Kartdan-karta köçürmələr 48 milyard manata çatıb: POS komissiyalarının azaldılması təklif olunur
Bir neçə gün əvvəl saytımızda bankların POS-terminallar və mobil POS vasitəsilə qəbul edilən ödənişlərə tətbiq etdiyi komissiya haqlarının yüksək olması və bunun sahibkarların fəaliyyətinə təsiri ilə bağlı məqalə dərc etmişdik. Bu gün Azərbaycan Mərkəzi Bankının sədri Taleh Kazımov da kartdan-karta köçürmələrin böyük həcminə, bu əməliyyatlara tətbiq edilən limitlərə və vergidən yayınma risklərinə toxunub.
Taleh Kazımov oktyabrın 29-da pul siyasəti qərarına həsr olunan mətbuat konfransında 2025-ci ildə Azərbaycanda kartdan-karta köçürmələrin ümumi həcminin 66 milyard manat, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında isə 48 milyard manat təşkil etdiyini bildirib.
Mərkəzi Bankın sədri bu əməliyyatların böyük həcmini və onlardan qanunsuz məqsədlərlə istifadə risklərini nəzərə alaraq bankların kartdan-karta köçürmələrə limitlər tətbiq etdiyini qeyd edib. Onun sözlərinə görə, aylıq 20 min manatlıq və gündəlik beş mədaxil üzrə müəyyənləşdirilən limitlərə əlavə ehtiyacı olan şəxslər banka müraciət edərək əməliyyatlarının mahiyyətini əsaslandıra bilərlər. Bu halda limitlərin artırılması mümkündür.
Taleh Kazımovun sözlərinə görə, məhdudiyyətlərin məqsədi qanuni əməliyyatlara mane olmaq deyil, vergidən yayınma və digər qanunsuz fəaliyyət risklərinin qarşısını almaqdır. O, bəzi şəxslərin yaşlı insanların və pensiyaçıların adına ödəniş müqabilində kartlar açdıraraq onlardan qanunsuz məqsədlərlə istifadə etməsi hallarının müşahidə olunduğunu da bildirib.
Bəs sahibkarlar niyə POS-terminal əvəzinə kartdan-karta köçürmələrə üstünlük verirlər?
Kartdan-karta köçürmələrin bu qədər böyük həcmdə olması yalnız əhali arasında şəxsi pul köçürmələri ilə izah edilə bilməz. Bu əməliyyatların müəyyən hissəsinin sahibkarlıq fəaliyyəti, xüsusilə də onlayn satış və xidmət sahələri ilə əlaqəli olması ehtimalı da nəzərə alınmalıdır.
Məsələnin diqqət çəkən tərəflərindən biri kiçik sahibkarlıq subyektlərinin, xüsusilə onlayn satış və xidmət sahəsində fəaliyyət göstərən, eləcə də sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan sahibkarların ödənişləri qəbul edərkən qarşılaşdıqları xərclərdir. Bankların POS-terminallar və mobil POS xidmətləri üzrə tətbiq etdiyi komissiyaların yüksək olması sahibkarlar üçün əlavə maliyyə yükü yarada bilər.
Nəticədə bəzi sahibkarlar müştərilərdən ödənişləri POS-terminal vasitəsilə deyil, birbaşa kartdan-karta köçürmə yolu ilə qəbul etməyə üstünlük verə bilərlər. Bu isə nağdsız ödəniş infrastrukturunun inkişafı, ödənişlərin şəffaflığı və sahibkarlıq fəaliyyətinin rəsmiləşdirilməsi baxımından müzakirə edilməli məsələlərdəndir.
Əlbəttə, kartdan-karta köçürmələrin hamısını sahibkarlıq fəaliyyəti ilə əlaqələndirmək düzgün olmaz. Bununla belə, əməliyyatların həcmi göstərir ki, məsələ yalnız bankların tətbiq etdiyi limitlərlə məhdudlaşmır. Sahibkarların hansı səbəblərdən POS-terminaldan istifadədən yayındığını, bank xidmətlərinin qiymətinin bu seçimə nə dərəcədə təsir etdiyini də araşdırmaq lazımdır.
POS-terminal və mobil POS komissiyaları 0,5 faiz səviyyəsində müəyyənləşdirilməlidir
Bu baxımdan, dövlət və Mərkəzi Bank məsələni ciddi şəkildə tənzimləməlidir. Ölkə üzrə POS-terminalların və mobil POS-ların faiz dərəcələri 0,5 faiz səviyyəsində müəyyənləşdirilməlidir.
Belə bir yanaşma sahibkarların nağdsız ödənişləri qəbul etməsi ilə bağlı xərclərinin azaldılmasına, POS-terminal xidmətlərinin daha əlçatan olmasına və kartdan-karta köçürmələrə alternativ olan rəsmi ödəniş kanallarının genişlənməsinə töhfə verə bilər.
Kartdan-karta köçürmələrə limitlərin tətbiqi vergidən yayınma risklərinin qarşısının alınması baxımından müəyyən əhəmiyyət daşısa da, problemin digər tərəfi də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Sahibkarları daha şəffaf ödəniş üsullarından istifadəyə təşviq etmək üçün həmin üsulların onlar üçün iqtisadi cəhətdən əlverişli olması vacibdir.
Ona görə də bankların POS-terminal və mobil POS xidmətləri üzrə komissiya siyasətinə yenidən baxılması, tariflərin şəffaflaşdırılması və kiçik sahibkarlar üçün daha münasib şərtlərin yaradılması məqsədəuyğun olardı.
17:33 29.10.2026
Oxunuş sayı: 874
