Afaq Əliyeva: O, zamanı qabaqlayan sənətkar idi – MÜSAHİBƏ
Azərbaycan musiqi tarixində özünəməxsus dəsti-xətti, yaradıcılıq üslubu və caz-muğam sintezinin banisi kimi tanınan Vaqif Mustafazadənin irsi bu gün də böyük maraq və ehtiramla yaşadılır. Onun sənət dünyası təkcə musiqi nümunələri ilə deyil, həm də formalaşdırdığı məktəb və yaratdığı mədəni izlərlə yadda qalır.
Bu zəngin irsin qorunub saxlanıldığı və gələcək nəsillərə ötürüldüyü əsas məkanlardan biri də Vaqif Mustafazadənin Ev Muzeyidir. Burada həm sənətkarın şəxsi həyatına, həm də yaradıcılıq yoluna dair unikal eksponatlar nümayiş olunur, eyni zamanda onun musiqi fəlsəfəsi ziyarətçilərə daha yaxından təqdim edilir.
Məhz bu məqsədlə muzeyin direktoru, Vaqif Mustafazadə adına Mədəniyyət və Xeyriyyə Fondunun sədri Afaq Əliyeva Crossmedia.az-a geniş müsahibə verərək, muzeyin fəaliyyəti, sənətkarın irsi və onun gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətində görülən işlər haqqında ətraflı məlumat təqdim edib.
Vaqif Mustafazadənin ev muzeyinin yaradılması ideyası necə formalaşdı?
Zivər Əliyeva – görkəmli pianoçu, həmçinin Üzeyir Hacıbəylinin ilk tələbələrindən biri idi. O, yeganə oğlu Vaqif Mustafazadəni itirdikdən sonra, 1979-cu ildə onun xatirəsini yaşatmaq məqsədilə yaşadıqları evi muzeyə çevirmək qərarına gəldi.
Bu məqsədlə Zivər xanım müxtəlif dövlət qurumlarına müraciət etdi. Həmin dövrdə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti ilə aparılan danışıqlar nəticəsində evdə yaşayan qonşular köçürüldü və mənzil memorial muzeyə çevrildi.
Muzeyin yaradılması prosesində Polad Bülbüloğlu da Zivər xanıma yaxından dəstək göstərdi. Nəticədə onun ən böyük arzusu gerçəkləşdi və Vaqif Mustafazadənin Ev Muzeyi fəaliyyətə başladı.
Vaqif Mustafazadəni digərlərindən fərqləndirən əsas xüsusiyyət nə idi?
Vaqif Mustafazadəni fərqləndirən əsas xüsusiyyət onun musiqiyə yanaşmasında özünəməxsus üslub yaratması idi. O, xüsusilə xalq mahnılarının yeni formada təqdimində böyük ustalıq nümayiş etdirirdi. Müasir terminlə desək, Vaqif Mustafazadə güclü aranjiman ustası idi. O, milli musiqi nümunələrini caz elementləri ilə birləşdirərək tamamilə fərqli və orijinal səslənmə əldə edirdi.
Onun bu istedadı hələ erkən dövrlərdə peşəkar musiqiçilərin də diqqətini cəlb etmişdi. Məsələn, müəllimi Georgi Şaroyev onun ifasını eşitdikdən sonra Zivər Əliyevaya müraciətlə bildirmişdi ki, Vaqif gələcəkdə böyük musiqiçi olacaq.
Onun yaradıcılığı öz dövründə tam başa düşülmüşdü, yoxsa o, öz zamanından irəlidə idi?
Vaqif Mustafazadə şübhəsiz ki, öz zamanını qabaqlayan sənətkar idi. Onun yaratdığı musiqi üslubu yalnız dövrünün deyil, sonrakı nəsillərin də diqqətini cəlb etməyi bacardı. Bu gün də onun əsərləri aktuallığını qoruyur, dinləyicilər tərəfindən böyük maraqla qarşılanır.
Vaqif Mustafazadə dünya musiqi tarixində caz ilə muğamın sintezini yaradan və bu istiqamətin əsasını qoyan sənətkar kimi qəbul olunur. Onun ifa tərzi və improvizasiya bacarığı olduqca özünəməxsus idi. O, pianoda elə bir texnika və duyum nümayiş etdirirdi ki, bu səviyyəyə çatmaq hər musiqiçiyə nəsib olmur.
Bu səbəbdən də bu gün dünyanın müxtəlif caz məkanlarında onun musiqisi böyük rəğbətlə qarşılanır və sənət irsi yaşayaraq yeni nəsil musiqiçilərə ilham verməyə davam edir.
Sizcə burada ziyarətçilər ən çox nəyi “öyrənib” gedirlər?
Ziyarətçilər ilk növbədə Vaqif Mustafazadənin həyat yolu və yaradıcılığı ilə daha yaxından tanış olurlar. Onlara sənətkarın iştirak etdiyi beynəlxalq festivallar, qazandığı uğurlar və musiqi karyerasının əsas mərhələləri haqqında ətraflı məlumat verilir.
Xüsusilə ziyarətçilərin diqqətini cəlb edən məqamlardan biri də Vaqif Mustafazadənin 1979-cu ildə Monakoda keçirilən beynəlxalq caz festivalında “Grand Prix” mükafatına layiq görülməsidir. Həmin uğur münasibətilə ona xüsusi olaraq ağ royal hədiyyə edilməsi də ziyarətçilərdə böyük maraq və heyranlıq doğurur.
Bu kimi faktlar ziyarətçilərin yaddaşında daha çox qalır və onlar muzeydən sənətkarın beynəlxalq miqyasda qazandığı nüfuz barədə daha dolğun təsəvvürlə ayrılırlar.
Bu muzeyə ilk dəfə gələn biri mütləq nəyi görməlidir?
Burada sənətkarın istifadə etdiyi piano nümayiş olunur və onun üzərində müxtəlif dövrlərə aid fotoşəkillər yer alır — uşaqlıq illərindən başlayaraq sonrakı mərhələləri əhatə edən nadir görüntülər ziyarətçilərə təqdim edilir.
Muzeyin diqqət çəkən eksponatlarından biri də “VEF-12” radiosudur. Bu radio vasitəsilə Vaqif Mustafazadə yeniyetmə yaşlarında Amerika cazını dinləyərək musiqi dünyagörüşünü formalaşdırırdı.
Ziyarətçilərə həmçinin onun musiqi zövqünü formalaşdıran böyük caz ustaları haqqında da məlumat verilir. Xüsusilə Bill Evans və John Coltrane kimi sənətkarların onun yaradıcılığına təsiri vurğulanır.
Məhz bu təsirlər nəticəsində Vaqif Mustafazadə dinlədiyi caz nümunələrini pianoda özünəməxsus musiqi yaddaşı ilə fərqli bir üslub formalaşdırırdı.
Muzeydə ən çox diqqət çəkən və emosional təsir yaradan eksponat hansıdır?
Muzeydə ziyarətçilərin ən çox diqqətini çəkən və emosional təsir yaradan eksponatlar sırasında onun sənət dünyasını əks etdirən bədii əsərlər xüsusi yer tutur.
Bunlardan biri böyük zalda sərgilənən Asəf Cəfərov tərəfindən çəkilmiş tablodur. Bu əsər həm bədii dəyəri, həm də sənətkarın ruhunu əks etdirməsi baxımından ziyarətçilərdə dərin təəssürat yaradır.
Eyni zamanda muzeydə Asim Quliyev tərəfindən hazırlanmış Vaqif Mustafazadə büstü də xüsusi diqqət çəkir. Sənətkarı yaxından tanıyan heykəltaraşın yaratdığı bu əsər onun obrazını olduqca canlı və emosional şəkildə əks etdirir və böyük zalda nümayiş olunur.
Bu eksponatlar muzeyi ziyarət edənlərdə təkcə estetik maraq yox, həm də dərin emosional bağlılıq yaradan əsas sənət nümunələri kimi yadda qalır.
Bəs hər dəfə baxdıqca sizi yenidən təsirləndirən nəsə var?
Vaqif Mustafazadə Ev Muzeyində hər dəfə eyni emosiyanı yaradan eksponatlardan biri Asim Quliyev tərəfindən hazırlanmış gipsdən büstdür. Bu əsər sənətkarın üz cizgilərini və daxili ifadəsini olduqca təsirli şəkildə əks etdirir.
Xüsusilə onun baxışları və ümumi obrazı ziyarətçilərdə dərin emosional hisslər oyadır. Hər baxışda sanki Vaqif Mustafazadənin yaradıcılıq enerjisi və musiqi ruhu yenidən hiss olunur və bu da eksponatı muzeyin ən təsirli nümunələrindən birinə çevirir.
Ziyarətçilərin reaksiyasında sizi ən çox təsirləndirən an hansıdır?
Vaqif Mustafazadə Ev Muzeyinə gələn ziyarətçilərin ümumi reaksiyası demək olar ki, hər zaman müsbət və emosional olur. Ziyarətçilər ilk növbədə muzeyin xüsusi atmosferini qeyd edir, burada formalaşan ruh halının və auranın çox təsirli olduğunu bildirirlər.
Onlar sənətkarın həyat və yaradıcılığı ilə tanış olduqca onun şəxsiyyətinə daha yaxından bələd olurlar. Ziyarətçilər xüsusilə Vaqif Mustafazadənin obrazını əks etdirən eksponatlara — onun zahiri görkəminə, heykəllərinə və rəsmlərinə böyük maraq göstərirlər. Sənətkarın xarakterik üslubu, saç düzümü və ümumi obrazı da ziyarətçilərdə xüsusi diqqət və simpatiya yaradır.
Ümumilikdə, muzeyə gələn hər kəs burada həm emosional, həm də estetik baxımdan zəngin təəssürat əldə etdiyini vurğulayır və ekspozisiyalardan, xüsusilə heykəl və rəsmlərdən böyük zövq alır.
Muzey gənc musiqiçilər və tələbələr üçün hansı layihələri həyata keçirir?
Vaqif Mustafazadə Ev Muzeyi gənc musiqiçilərin və tələbələrin onun yaradıcılığı ilə yaxından tanış olması üçün müxtəlif layihələr həyata keçirir. Xüsusilə 2015-ci ildən etibarən Bakıdakı bir çox ali təhsil müəssisələrində — o cümlədən Bakı Musiqi Akademiyası, Azərbaycan Milli Konservatoriyası və digər universitetlərdə Vaqif Mustafazadənin xatirə gecələri, konsertləri və yaradıcılığına həsr olunmuş tədbirlər təşkil olunub.
Bu layihələrin əsas məqsədi gəncləri onun musiqi irsi ilə tanış etmək və caz-muğam məktəbinin mahiyyətini onlara daha yaxından çatdırmaqdır.
Eyni zamanda uşaqlar və yeniyetmələr üçün də xüsusi “Vaqif günləri” təşkil edilib. Bu tədbirlərdə onlar rəsm sərgiləri ilə iştirak edir, Vaqif Mustafazadəyə həsr olunmuş rəsmlər və portretlər təqdim edirlər. İçərişəhərdə keçirilən bu cür sərgilər və tədbirlər geniş auditoriya tərəfindən maraqla qarşılanıb.
Bundan başqa, “Photo House”da keçirilən xatirə gecələrində Bakı musiqi məktəblərinin şagirdləri Şahin Növrəsli və Emil Əfrasiyab kimi tanınmış musiqiçilərin iştirakı ilə Vaqif Mustafazadənin əsərlərini ifa edərək xüsusi müsabiqə formatında çıxış ediblər. Bu tədbirlər gənclərin həm ifaçılıq bacarıqlarını inkişaf etdirməsinə, həm də sənətkarın irsini daha dərindən öyrənməsinə xidmət edir.
Onun ən çox sevdiyiniz əsəri hansıdır?
Vaqif Mustafazadənin yaradıcılığında mənim üçün ən sevimli əsər “Mart”dır. Bu əsər həm melodik baxımdan, həm də emosional çalarları ilə xüsusi təsir gücünə malikdir.
Qeyd edim ki, Vaqif Mustafazadə özü də 16 mart tarixində anadan olub. Bu fakt əsərin mənəvi və simvolik dəyərini daha da artırır.
Vaqif Mustafazadənin irsini bir cümlə ilə gələcək nəsillərə necə təqdim edərdiniz?
Vaqif Mustafazadənin irsi Azərbaycan musiqisində caz və muğamın sintezini yaradan, milli musiqini dünya səviyyəsinə çıxaran və yaradıcılığı ilə zamanları birləşdirən unudulmaz bir sənət yoludur.
Nigar Yahyazadə
18:05 21.04.2026
Oxunuş sayı: 376
