Dava neft davasıdır: ABŞ və İran qarşı-qarşıya
Yaxın Şərqdə artan gərginlik fonunda baş verən proseslər dünya enerji bazarlarının diqqət mərkəzindədir. Qlobal neft ticarətinin böyük hissəsinin keçdiyi Hörmüz boğazında yaranan hərbi və siyasi risklər beynəlxalq bazarlarda ciddi narahatlıq doğurur. Belə ki, bölgədə mümkün eskalasiya enerji qiymətlərinə və qlobal iqtisadi proseslərə birbaşa təsir göstərə bilər.
Məsələ ilə bağlı Crossmedia.az-a danışan professor, siyasi elmlər doktoru Sabir Məmmədli qeyd edib ki, Hörmüz boğazından dünya neft ticarətinin təxminən 20 faizi həyata keçirilir:
"Nəzərə almalıyıq ki, əsas neft ixraçıları bu ərazilərdə yerləşirlər və Hörmüz boğazından istifadə edirlər, həmçinin böyük dövlətlər – o cümlədən Çin, Hindistan və Avropa Birliyi ölkələri bu boğaz vasitəsilə tankerlərlə neft daşımalarından istifadə edərək öz ehtiyaclarını ödəməyə çalışırlar. Bu mənada Hörmüz boğazı çox əhəmiyyətli bir nöqtədir.
Amma eyni zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, ABŞ Hörmüz boğazının bağlanması təhlükəsini nəzərə alaraq öz ehtiyatlarından təxminən 200 milyon barel nefti dünya bazarına çıxarmağa söz verib və bu proses gedir".
S.Məmmədlinin sözlərinə görə, artıq Hörmüz boğazı İran hərbi qüvvələri tərəfindən geniş həcmdə minalanıb:
"Yayılan məlumatlara əsasən, İran bəzi ölkələrin tankerlərini bu ərazilərdən buraxır, amma ümumilikdə belə bir təhlükə mövcuddur. Ona görə ABŞ rəhbərliyi çalışır ki, Hörmüz boğazının açıq saxlanılması və ümumiyyətlə nəzarətdə qalması üçün böyük bir koalisiya yaradılsın və bu koalisiyada bir çox ölkələrin iştirakını vacib hesab edir.
Bu məqsədlə Çin, Hindistan, Britaniya, Almaniya, Fransa və İtaliyaya müraciət olunub. Amma bəzi ölkələr bu prosesə isti baxmır, yəni bu koalisiyaya qoşulmaq istəmirlər. Mahiyyət etibarilə Hörmüz boğazı ABŞ və İran-İsrail müharibəsində kritik nöqtələrdən birinə çevrilib. Eyni zamanda bu ərazidə Xarq adası da yerləşir"
O, hesab edir ki, yaxın vaxtlarda Harq adasına Amerika qoşunlarının dəniz piyadalarının çıxarılması ilə vəziyyət daha da gərginləşəcək:
"Bu ərazidə çox böyük problemlər yarana bilər. Artıq bu gərginlik Hörmüz boğazı ilə bağlı vəziyyət fonunda dünya bazarlarında neftin qiymətini xeyli dərəcədə artırıb. Bu qiymət artımı isə, təbii ki, Rusiya və digər neft ixracatçılarının xeyrinə işləyir. Çünki onların büdcəsinə milyardlarla dollar əlavə gəlir gətirir. Əgər ABŞ bu boğaza nəzarəti təmin edə bilməsə, neftin qiyməti xeyli dərəcədə arta bilər. Hətta bir barel neftin qiymətinin 150–200 dollar səviyyəsinə qədər yüksəlməsi ehtimalı var. Bu isə qlobal bazarda çox təlatümlü bir dövrün başlamasına səbəb ola bilər. Amma eyni zamanda ABŞ-nin bu boğaza nəzarəti təmin etmək üçün imkanları var. Lakin bunun üçün kifayət qədər hərbi qüvvə sərf etməli olacaq, əlavə hərbi xərclər artacaq".
Ekspert, həmçinin əlavə edib ki, əgər müharibə indiki templə davam etsə, müəyyən müddətdən sonra bu boğaza nəzarət etmək imkanı ABŞ-nin əlinə keçə bilər:
" Bu halda neftin qiymətinin artması yalnız müəyyən müddət davam edə bilər. Daha sonra ABŞ tərəfindən nəzarət güclənərsə, qiymətlər əvvəl yüksəlib sonra yenidən enə bilər. Çünki bu boğazı yenidən normal şəkildə işlək vəziyyətə gətirmək mümkün olacaq. Bununla belə problem qalır. Çünki İran daim açıqlamalar verir ki, buna imkan verməyəcək və müxtəlif addımlar ata bilər. Ona görə də gedişat hadisələrin necə inkişaf edəcəyini göstərəcək. Bu proses davam edərsə, neftin qiyməti dünya bazarında əhəmiyyətli dərəcədə arta bilər".
Fatimə
12:45 17.03.2026
Oxunuş sayı: 53
