Esvatini: Kiçik bir krallığın böyük tarixi
Cənubi Afrikanın ürəyində, Cənubi Afrika Respublikası ilə Mozambik arasında sıxışıb qalan kiçik bir ölkə var – Esvatini. Adını eşidəndə çoxumuz əvvəlcə “Svazilend” deyə xatırlayırıq. Amma 2018-ci ildən bəri ölkənin rəsmi adı dəyişib. İndi o, Esvatini Krallığı adlanır. Bu, sadəcə ad dəyişikliyi deyil, öz kökünə, dilinə və tarixinə qayıdışdır.
Esvatini xalqının hekayəsi uzaq keçmişdən başlayır. Ənənəyə görə, svazilərin əcdadları çox qədim zamanlarda Mozambik tərəfdən cənuba doğru köç ediblər. Amma müasir dövlətin əsası XVIII əsrin ortalarında qoyulub. O dövrdə Ngwane III adlı bir başçı xalqını indiki Esvatininin cənubunda – Nhlangano ətrafında məskunlaşdırıb. Onlar özlərini “bakaNgwane”, yəni Ngwane xalqı adlandırırdılar. Ölkəyə isə “KaNgwane” – Ngwane ölkəsi deyirdilər. Elə o vaxtdan da bu torpaqda bir dövlət fikri formalaşmağa başlayıb.
Sonralar Sobhuza I gəldi. O, xalqı daha təhlükəsiz yerə – ölkənin mərkəzinə köçürdü, dağınıq klanları birləşdirdi və daha möhkəm bir quruluş yaratdı. Amma svazilərin adını əbədiləşdirən şəxs Mswati II oldu. XIX əsrin ortalarında hakimiyyətdə olan bu kral həm ərazini genişləndirdi, həm də xalqı daha mütəşəkkil etdi. Elə onun adından da xalq “Svazi” adlandırılmağa başladı.
Sonra isə kolonial dövr gəldi. Avropalılar gəldi, sərhədlər çəkildi, torpaqlar paylaşıldı. 1903-cü ildən sonra ölkə Britaniya protektoratına çevrildi. Uzun illər Londonun nəzarəti altında yaşadılar. Amma svazilər öz krallarını unutmadılar. 1921-ci ildə Sobhuza II taxta oturdu və uzun illər xalqını idarə etdi. Nəhayət, 1968-ci il sentyabrın 6-da ölkə müstəqillik qazandı. Sobhuza II müstəqil Esvatininin ilk kralı oldu.
Müstəqillikdən beş il sonra, 1973-cü ildə Sobhuza II Britaniyadan qalan konstitusiyanı ləğv etdi. Siyasi partiyaları qadağan etdi və ənənəvi idarəetməni geri qaytardı. O vaxtdan bəri Esvatini Afrikanın ənənəvi monarxiyalarından biri olaraq qalıb. Kral burada sadəcə simvol deyil – real hakimiyyət sahibidir. O, hökuməti təyin edir, qanunları təsdiqləyir, ölkənin taleyini müəyyənləşdirir. Yanında isə Ana Kraliça – Ndlovukati dayanır. Bu, çox qədim və özünəməxsus bir idarəetmə sistemidir.
2018-ci ildə isə indiki kral Mswati III böyük bir addım atdı. Müstəqilliyin 50 illiyi günündə ölkənin adını rəsmi olaraq dəyişdi. “Swaziland”ı “Eswatini” etdi. Dedi ki, bu, bizim öz dilimizdəki adımızdır – “Svazilərin yurdu”. Kolonial adı geridə qoyub öz kökümüzə qayıdırıq.
Bu gün Esvatini kiçik, amma özünəməxsus bir ölkədir. İqtisadiyyatı əsasən kənd təsərrüfatı, şəkər qamışı və Cənubi Afrikaya bağlılığa dayanır. İşsizlik yüksəkdir, kasıblıq var. Amma xalq öz ənənələrinə, krallarına və dilinə möhkəm bağlıdır. Burada müasir dünya ilə qədim adətlər yanaşı yaşayır.
Esvatini tarixi sadəcə kiçik bir Afrika dövlətinin hekayəsi deyil. Bu, köç edən, birləşən, müstəmləkəyə düşən, sonra isə yenidən ayağa qalxan bir xalqın hekayəsidir. Və bu hekayə hələ də davam edir.
Esvatini ilə Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlər qurulub və iki ölkə müxtəlif beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı əlaqələr saxlayır. Əlaqələrin əsas istiqamətləri siyasi dialoq, beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq, iqtisadi və humanitar münasibətlərin inkişaf etdirilməsi ilə bağlıdır. Azərbaycanın Afrika ölkələri ilə əlaqələrin genişləndirilməsi siyasəti çərçivəsində Esvatini ilə də münasibətlərin möhkəmləndirilməsi, qarşılıqlı maraq doğuran sahələr üzrə əməkdaşlıq imkanlarının artırılması diqqətdə saxlanılır.
Nigar Xəlilli
16:30 07.09.2026
Oxunuş sayı: 71
