatları arasında 30 ildən sonra ilk belə görüş keçirilib. ABŞ bu danışıqlarda vasitəçi olub.
16 aprel tarixində İsrail və Livan ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə 10 günlük atəşkəs barədə razılığa gəlib, razılaşma 17 apreldə qüvvəyə minib. Livan hökuməti “Hizbullah” və digər silahlı qrupların İsrailə hücumlarının qarşısını almaq üçün addımlar atmağı öhdəsinə götürüb. İsrail isə özünümüdafiə hüququnu saxlayıb. Livanın baş naziri Nəvaf Salam ümid etdiyini bildirib ki, bu razılaşma məcburi köçkünlərin evlərinə qayıtmasına imkan verəcək. “Hizbullah” isə İsrail hücumları dayanacağı halda atəşkəsə ehtiyatla əməl edəcəyini açıqlayıb.
17 aprel tarixində İran İsrail–Livan atəşkəsinə cavab olaraq Hörmüz boğazını müvəqqəti açıb. Donald Tramp bu addımı alqışlasa da, ABŞ-nin İran limanlarına tətbiq etdiyi blokadanın davam edəcəyini bildirib.
18 aprel tarixində İran ABŞ-nin blokadanı ləğv etməməsinə cavab olaraq boğazı yenidən bağlayıb və bildirib ki, ABŞ tam dəniz azadlığını bərpa etməyənə qədər vəziyyət dəyişməyəcək.
19–20 aprel tarixlərində ABŞ qüvvələri İran limanlarına daxil olmağa çalışan “Touska” adlı yük gəmisini ələ keçirib. İran bunu atəşkəsin pozulması kimi qiymətləndirib və cavab verəcəyini bildirib. Donald Tramp 22 aprel üçün yeni danışıqlar elan etsə də, İran dövlət mediası ölkənin bu görüşdə iştirak etməyəcəyini yazıb. Atəşkəsin müddəti 21 apreldə başa çatmalı idi.
21 aprel tarixində Donald Tramp Pakistanın xahişi ilə atəşkəsin müddətini uzatdığını açıqlayıb. ABŞ blokadanı davam etdirəcəyini bildirib. İran isə ABŞ-nin şərtlərini və atəşkəs pozuntularını əsas gətirərək danışıqlardan imtina edib. Ceyms Devid Vensin Pakistana səfəri də təxirə salınıb.
22 aprel tarixində Böyük Britaniyanın Dəniz Ticarət Əməliyyatları İdarəsi Hörmüz boğazında iki konteyner gəmisinə hücum edildiyini bildirib. Məlumata görə, hadisələrin birində atəşi İran hərbçiləri açıb. Eyni zamanda Böyük Britaniya və Fransa Londonda 30-dan çox ölkənin iştirakı ilə boğazda təhlükəsizliyin təmin olunması məsələsini müzakirə edəcək.
18:43 22.04.2026
Oxunuş sayı: 60
