Mirzə Cəlal Yusifzadə: Tacik mətbuatının Şuşalı banisi
Mirzə Cəlal Yusifzadə Azərbaycanın görkəmli maarifçisi, şairi, jurnalisti və ictimai xadimi idi. Şuşada doğulan bu ziyalı ömrü boyu təhsil, mətbuat və milli teatrın inkişafına böyük töhfələr vermişdir.
Şuşada ilk təhsilini alan Mirzə Cəlal ərəb və fars dillərini dərindən öyrənmiş, sonra Təbrizdə mədrəsə təhsili ilə biliklərini daha da genişləndirmişdir. Vətənə qayıtdıqdan sonra pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, eyni zamanda poeziya ilə məşğul olaraq qəzəllər və mənzum hekayələr yazmışdır. “Həyat”, “İrşad”, “Tazə həyat”, “Sədayi-həqq” kimi qəzetlərdə “Cəlal Qarabaği”, “Cəlal Yusifi”, “Mirzə Cəlal Yusifzadə” imzaları ilə məqalələr dərc etdirmişdir.
Teatr sahəsində ilk addımlar
1911-ci ildə Bakıda Nikitin qardaşlarının sirkində Mirzə Cəlalın librettosunu yazdığı, Mirzə Zeynalın (və ya Aleksandr Oqenezaşvilinin) musiqisi ilə “Fərhad və Şirin” operası tamaşaya qoyulmuşdur. Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poeması əsasında hazırlanan bu əsər Azərbaycan musiqili teatrının erkən nümunələrindən biri sayılır. Libretto ayrıca kitabça şəklində nəşr olunmuşdur.
Həmin dövrdə o, Bakıda ana dilində “Həqiqəti-əfkar” qəzetini də nəşr etməyə başlamışdır.
Tacik mətbuatının banisi kimi
1912-ci ilin martında Yeni Buxaraya dəvət olunan Mirzə Cəlal tacik dilində ilk qəzet olan “Buxarayi-şərif”in redaktoru təyin edilmişdir. 1913-cü ilin yanvarınadək (cəmi 10–11 ay ərzində) 153 nömrə çıxaran bu qəzet tacik milli mətbuatının əsasını qoymuşdur. O, həmçinin qəzetin özbək türkcəsində “Turan” adlı həftəlik əlavəsini təşkil etmişdir. Bu gün Tacikistanda qəzetin ilk sayı işıq üzü gördüyü 11 mart tarixi “Milli Mətbuat Günü” kimi qeyd olunur.
Bakıya dönüş və siyasi fəaliyyət
1913-cü ildə Bakıya qayıdan Mirzə Cəlal “Sədayi-həqq” və “İqbal” qəzetlərində çalışmış, “Fərhad və Şirin” operasının yenidən səhnəyə qoyulmasına nail olmuşdur. 1918-ci ildə Zaqafqaziya Seyminə üzv seçilmiş, Azərbaycan Milli Şurasında “Müsavat” və demokratik bitərəflər qrupunu təmsil etmişdir. ADR dövründə “Azərbaycan” qəzetində fəal əməkdaşlıq etmişdir.
Cümhuriyyətin süqutundan sonra Cəbrayıl qəzasında və Bakıda müəllimlik etmiş, 1926-cı ildə Birinci Türkoloji Qurultayda tərcüməçi kimi iştirak etmişdir.
Son illər və irsi
1928-ci ildə gizli “Müstəqil Azərbaycan” təşkilatının qurulmasında iştirak etmişdir. 1931-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir (bəzi mənbələrdə Şuşa göstərilir). Mirzə Cəlal Yusifzadə Azərbaycan maarifçiliyi, milli mətbuat və teatrın inkişafında dərin iz qoymuş, həmçinin qonşu xalqların (xüsusilə taciklərin) mətbuat tarixinə töhfə vermiş nadir ziyalılardandır.
Ayhan
15:40 16.03.2026
Oxunuş sayı: 43
