Kosmosa bizə məlum olmayan başqa planetlər də var? - Astroloq danışdı
Kainatın sonsuzluğu və milyardlarla ulduz sistemləri insan ağlını həm heyrətləndirir, həm də məhdudlaşdırır. Modern elm göstərir ki, insanlar yalnız məlumatın bir hissəsini qəbul edə, yaddaşa köçürə və dərk edə bilirlər. Bu isə kainatdakı reallığın yalnız qismən qavranılması ilə nəticələnir. Psixoloji tədqiqatlar, məsələn, “təqsirli korluq” (inattentional blindness) fenomeni göstərir ki, gözümüz qarşısında olan bəzi hadisələri belə görə bilməyimiz üçün diqqət yetirməliyik. Eyni zamanda yaddaş bəzən məlumatı təhrif edir, unudur və ya səhv xatirələr yaradır. Bu, elmi müşahidələrdə də özünü göstərir: beynimiz kainatda olan mürəkkəb və nadir siqnalları yalnız qismən qəbul edə bilir, qalan hissəsini isə öz modellərinə uyğun doldurur.
Kosmosda həyatın axtarışı da məhz bu qavrayış və yaddaş məhdudiyyətlərinə görə mürəkkəbləşir. Son illərdə NASA-nın James Webb teleskopu və digər yüksək həssas alətlər sayəsində Günəş sistemindən kənar ekzoplanetlər haqqında yeni məlumatlar əldə olunub. Məsələn, K2‑18b planetində atmosferindəki qazlar həyat üçün əlverişli ola biləcəyini göstərir. Lakin bu müşahidələr çox zəif siqnallara əsaslanır və indiki teleskoplar yalnız böyük qaz nəhənglərini görə bilir; kiçik, daş planetlər isə hələ aşkarlanmır.
Bununla yanaşı, kosmosda həyatın mövcudluğu məsələsi Fermi paradoksu ilə də izah olunur: kainatın ölçüsünə və potensial yaşana biləcək dünyaların çoxluğuna baxmayaraq, biz hələ konkret sübut tapa bilməmişik. Bu paradoks həm elm üçün çağırış, həm də imkan doğurur — həyatın mövcud olması ehtimalı yüksəkdir, lakin onun aşkarlanması texnologiya və qavrayış məhdudiyyətləri ilə bağlıdır.
Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının şöbə müdiri, astronomiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Nazim Qaraməmmədli kosmosda həyatın axtarışı və ekzoplanetlərin müşahidəsi ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verib.
O bildirib ki, yaxın ulduzlardan gələn işıq bizə çatmaq üçün illərlə vaxt tələb edir: "Bu istiqamətdə aparılan müşahidələr göstərir ki, digər ulduzların ətrafında planetlərin mövcudluğu ehtimalı yüksəkdir. Yaxın ulduzlara işığın çatması bizim üçün zaman alır. Məsələn, bir ulduzdan gələn işıq bizə çatmaq üçün 4 il 3 ay keçməlidir. Bu istiqamətdə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, digər ulduzların ətrafında planetlərin olması mümkündür. Yer kimi planetlərdə həyatın yaranması üçün münbit şərait var. Yer Günəşdən üçüncü planetdir və Merkuriylə Venera arasında yerləşir. Digər sistemlərdəki planetlər isə Günəş sistemindən kənar adlanır və bir çox kəşf olunan planetlər Yupiter, Saturn, Uran kimi nəhənglərdir".
N.Qaraməmmədli həmçinin deyib ki, kiçik, Yer tipli planetləri indiki teleskoplarımızla müşahidə etmək çətindir, çünki həssaslıq imkanlarımız buna çatmır: "Gələcəkdə daha güclü teleskoplar göndərilməsi ilə bu planetlərin olub-olmaması haqqında məlumat əldə etmək mümkün olacaq. Məsələn, 1977 və 1981-ci illərdə NASA tərəfindən göndərilən Voyager 1 və 2 kosmik gəmiləri artıq Günəşi tərk edərək digər ulduzlar istiqamətində hərəkət edir. Əgər bizim səviyyəmizdə inkişaf etmiş canlı ( texnologiya, elmi cəhətdən) mövcuddursa, onların göndərdiyimiz kosmik gəmilərlə qarşılaşması və məlumat əldə etməsi nəzəri olaraq mümkündür".
Fatimə Məmmədova
16:16 29.01.2026
Oxunuş sayı: 629
