Dünya Məntiq günü: Düşünmənin, məntiqin və tənqidi baxışın günü
14 yanvar tarixində qeyd olunan Dünya Məntiq Günü (World Logic Day) müasir dünyada məntiqin, rasional düşüncənin və tənqidi baxışın əhəmiyyətini vurğulayan beynəlxalq gündür. Bu gün ilk dəfə 2019-cu ildən etibarən, Rio-de-Janeyro Universitetinin professoru Jan-İv Bezio (Jean-Yves Béziau)nun təşəbbüsü ilə və 32 ölkənin iştirakı ilə qeyd olunmağa başlanıb. Günün seçilməsi təsadüfi deyil: bu tarix həm məşhur məntiqçi Alfred Tarskinin doğum günü, həm də XX əsrin böyük filosofu Kurt Gödelin vəfat etdiyi gündür.
Dünya Məntiq Günü UNESCO-nun himayəsi altında keçirilir və qısa müddətdə qlobal miqyasda geniş yayılıb. Təkcə 2020-ci ildə bu gün 35 ölkədə 60-a yaxın elmi və fəlsəfi tədbirlə qeyd olunub.
Məntiqin tarixi: Aristoteldən müasir dövrə
Məntiq bir elm və düşünmə sistemi kimi öz əsasını Aristotelin əsərlərində tapır və təxminən 2500 illik tarixə malikdir. Uzun əsrlər boyu məntiq əsas prinsiplərini qoruyub saxlamışdır. Lakin VI əsrdən etibarən İslam dünyasında aparılan tədqiqatlar mantığın inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı olub.
Bu dövrdə Fərabi, İbn Sina, İbn Rüşd kimi filosoflar məntiqi təkcə düşünmə aləti kimi yox, həm də texnologiyanın və elmi biliklərin qurulmasında əsas vasitə kimi istifadə ediblər. Məntiq “organon” – yəni ağlın aləti kimi qəbul olunmağa başlayıb.
Avropada Rocer Bekon, Qotfrid Vilhelm Leybnits kimi mütəfəkkirlər yeni məntiq sistemləri qurmağa çalışıblar. Daha sonralar Qottlob Frege ilə başlayan müasir məntiq anlayışı Vyana çevrəsi filosofları vasitəsilə inkişaf edərək fəlsəfi dərinlik qazanıb. Bu inkişaf günümüzdə kompüter elminin, süni intellektin və rəqəmsal texnologiyaların təməlini təşkil edir.
Mütəxəssislərin fikrincə, bugünkü texnoloji sivilizasiyanın arxasında riyaziyyat, məntiq və abstrakt düşünmə bacarığı dayanır.
Məntiq nə üçün bu gün daha vacibdir?
Məntiq təkcə düzgün düşünmənin qaydalarını öyrətmir. O, eyni zamanda:
Abstrakt düşünmə qabiliyyəti formalaşdırır, tənqidi baxışı gücləndirir, emosional qərarların qarşısını alır, münaqişələrin həllində rasional yanaşmanı təşviq edir.
Mütəxəssislər vurğulayır ki, məntiqli düşünən insan hadisələrə daha soyuqqanlı yanaşır və problemin mahiyyətinə fokuslana bilir. Bu baxımdan, müasir dövrdə mantığa ehtiyac əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha çoxdur.
Fatimə Məmmədova
09:17 14.01.2026
Oxunuş sayı: 2114
