Amerika bununla kifayətlənməyəcək - MÜSAHİBƏ
Son günlər ABŞ hərbi isteblişmentinin nümayəndələrinin Nikolas Maduronun hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması ilə bağlı açıqlamalarında olduqca diqqətçəkən bir fakt üzə çıxmışdır: uzun müddət ərzində ABŞ-ın müvafiq psixoanalitik strukturları məqsədyönlü şəkildə Maduronun psixoloji davranış modellərini və fərdi xarakter xüsusiyyətlərini sistemli şəkildə tədqiq etmişdir. Bu faktı xalqların və bütövlükdə cəmiyyətlərin mental xüsusiyyətlərinin planlı şəkildə öyrənilməsi ilə birləşdirdikdə, müasir siyasətdə mental mühəndislik adlı elmi istiqamətin formalaşmasının və praktik tətbiqinin nə qədər böyük əhəmiyyət daşıdığı aydın şəkildə görünür.
Mental Mühəndislik Mərkəzinin rəhbəri Adıgözəl Məmmədova məsələ ilə bağlı Crossmedia.az-a müsahibə verib:
- Adıgözəl müəllim Venesuelada Maduronun komandasının uzaqlaşdırılmasından sonra nə baş verəcək?
- Aydındır ki, müəyyən zaman keçdikdən sonra mental mühəndislik metodlarından istifadə etməklə Venesuela cəmiyyəti yenidən formatlaşdırılacaq. Fərqli dəyərlərə, sosial normalara və davranış modellərinə malik, mahiyyətcə yeni bir cəmiyyətin formalaşmasının şahidi olacağıq.
Lakin Amerika Birləşmiş Ştatları bununla kifayətlənməyəcək. O, Karib hövzəsi (Mərkəzi Amerika) və Latın Amerikası (Cənubi Amerika) üzərində sərt və yekun nəzarət yaratmaq məqsədilə bütün mövcud vasitələrdən ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə istifadə edəcək, həm öz dövlət maraqları, həm də Amerika meqakorporasiyalarının maraqları üçün potensial təhlükə yarada biləcək bütün amilləri neytrallaşdırmağa çalışacaq. Vaşinqton strateqlərinin məntiqinə görə yalnız total nəzarət təhlükəsizliyi təmin edə və Amerikanın dominant qlobal güc kimi öz “sülhsevər dünya nizamı” konsepsiyasını diktə etməsinə imkan verə bilər.
Məhz buna görə də yeni bir mərhələ başlayır — “güc haqlıdır” prinsipinin tam şəkildə legitimləşdirildiyi bir dövr. Bu prinsip isə istər-istəməz uzun müddət əvvəl bəhs edilən “qaçılmaz müharibələrə” gətirib çıxarır. Sözügedən müharibələr qlobal təsir və resursların yenidən bölüşdürülməsi alətinə çevrilir və dünyanın resurslarla zəngin regionlarında — ilk növbədə Yaxın Şərqdə, eləcə də bizim regionda və bütövlükdə Avrasiyada — genişmiqyaslı və ağrılı transformasiyaların xəbərçisi olur.
-Bu strategiyalara qarşı hansı addımlar atılır?
-Təəssüf ki, hazırda bu strategiyalara qarşı real və effektiv tarazlayıcı mexanizmlər müşahidə olunmur. Alternativ dünya nizamı modellərinin işlənib hazırlanması əvəzinə, regionun iki slavyan dövləti bir-birinə qarşı qoyulmuş, bu qarşıdurmanın nəticələri isə kənar geosiyasi oyunçular tərəfindən qəddar və praqmatik şəkildə istismar edilir. Regionumuzda siyasət hələ də inert şəkildə aparılır və baş verən proseslərin uzunmüddətli nəticələri barədə dərin strateji konsepsiya mövcud deyil.
-Bəs sizcə nə etmək lazımdır?
-Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin davranışını artıq yalnız geosiyasi və iqtisadi amillərlə izah etmək mümkün deyil. Qlobal prosesləri anlamaq üçün cəmiyyətlərin psixoloji arxitekturasını, liderlərin fərdi xüsusiyyətlərini və xalqların etnogenetik kodlarını “oxuya bilən” yeni bir elmi-analitik düşüncə tərzinə ehtiyac yaranmışdır. Bu tarixi mərhələdə klassik yanaşmalar — o cümlədən ənənəvi ideologiyalar — aktuallığını itirir və onların yerini daha mürəkkəb, multidissiplinar sahələr, xüsusən də mental mühəndislik tutur.
Mental mühəndislik yalnız fərdin psixikasını deyil, həm də bütöv xalqların xarakterini, stereotiplərini, davranış mexanizmlərini və tarix tərəfindən formalaşdırılmış şərti-reflektor kodlarını tədqiq edir və onların məqsədyönlü şəkildə transformasiyasına imkan yaradır.
Regionumuz da bu yeni elmi istiqamətin təsiri altındadır. Lakin bir sıra obyektiv səbəblərdən — ilk növbədə bu tip elmi ənənələrin gec formalaşması və postsovet keçid dövrünün mürəkkəbliyi ucbatından — bu sahədə ciddi gerilik mövcuddur. ABŞ-da Stanford, Berkeley və Kolumbiya kimi aparıcı universitetlərdə mental portretologiya, milli xarakter tədqiqatları və siyasi psixologiya onilliklərdir tədris və tədqiqat obyektidir. Bizim regionda isə bu istiqamətlər yalnız ilkin inkişaf mərhələsindədir.
Bu vəziyyət həm akademik mühit, həm də dövlət idarəçiliyi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Çünki müasir dünyada proksi müharibələr, informasiya manipulyasiyası, ictimai rəyin idarə olunması və kütləvi psixologiyaya nəzarət artıq birbaşa milli və qlobal təhlükəsizlik məsələlərinə çevrilmişdir.
11:55 05.01.2026
Oxunuş sayı: 13537
